Христиан Магнус Фальсен: Норвегия Конституциясының әкесі

Кіріспе

Норвегиялық саясаткер Кристиан Магнус Фальсен (14 қыркүйек 1782 – 13 қаңтар 1830) – Норвегияның конституциялық негізін қалаушы, мемлекет қайраткері, құқықтанушы және тарихшы. Ол Норвегия Конституциялық Ассамблеясының маңызды мүшесі және Норвегия Конституциясын жазушылардың бірі болды. Фальсен Норвегия Конституциясының әкесі деп есептеледі. Фальсеннің конституциялық жобасында АҚШ Тәуелсіздік Декларациясының бір бөлігі дерлік сөзбе-сөз көшірілген: «Барлық адамдар бос және тең болып дүниеге келеді: олардың белгілі бір табиғи, қажетті және өзгермейтін құқықтары бар. Бұл – еркіндік, қауіпсіздік және меншік». Фальсеннің жобасы 1814 жылғы конституцияның ең маңызды тікелей көзіне айналды.

Өмірбаян

Кристиан Магнус Фальсен Кристианияда, қазіргі Ослода, Норвегияда дүниеге келген. Ол драматург және «Тіл ваабен» әскери әнінің авторы Эневольд де Фальсеннің (1755–1808) ұлы болған. 1802 жылы Копенгаген университетінің құқық факультетін бітірді. 1807 жылы Кристиан Магнус Фальсен адвокат қызметіне тағайындалды. 1808 жылы ол Фолло округінің судьясы болды және Норвегияның Акершус округінде тұрды. 1814 жылы Дания Норвегияны Швецияға өткізгеннен кейін, ол саясатта маңызды рөл атқарды. Фальсен толық тәуелсіздікке ұмтылған және Швецияға әскери күшпен қарсы тұруға дайын болған «Тәуелсіздік партиясын» (Selvstendighetspartiet) жетекшілік етті. Ол король Кристиан Фредериктерді қолдады және Норвегияның Даниядан бөлінгеннен кейін Норвегия Конституциясын жасауға көмектесті. Норвегия Конституциясын жазу кезінде Фальсен еврейлердің Норвегияға кіруіне тыйым салатын «еврейлер туралы баптың» негізгі авторларының бірі болды. Бұл құжат 1791 жылы Францияда қабылданған және 1814 жылғы 17 мамырда Эйдсволльдегі Норвегия Конституциялық Ассамблеясы (Riksforsamlingen) бекіткен құжатқа негізделген. Ол сондай-ақ Томас Джефферсон мен Америка Құрама Штаттарының Конституциясынан үлкен шабыт алды. Ол көбінесе «Норвегия Конституциясының әкесі» деп аталады – Grunnlovens far. 1814 жылдың көктемінде Фальсеннің Джордж Бенджамин есімді ұлы дүниеге келді, ол АҚШ президенттері Джордж Вашингтон мен Бенджамин Франклиннің құрметіне осылай аталыпты. Фальсен Стортингте орын алды және көбінесе консервативті саяси көзқарастарды ұстанып, қолдады. 1822 жылы ол үш жылға Корольдіктің Бас прокуроры болып тағайындалды. 1825 жылы Бергеннің сот приставы, ал 1827 жылы Жоғарғы соттың төрағасы болды. 1828 жылы ол инсульт алды және кеңсеге оралмады. Кристиан Магнус Фальсен Гамлебьен шіркеуінің зиратына жерленген. Оның қабірінің жанында екінші әйелінің қабірі орналасқан. 1804 жылы ол Анна Биргитта Мункке (1787–1810) үйленді, одан Эневольд Мунк Фальсен (1810–1880) ұлы дүниеге келді. 1811 жылы ол қайтыс болғаннан кейін, Фальсен Елизавета Северина Бекманнға (1782–1848) үйленді. Ол саудагер Грегерс Столтенбергтің ағасы Бреде Столтенбергтің жесірі болды. Олардан Хенрик Антон Фальсен (1813–1866) және Элизабет Кристина Фальсен (1820–1876) есімді балалары дүниеге келді.

Christian Magnus Falsen was born in Christiania, now Oslo, Norway. He was the son of Enevold de Falsen (1755–1808), a dramatist and author of a war song Til vaaben. In 1802, he graduated with a degree in law at the University of Copenhagen. In 1807, Christian Magnus Falsen was appointed a barrister. In 1808 he became circuit judge at Follo and lived in Ås, Akershus Akershus, Norway. After Denmark ceded Norway to Sweden in 1814 he played an important part in politics. Falsen led the Independent Party (Selvstendighetspartiet) that wanted complete independence and was prepared to resist Sweden militarily. He upheld King Christian Frederick and, after the separation of Norway from Denmark, assisted in drafting a constitution for Norway. During the drafting of the Norwegian constitution, Falsen was one of the principle authors of the Jew clause, which prohibited Jews from entering Norway., This document was modeled upon that adopted by France in 1791 and which was approved on 17 May 1814 by the Norwegian Constituent Assembly (Riksforsamlingenat) at Eidsvoll. He was also strongly inspired by Thomas Jefferson and the Constitution of the United States of America. He is often called Father of the Norwegian Constitution — Grunnlovens far. Falsen had a son in the spring of 1814 who he named Georg Benjamin, in honor of U. S. presidents George Washington and Benjamin Franklin. Falsen held a seat in the Storting and generally favored conservative political positions. In 1822 he was appointed Attorney General of the Kingdom, a post which he held for three years. In 1825 he became bailiff for Bergen, and in 1827 president of the Supreme Court. In 1828 he suffered from a stroke and did not return to the office. Christian Magnus Falsen is buried at Gamlebyen Churchyard. Next to his gravestone is the gravestone of his second wife. In 1804, he married Anna Birgitte Munch (1787 1810), with whom he had the son Enevold Munch Falsen (1810–80). In 1811, after her death, he married Elisabeth Severine Böckmann (1782 1848). She was the widow of Brede Stoltenberg, a brother of the tradesman Gregers Stoltenberg. With her he had the children Henrik Anton Falsen (1813–66) and Elisabeth Christine Falsen (1820–76).

Американың ықпалы

Фальсеннің Америка Құрама Штаттарына деген құрметі демократиялық идеалдарына, құқықтық жүйесіне және АҚШ-тың алғашқы жылдарында қалыптасқан жаңашылдық рухына негізделген. Фальсеннің Америка Құрама Штаттарына деген қызығушылығы әкесінің ықпалымен жас кезінде басталды. Ол американдық идеалдарын әкесі Эневольд Де Фальсеннен сіңірген. Өмір бойы Америка тарихын оқыды. Копенгаген университетінде заң білімін алғанда, американдық тарих және саяси философия бойынша кең ауқымды кітаптар мен жазбаларға қол жеткізді. Фальсен Томас Джефферсон, Джеймс Мэдисон және Александр Гамильтон сияқты ықпалды американдық тұлғалардың еңбектерін зерттеді, бұл оны Америка Құрама Штаттарының құрылуына әсер еткен революциялық идеялармен таныстырды. Кейін Фальсен Джордж Вашингтонның норвег тіліндегі алғашқы өмірбаянын жазды, ол Вашингтонның жоғары бағаланған өмірбаяны болды. Фальсен Вашингтонды моральдық күштің символы ретінде сипаттады, оны терең ойлау, ерекше өзін-өзі басқару және абырой мен салауаттылық заңдарына негізделген жомарттықпен ерекшеленетін тұлға ретінде бейнеледі. Фальсенді «Норвегияның Джеймс Мэдисоны» деп атады. Ол Америкадағы саяси және конституциялық дамулар туралы жақсы білді. Американың тәуелсіздік күресіне қатты таң қалды. Фальсен «әлемдегі ең ұлы конституция» деп атаған Америка Конституциясына ұқсас екі палаталы жүйеге қолдау көрсетті. Фальсен конституцияны әзірлеуге жауапты Конституциялық Ассамблея комитетінің төрағасы болды және кейде ассамблея президенті қызметін атқарды. Жохан Гундер Адлер мен Фальсеннің конституциялық жобасы, Адлер-Фальсен жобасы, АҚШ Конституциясынан үлкен шабыт алды. Фальсеннің жобасы Норвегия Конституциясының ең маңызды тікелей көзіне айналды. Конституциялық жобада АҚШ Тәуелсіздік Декларациясының сөзбе-сөз көшірмесі бар: «Барлық адамдар бос және тең болып туады: олардың белгілі бір табиғи, маңызды және өзгермейтін құқықтары бар. Бұл – еркіндік, қауіпсіздік және меншік». Жобаға 1780 жылғы Массачусетс Конституциясының 30-бабының сөзбе-сөз аудармасы енгізілді, ол биліктерді бөлу принципін түсіндірді. Басқа да ережелер АҚШ Конституциясына ұқсас болды, соның ішінде парламенттің заң шығару өкілеттіктері мен заң шығарушыларға сыйақы төлеу әдісі көрсетілді. Норвегияның конституциялық парламенттік иммунитеті және АҚШ Конституциясының бірінші бабы ерекше көзге түсті. Кабинет мүшелерін импичментке беру ережелері де солай болды. Сондай-ақ, Нью-Гэмпшир Конституциясының тиісті бөліктері де қамтылған. «Заңдар, адамдар емес билік етуі керек» деген сөйлем Массачусетс Конституциясынан тікелей аударылған. 1814 жылы Норвегия АҚШ-қа әлемдегі алғашқы конституциялық мемлекеттердің бірі ретінде қосылғанда, Конституциялық Ассамблеяға Норвегияның әр діни округі үшін бір-бірден бес жұлдызды туды қабылдау туралы ұсыныс жасалды. Ұсыныс қабылданбады. Фальсен АҚШ президенттері Джордж Вашингтон мен Бенджамин Франклинге зор құрмет көрсетті. 1814 жылы ол ұлы Георг Бенджаминге олардың құрметіне шайқу рәсімін өткізді. Кейіннен Фальсен 1814 жылғы 4 шілдеде жаңа мемлекеттің болашағы туралы памфлет жариялады, онда ол американдық үлгіге назар аударды: «Жеті жыл бойы олар үлкен қиындықтарға қарсы күресті. Ағайындар, осы керемет мысалдар біздің көз алдымызда бекер болмауы керек!» 1817 жылы Фальсен Норвегия Конституциясы «әсіресе халық өкілдігіне келгенде, Америка Конституциясын негізгі үлгі ретінде алды» деп жазды.

Falsen's admiration for the United States of America was rooted in its democratic ideals, legal system, and the innovative spirit that defined the early years of the U. S. Falsen's fascination with the United States began at a young age through the influence of his father. From his father, Enevold De Falsen, he had absorbed his American ideals. He studied American history throughout his life. He studied law at the University of Copenhagen, where he had access to an extensive collection of books and writings on American history and political philosophy. Falsen delved into the works of influential American figures such as Thomas Jefferson, James Madison, and Alexander Hamilton, which exposed him to the revolutionary ideas that shaped the birth of the United States. Falsen later wrote the first biography of George Washington in the Norwegian language, which was a highly laudatory biographical sketch of George Washington. In his Washington biography, Falsen described him as the epitome of moral strength, marked by a serious thoughtfulness and an extraordinary self mastery and unselfishness based on the laws of honor and common sense. Falsen has been nicknamed "Norway's James Madison". He was well orientated on the political and constitutional developments in America. He was impressed by the American independence movement. Falsen also argued for a bicameral system similar to what he called the "world's greatest constitution": the American Constitution. Falsen was chairman of the Constituent Assembly's committee charged with drafting the constitution and at times served as the president of the assembly. The constitutional draft by Johan Gunder Adler and Falsen, the Adler Falsen draft, was overwhelmingly inspired by the U. S. Constitution. Falsen's draft became the single most important direct source of the Norwegian Constitution. The constitutional draft contained an almost literal copy of the U. S. Declaration of Independence: "All men are born free and equal: they have certain natural, essential and unchangeable rights. These are freedom, security, and property". The draft incorporated a word for word translation of Article 30 of the 1780 Massachusetts Constitution, articulating the principle of the separation of powers. Other provisions also showed parallels to the U. S. Constitution, including listing the parliament's legislative powers and its method of compensating lawmakers. The Norwegian constitutional rule of parliamentary immunity from arrests and the first article of the U. S. Constitution were particularly striking. The same was true of the rules for impeaching cabinet members. It also included corresponding parts of the New Hampshire Constitution. The sentence "Laws, not men should govern" was directly translated from the Massachusetts Constitution. When Norway joined the U. S. in 1814 as one of the world's first constitutional states, a proposal was made to the Constitutional Assembly that Norway would adopt The Star Spangled Banner as a new national flag, with five stars, one for each Norwegian diocese. The proposal did not pass. Falsen was a great admirer of U. S. Presidents George Washington and Benjamin Franklin. In 1814, he baptized his son Georg Benjamin in their honor. Falsen would later publish a pamphlet on July 4, 1814, about the prospects of a new state where he pointed the American model: "For seven years they fought against the terrible odds. Not in vain, brethren, should these gorgeous examples shine before our eyes!". In 1817, Falsen wrote that the Norwegian Constitution "in particular when it comes to the representation of the people, it almost exclusively kept the American Constitution in view."