Кіріспе
Жасу грануломасы, сондай-ақ акрал жасу дерматиті деп аталады, ең көп кездесетін тері ауруы, ол иттерде, сонымен қатар мысықтарда да кездеседі. Иттерде бұл көбінесе иттің бір аяғының төменгі бөлігін жалауға деген құштарлығынан туындайды. Зақымдалған жер бастапқыда қызыл, ісіңкі, тітіркенген және қан кетуі мүмкін, бұл ыстық даққа (ылғалды экземаға) ұқсас. Жануардың зақымдалған жерді үздіксіз жалауы салдарынан қалың, тығыз, сопақша плака пайда болады, ол гранулома болып табылады. Жасу грануломасының басты себебі психологиялық болып көрінеді, стресс, алаңдаушылық, жекелеу алаңдаушылығы, жалықтыру немесе мінез құлыққа байланысты болуы мүмкін. Жасу грануломалары көбінесе ұзақ уақытқа жалғыз қалған белсенді иттерде кездеседі. Жасу грануломасының себептерінің бірі – шамадан тыс жалау эндорфин бөлінуіне әкеледі, бұл ауырсынды жеңілдетеді және жануарға уақытша жайлылық сезімін береді. Басқа факторларға қышыма тері, теріге келген жарақаттардың салдарынан туындаған ауырсыну, артрит, невралгия және шеттік нейропатия жатады. Терідегі бактериялық немесе саңырауқұлақтық инфекция, терідегі кенелер, аллергия, қоршаған ортаның тітіркендіргіш заттарына немесе уыттарына реакция, гипертиреоз және кейбір қатерлі ісіктер де қышыманы тудыруы мүмкін. Негізгі себебі белгілі болса, оны емдеу өте маңызды. Психогендік жағдайларда психологиялық факторларды анықтап, оларды түзету қажет, мысалы, күні бойы жалғыз қалу, шектеулі ұстау және үй шаруашылығындағы өзгерістер.
Белгілері мен симптомдары
Жасу грануломасы – өзін-өзі жаралаудың және тері ауруының бір түрі. Көбінесе иттер, бірақ мысықтар да денелерінің кішкентай бөлігін үнемі тілдейді, осының салдарынан ол шикі болып, қабынады. Ең көп зардап шегетін жерлер – аяқтардың төменгі (дистальды) бөліктері, мысалы, білезік (карпус) немесе кейде дененің басқа бөлігі, мысалы, құйрық тамыры. Жеті пайыз жағдайда бұл ауру иттің сол аяғында пайда болады. Зақымдалған жер бастапқыда қызыл, жылтыр, ісіңкі, түксіз, тітіркенген және қан кетуге ұшыраған болуы мүмкін, бұл ыстық нүктеге (ылғалды экземаға) ұқсас. Соңында, көтеріңкі, қатты жалаң пайда болады. Бір жердегі үнемі тілдеуден жасу грануломасы жиі пайда болады, бұл сол жердің қатаюына, қабыршақтануына, шаштың түсуіне (шаш қайта өспеуі мүмкін) және гиперпигментацияға алып келеді. Жасу грануломалары кейде бактериялармен зарарланады, соның салдарынан іріңдік немесе фистулалы жолдар (фуркулдар) пайда болады.
Себептер
Лек грануломасының пайда болуына түрлі факторлар себеп болады. Лек грануломасының жиі кездесетін себебі психологиялық болып көрінеді, стресс, мазасыздық, жеке қалғандағы алаңдаушылық, көңіл көшірудің болмауы немесе мінез құлықтың бұзылуымен байланысты. Лек грануломасы көбінесе ұзақ уақытқа жалғыз қалған, ірі және белсенді иттерде кездеседі. Бұл көбінесе иттердің обсессивтік-компульсивтік тәртібінің бір түрі деп есептеледі. Бұл жағдай шеңберге айналады – тілмен жалаудан терінің эрозиясы ауырсыну мен қышынуға алып келеді, содан кейін тағы жалауға себеп болады.
Негізгі себеп
Негізгі себебі белгілі болса, оны емдеу өте маңызды. Психогендік жағдайларда психологиялық факторлармен айналысу ең маңыздысы. Күндіз бойы жалғыз қалу, шектелу және үй шаруасындағы өзгерістер сияқты факторларды анықтау керек. Осы себептерді түзету үшін көбірек серуендеу, шектелуден аулақ болу және үйде көбірек әрекеттесуді қамтамасыз ету қажет. Кейбір ветеринар дәрігерлер диетаның иттің мінез-құлқындағы мәжбүрлі әрекеттерге әсер етуі мүмкін деп санайды. Мінез-құлқы өзгергенге дейін дәрілер қолданылуы мүмкін. Ең көп қолданылатындары – доксепин, амитриптилин, флуоксетин және кломипрамин сияқты антидепрессанттар. Психологиялық факторлар түзетілмесе, дәріні тоқтатқаннан кейін жануар қайтадан ауруға шалдығуы мүмкін. Жалануға тәуелділікті азайту үшін налтрексон сияқты эндорфин блокаторларын қолдануға болады, ал гидрокодон сияқты эндорфин алмастырғыштар жалануға деген құштарлықты азайтуы мүмкін.
Зақымдану
Сонымен қатар, зақымдануды да емдеу қажет. 4-класстағы инфрақызыл лазерлік емдеулер жақсы нәтижелер көрсеткен, бірақ қажетті нәтижеге жету үшін бірнеше емдеу курсы қажет болуы мүмкін. Жалауды елизаветалық жағалар, иттің киімдері, батареямен күшейтілген таңғыштар, бинттер, жалауды тоқтатуға арналған майлар (жағымсыз дәмі бар) және жалауға қарсы жабысқақ таспалар (жағымсыз дәмі бар немесе физикалық кедергі келтіретін) арқылы болдырмауға болады. Зақымдануды ертерек анықтап, жануардың оны жалауын тоқтату арқылы қабынуды азайту және осы әрекетке үйренуінің алдын алу маңызды. Кортикостероидтар немесе ДМСО сияқты жергілікті қолданылатын дәрілер ертерек қолданғанда тиімді болуы мүмкін. Шағын зақымдануларға триамцинолон немесе метилпреднизолон инъекциясы жасалуы мүмкін. Жұқпаны бақылау үшін ауызға қабылданатын антибиотиктер қолданылады. Зақымданудың барлығын хирургиялық жолмен алып тастауға болады, бірақ кейіннен сол жерде өзін-өзі зақымдау қаупі сақталады. Басқа да емдеу әдістеріне криохирургия, лазерлік хирургия, сәулелік терапия және акупунктура жатады. Ескере кететін маңызды жайт, көптеген иттер алғашқы зақымдануды жалаудан тоқтатылса, басқа аяқты, сол аяқтың басқа бөлігін немесе денесінің басқа жерін жалай бастап, жаңа жалау грануломасын құруы мүмкін.
Жетістік деңгейі
Жалпы, лик грануломаларын емдеу өте қиын, және емдеу шамамен 65 пайыз жағдайда ғана тиімді болады. Мысалы, кейбір жануарлар жалап алуды тоқтату үшін қолданылған майлар немесе спрейлерге қарамастан, осы жерді жалап беруді жалғастыра береді.
Көбінесе зардап шегетін ит тұқымдары
Көптеген ірі тұқымды иттердің, сондай-ақ алтын ретриверлердің және басқа да құс аулайтын иттердің осыған бейімділігі байқалады.