Кіріспе
Американдық философ Тайлер Бердж (/bɜr/dʒ/; 1946 жылы туған) – UCLA университетінің философия кафедрасының еңбегі сіңген профессоры. Бердж философияның көптеген саласына үлес қосты, оның ішінде сана философиясы, логика философиясы, таным теориясы, тіл философиясы және философия тарихы бар.
Tyler Burge (/b//ɜr//dʒ/; born 1946) is an American philosopher who is a Distinguished Professor of Philosophy at UCLA. Burge has made contributions to many areas of philosophy, including the philosophy of mind, philosophy of logic, epistemology, philosophy of language, and the history of philosophy.
Білім және мансап
1967 жылы Бурдж Веслиан университетінен бакалавр дәрежесін алды. 1971 жылы Принстон университетінде философия ғылымы бойынша докторлық диссертациясын қорғады, онда Дональд Дэвидсон және Джон Уоллеспен бірге жұмыс істеді. Ол сол жылы (1971) UCLA факультетіне қабылданды және содан бері сол жерде оқытып келеді, сонымен қатар Стэнфорд, Гарвард және MIT университеттерінде қонақ профессор болып жұмыс істеді. 1993 жылдан бері Америка өнер және ғылым академиясының толық мүшесі, ал 1999 жылдан бері Британ академиясының корреспондент мүшесі. 2007 жылы Америка философиялық қоғамына сайланды. 2010 жылы Жан Никод сыйлығының иегері атанды.
Индивидуализмге қарсылық
Бёрдж жеке тұлғаға қарсылық білдірді. Бурдж сөздерімен айтқанда, антииндивидуализм – «адамның немесе жануардың көптеген саналық түрлерінің жекеленіп тұруы, адамның физикалық, ал кейде әлеуметтік ортамен байланысына міндетті түрде тәуелді» дегенді растайтын теория. Бұл көзқарас және оның кейбір түрлері «мазмұндық сыртқылық» немесе жай ғана «сыртқылық» деп аталады. Бурдж осы терминологияның орнына «антииндивидуализм» терминін қолдауға баса назар салады, себебі ол орталық мәселенің мазмұнды жекелендіретін нәрсе екенін санайды, ал «сыртқылық» ұғымы оның орналасқан жерін ғана ұсынады. (Burge 2003, 435–6). Бурдж сондай-ақ, адамның сенімдері физикалық әлемге тәуелді екенін дәлелдейді. Ол жасаған ой эксперименті арқылы барлық ойлар мен сенімдердің кең мағынасы бар екенін көрсетуге тырысты. 1975 жылғы «Мағынаның мәні» еңбегінде Путнам «су» сияқты табиғи ұғымның мағынасы физикалық әлемнің сипаттамасына байланысты екенін айтқан. Бурдж ойлар арасындағы айырмашылықты тиісті физикалық ортадағы заттардың табиғатындағы айырмашылыққа байланысты деп санайды. «Артрит» ой эксперименті сияқты, ойдың физикалық ортаға тәуелділігі – бұл ой экспериментіндегі жағдайларды талдау арқылы ғана туындайтын қорытынды. Бурдж антииндивидуализм тезисін көру теориясы саласына дейін кеңейтіп, Дэвид Марр бастаған есептеу теориясы ұсынған бейнелердің мазмұны организмнің эволюциялық тарихының ортасына тәуелді екенін дәлелдеді. (Бүрге 1986 ж. қараңыз.) Ойға қатысты антииндивидуализм – даулы тезис. Ол көптеген себептерге байланысты күмәндануға түсіп келді. Мысалы, бұл тезис адамның өз ойларының мазмұны туралы сенімді білу құқығын жоққа шығарады деп айтылған. (Мысалы, McKinsey 1991 ж. қараңыз.) Сондай-ақ, бұл психикалық күйлердің мінез-құлықты қалай тудыратынын түсінуде қиындықтар туғызады деп есептеледі. (Мысалы, Fodor 1991 ж. қараңыз.) Бурдж (1988) антииндивидуализмнің біздің психикалық күйімізді білумен үйлесімді екенін дәлелдеді. Ол сондай-ақ, бұл тезис себеп-салдарлық байланысты түсінуде ешқандай мәселе тудырмайды деп санайды. (Бүрге 1989 ж. қараңыз.)
Объективтіліктің бастауы
Бурж өзінің алғашқы толыққанды монографиясын 2010 жылы жариялады, онда эмпирикалық психологиямен тығыз байланысты қабылдау туралы философиялық талқылау ұсынылған. Бір рецензент бұл кітапты "қазіргі заманғы философияда сирек кездесетін масштабты және амбициялы, өте тамаша жұмыс" деп атады. Тағы бір рецензент оны "талапкерлікпен" және "нашар жазылған" деп сипаттап, "жануарлар мен нәрестелердің сенсорлық және қабылдау қабілеттерін кең, бірақ беткей қарастырды" деді.
Басқа философиялық еңбектер
Философия тарихында Бурге Готлоб Фреге және Рене Декарттың философиясы туралы мақалалар жариялаған. Оның Фреге туралы жазған еңбектерінің жинағы, автордың маңызды кіріспесімен және бірнеше постскриптісімен бірге жарық көрді (Бурге, 2005). Эпистемология саласында ол өзі туралы білу, сұхбаттасу, ой-пікір және есте сақтау, сондай-ақ өзіне-өзі шолу жасау сияқты тақырыптарда жазды (Burge 2013). Ол, әсіресе, ақыл-ой философиясына қосқан үлесімен, соның ішінде «de re» сенімі туралы көзқарасымен және, ең бастысы, ақыл-ой мазмұнына қатысты жеке тұлғаға қарсы тұруымен (антииндивидуализм) белгілі. Бұл сонымен қатар сыртқылық деп те аталады, ол адамның ойларының мазмұны ішінара сыртқы ортаға тәуелді деген пікірді білдіреді. Бүргедің антииндивидуализм туралы жұмысына арналған құрмет көрсету жинағы (фестшрефт) да жарық көрді, онда Бүрге үлескерлерге кеңейтілген жауаптар берген (Hahn and Ramberg 2003). 1978 жылдан бері Бургеге тиесілі төрт мақала «Философтар жылнамасы» басылымында жылдың «он ең жақсы» мақаласы ретінде таңдалды.
Мақалалар (таңдалған)
1977 жыл. "Дерекке сенім". Философия журналы, 74-том, 6-сан, 338–362 беттер. 1979 жыл. "Фрегеге қарсы жасалған қате". Философиялық шолу, 88-том, 3-сан, 398–432 беттер. 1979 жыл. "Индивидуализм және сана". Философияның орталық аймақтары бойынша зерттеулер 4: 73–121. 1982 жыл. "Басқа денелер". Вудфилд, Эндрю, ред., Ой және объект. Нью-Йорк: Оксфорд. 1986 жыл. "Индивидуализм және психология". Философиялық шолу 45: 3 45. 1986 жыл. "Фреге және шындық". Haaparanta & Hintikka (1986) еңбектерінде. 1986 жыл. "Интеллектуалдық нормалар және сананың негіздері". Философия журналы, 83-том, 12-сан, 697–720 беттер. 1988 жыл. "Индивидуализм және өзіндік білім". Философия журналы 85: 649–663. 1989 жыл. "Психологиядағы жекелендіру және себептік байланыс". Тынық мұхиты философиялық тоқсандығы 70: 303–322. 1990 жыл. "Фреге және мағына мен тілдік мағына". Bell & Cooper (1990) еңбектерінде. 1992 жыл. "Фреге және үшінші әлемді білу". Ақыл, 101-том, 633–650 беттер. 1993 жыл. "Мазмұнды сақтау". Философиялық шолу, 102-том, 4-сан, 457–488 беттер. 1996 жыл. "Өзіндік білімге құқығымыз". Аристотель қоғамының материалдары, Жаңа серия, 96-том (1996), 91–116 беттер. 2003 жыл. "Лоарға жауап". Hahn және Ramberg (1991). 2003 жыл. "Сезімдік құқық". Философия және феноменологиялық зерттеулер, 67-том, 503–548 беттер. 2003 жыл. "Жад және жеке тұлғалар". Философиялық шолу, 112-том, 3-сан, 289–337 беттер.
Анықтамалар және қосымша оқу
Белл, Дэвид және Купер, Нил (ред.). 1990 жыл. «Аналитикалық дәстүр», Оксфорд: Блэкуэлл. Фодор, Джерри. 1991 жыл. «Тар мағыналы мазмұнға қатысты модальдық аргумент». Философия журналы, 88-том, № 1, 5–26 беттер. Хаапаранта, Лейла және Хинтикка, Яакко (ред.). 1986 жыл. «Фреге синтезі». Бостон: Д. Рейдель. Хан, Мартин және Бьёрн Рамберг (ред.). 2003 жыл. «Ойлар мен жауаптар: Тайлер Бердж философиясы бойынша эсселер». Кембридж, Массачусетс: MIT Press. МакКинзи, Майкл. 1991 жыл. «Индивидуализмге қарсы және ерекше қолжетімділік». Талдау 51: 9–16. Мария Ж. Фраполли және Эстер Ромеро (ред.). 2003 жыл. «Мағына, өзіндік білімнің негіздері және сана: Тайлер Бердж туралы эсселер», CSLI Publications.