Кіріспе

Гематидроз, гематогидроз, гематидроз, гемидроз және қан терлеу деп те аталады, бұл адамның қанымен тер шығару сирек кездесетін жағдай. Бұл термин ежелгі грек тіліндегі хайма/хайматос (αἷμα/αἵματος) – «қан» және хидрос (ἱδρώς) – «тер» сөздерінен шыққан.

Белгілері мен симптомдары

Қан әдетте маңдайдан, тырнақтардан, кіндіктен және басқа да тері беттерінен сіңіп шығады. Сонымен қатар, мұрын қан кетуіне, қанды жасқа және екіншілік менструацияға (ауыспалы етеккірге) себеп болатын шырышты қабықшалар мен терінің бірігіс жерлерінен де сіңу жиі кездеседі. Эпизодтарға қарсы күшті бас ауруы және іш ауруы ілесуі мүмкін, және олар көбінесе өздігінен тоқтатылады. Кейбір жағдайларда бөлінетін сұйықтық азайтылған және қан аралас болып көрінеді, ал басқаларында қанға ұқсас қараңғы, жарық қызыл бөлінділер болуы мүмкін. Қан жоғалту көлемі көбінесе минималды болса да, гематидроз терінің өте сезімтал және әлжуаз болуына да себеп болады.

Себептер

Гематидроз – тер бездерін қамтамасыз ететін капиллярлық қан тамырларының жарылуына байланысты болатын және олардың қан шығаруына себеп болатын жағдай. Бұл, ең жоғары физикалық немесе эмоционалдық стресс жағдайларында пайда болады. Қатты психикалық күйзеліс симпатикалық жүйке жүйесін белсендіріп, «күресу немесе қашу» реакциясын осы деңгейге дейін күшейтеді, нәтижесінде тер бездерін қамтамасыз ететін тамырларда қан кету орын алады. Ақырғы қорқыныш пен күшті стресс гематидрозды тудыруы мүмкін деген пікірлер бар.

Диагностика

Тромбоциттер саны, тромбоциттердің агрегациясын тексеру, қан ұю профилі және тері биопсиясы сияқты зерттеулер ешқандай аномалияны көрсетпейді, ал сұйықтықтың тікелей жарық микроскопиясы қалыпты қызыл қан жасушаларының бар екенін анықтайды. Зерттеулерде васкулит немесе тері мүшелерінде (яғни тер бездері, май бездері және шаш түбірлері) ешқандай бұзылыс табылмайды. 2015 жылғы жағдайды зерттеуде эпилепсиямен ауыратын науқастың гематидрозы қарастырылған.

Емдеу

Денеге әсері: қатты үрейден туындаған әлсіздік және жеңілден орташа деңгейге дейінгі сусыздану, сондай-ақ қан мен тердің жоғалуы. Бұл жағдай өте сирек кездеседі, бірақ медициналық әдебиетте бета-блокаторлармен (10 мг пропранолол) сәтті емдеу туралы хабарламалар бар, бұл спонтанды қан кету жиілігін айтарлықтай төмендетті. Бета-блокаторларды табысты қолдану стресс пен алаңдаушылықтың бұл жағдайды тудырады деген теорияны нығайтады. Дегенмен, бұл этиология әлі толыққанды дәлелденбеген, себебі қазіргі заманда стресс пен алаңдаушылықтың жоғары деңгейі осы өте сирек аурудың таралуына өзгеріс енгізбеді, яғни басқа да патологиялық факторлар да маңызды рөл атқарады деген жорамал бар. Сондай-ақ, стигмамен байланысты жағдайлар үшін де қолданылады. Леонардо да Винчи шайқасқа бара жатқан сарбаздың қан терлегенін сипаттаған. Бұл құбылыс өміріне қауіп сезінген адамдарда да байқалған; мысалы, Лондон бомбалау кезіндегі жағдай, теңізде келе жатып дауылдан қорқу сияқты жағдайлар да тіркелген.