Кіріспе

Сербияның оңтүстік-шығысындағы тау Сува Планина (серб. кирилл. Сува планина, "құрғақ тау" деген мағынаны білдіреді) – Сербияның оңтүстік-шығысында орналасқан тау. Ол Нишка-Банья қаласының солтүстік-батысында және Бабушница қаласының оңтүстік-шығысында жатыр, сондай-ақ тау жотасы солтүстікке қарай Бела-Паланкаға қарай тармақталады. Бұрын Куновица деп аталған. Таудағы Пештурица үңгірінде Сербияда 2019 жылдың сәуір айында алғаш рет неандертальдықтардың қалдықтары табылды.

География

Тау солтүстік-батыс-оңтүстік-шығыс бағытта созылып жатыр. Ол екі аңғарды бөліп алады: Сичево (солтүстік-шығыста) және Запланье (батыста). Оның жотасы ұзын және кең. Оның солтүстік беткейі Нишка Банядан оңтүстікке қарай басталады, ал оңтүстікте Лужница алабында аяқталады. Географ Йован Цвижич тауды зерттегеннен кейін оны Сербияның оңтүстік Альпі деп атады. Массивтің ерекше формалары мен карст рельефінің құбылыстары бар, ал тау – әртүрлі дәуірдегі шөгінділердің қазынасы, флора мен фаунаның қазынды жәндіктерімен толы. Ғасырлар бойы жергілікті халық қыста жылқыларын қораларда ұстаған, ал көктемде оларды тауға босатып жіберген. Халық саны азайған соң, жылқылар жыл бойы сыртта қалды, кейде қалған тұрғындар оларға күтім жасады. 2006 жылдан бері үңгір археологиялық тұрғыдан зерттелді және орта және жоғарғы палеолит кезеңдерінен артефакттар табылды. Артефакттар неандертальдық мустер мәдениетіне жатады және 102 000 BP + 5000-ден 39 000 BP + 3000-ға дейін дауырға жатады, бұл Пештуринаны неандертальдықтардың ең ұзақ сақталған мекендерінің біріне айналдырады. 2019 жылдың сәуірінде неандертальдықтардың қалдықтары табылғаны туралы хабарланды, бұл Сербияда осындай алғашқы табылғандық болып табылады. Мал шаруашылығының дәстүрлі түрі уақыт өте келе дамыды, сондай-ақ жеміс өсіру және шарап өндіру де дамыды. Сонымен қатар, 19-шы ғасырдың соңындағы көптеген этникалық сәулет нысандары бар, олар осы аймақтың құнды және танымал мәдени мұрасын көрсетеді. 1990 жылдан бері тіркелген алты ірі құрғақшылықтың ішіндегі бұл ең ауырсы болды, өйткені тау құрғақтап барады. Жергілікті билік жағдайды апат деп атады, ал бүкіл ел бойынша жануарларға көмек көрсету үшін шаралар қабылданды, таудағы жағдай ұлттық жаңалықтарға айналды. Ақырында, Ауыл шаруашылығы министрлігі су тасымалы үшін төлеуге уәде берді.

Дегенмен, 1970 жылдан бері халық саны азайып келеді, ал бір кезде ірі қара мал, әсіресе қойлар, енді жоқ. Кейбір отбасы мүшелері жылы мезгілде малмен бірге тауында тұрып, ірімшік пен жүн өндірген. 2020 жылдары мал шаруашылығы мен ауыл шаруашылығы тек жергілікті отбасылардың қажеттілігі үшін ғана жүзеге асырылды. 2015 жылы Сува Планина арнайы табиғи қорығы деп жарияланды. Қорғалған аймақ ең жоғары қорғаныс деңгейі адам қонысының әсерін көрмеген немесе аздап өзгерген аймақтарға арналған: ол Мосор шыңынан бастап, Соколов Камен, Трем, Точила және Смрдан шыңдарынан өтіп, Ржанка мен Дивна Горицаға дейін созылады. Бұл таудың солтүстік жағындағы осы шыңдардың астындағы жартастарды қамтиды. Екінші дәрежелі режимге Валожде, Големо Стражиште шыңы және Рубовац Серже (немесе Ребрине) оқшауланған аймағы кіреді. Ең төменгі қорғау резервтің қалған 93,5%-ын қамтиды.