Кіріспе
Тырнақ ауруы немесе онихоз – тырнақтың ауруы немесе деформациясы. Тырнақ теріден пайда болатын құрылым және терінің қосымшасы болғанымен, тырнақ ауруларының өзіндік белгілері мен симптомдары бар, олар басқа медициналық жағдайлармен байланысты болуы мүмкін. Жұқпа немесе қабыну белгілерін көрсететін кейбір тырнақ жағдайларына медициналық көмек қажет болуы мүмкін.
Аурулар
Онихия – тырнақ қабаттарының қабынуы (тырнақ пластинасын қоршап тұрған тіндер) тырнақтың ісінуімен және тырнақтың түсіп қалуымен жүреді. Онихия микроскопиялық патогендердің кішкентай жаралар арқылы енуінен туындайды. Онихокриптоз, көбінесе «кіріккен тырнақтар» (unguis incarnatus) деп аталады, саусақтардың немесе аяқ саусақтарының кез келгеніне әсер етуі мүмкін. Бұл жағдайда тырнақ тырнақ төсегінің бір немесе екі жағына кіріп, қабынуға және мүмкін инфекцияға әкеледі. Саусақтарда бұл жағдайдың сирек кездесуі, аяққа түсетін қысымның немесе етік қысымының басты фактор екенін көрсетеді. Жүру қозғалыстары немесе басқа да физикалық әсерлер мәселені күшейте алады. Жеңіл онихокриптоз, әсіресе инфекция болмаған жағдайда, тырнақты кесу және дөңгелектеу арқылы емделеді. Инфекциямен бірге жүретін ауыр жағдайлар тырнақтың өсіп келе жатқан бөлігін сүйектің түбіне дейін хирургиялық жолмен алып тастау және қайталануын болдырмау үшін матрицаны немесе «тамырды» термикалық немесе химиялық күйдіру арқылы емдеуді қажет етеді. Бұл операция матриксектомия деп аталады. Ең жақсы нәтижелер матрицаны фенолмен күйдіру арқылы қол жеткізіледі. Ванденбос әдісі – бұл өте тиімді әдіс, ол сау тырнақ және тырнақ матрицасына әсер етпей, артық тырнақ қабаттарын алып тастауға бағытталған. Ванденбос әдісі онихокриптозды жоюда жоғары тиімділік көрсеткішімен ерекшеленеді, тырнақтың қалыпты құрылымын өзгертпейді. Басқа, әлдеқайда тиімсіз емдеу – матрицаны кесу, кейде оны «салқын болат әдісі» деп атайды. Ониходистрофия – блеомицин, гидроксисурея немесе 5-фторурацилді қамтитын қатерлі ісікке қарсы химиотерапиядан туындаған тырнақтың деформациясы. Оған тырнақтың түсінің өзгеруі немесе дисхромия кіруі мүмкін. Онихогрипоз, сондай-ақ «қошқар мүйіз тырнағы» деп те аталады, тырнақтың қалыңдауы және қисаюының күшеюі. Бұл көбінесе матрицаның зақымдануынан туындайды. Бұл жағдайдың кейбір түрлері тұқым қуалайтын, сондай-ақ ұзақ уақыт бойы күтімсіздіктен де пайда болуы мүмкін. Көбінесе үлкен аяқ саусағында кездеседі, бірақ басқа аяқ саусақтарында және тіпті қолының тырнақтарында да көрінуі мүмкін. Зақымдалған тырнақта көптеген тесіктер мен жолақтар болады, қоңыр түсті және бір жағынан екінші жағына қарағанда жылдам өседі. Қалың қисық тырнақты кесу қиын, көбінесе оны кеспей тастап, мәселені одан әрі ушықтырады. Онихолиз – тырнақтың ашық бөлігінің тырнақ төсегінен босауы, әдетте еркін жиектен басталып, лунулаға дейін жалғасады. Ол көбінесе ішкі аурулармен, жарақаттармен, инфекциялармен, тырнақ саңырауқұлақтарымен, тырнақтарды күшейтетін өнімдерге аллергиямен немесе дәрілердің жанама әсерлерімен байланысты. Онихомадез – тырнақтың тырнақ төсегінен бөлініп, түсіп қалуы. Көбінесе жергілікті инфекция, матрицалық төсекке шағын жарақат немесе ауыр жүйелік ауру себеп болады. Кейде бұл химиотерапияның немесе қатерлі ісікке арналған рентгендік сәулеленудің жанама әсері болып табылады. Аурудың себебі жойылғаннан кейін жаңа тырнақ пластинасы пайда болады. Онихомикоз, сондай-ақ tinea unguium деп те аталады, терідегі кірпішті тудыратын саңырауқұлақтың (Trichophyton rubrum немесе T. mentagrophytes, сирек кездесетін басқа трихофитон түрлері немесе Epidermophyton floccosum) жұқпалы инфекциясы. Ол тырнақтың түсінің өзгеруіне, қалыңдауына, ұнтақтануына немесе сынуына әкелуі мүмкін және көбінесе күшті ауызша дәрілермен емделеді, олар сирек бауыр жетіспеушілігі сияқты ауыр жанама әсерлерге әкелуі мүмкін. Жеңіл онихомикоз кейде жергілікті антифунгикалық дәрілердің комбинациясына жауап береді, кейде арнайы дәрілік тырнақ лагы ретінде қолданылады және тырнақ бетіне мерзімді түрде сыпыру жүргізіледі. Ауыр онихомикоз кезінде, әсіресе бірден көп тырнақ жұққан жағдайда, жүйелі дәрі-дәрмектерді (таблеткалар) қабылдау артық. Үйдегі емдеулер жиі қолданылады, бірақ олардың тиімділігі даулы. Онихофоз – тырнақтың эпителийінің өсіп кетуі. Онихоптоз – бір немесе бірнеше тырнақтың толық немесе ішінара мерзімді түрде түсіп қалуы. Бұл жағдай сифилис сияқты белгілі бір аурулардан кейін пайда болуы мүмкін немесе қызба, жарақат, жүйелік бұзылулар немесе дәрілерге кері реакциядан туындауы мүмкін. Онихоррексис, сондай-ақ сынғыш тырнақтар деп те аталады, бұл саусақтың немесе аяқтың тырнақтарының сынғандығымен бірге сынғандығы. Паронихия – тырнақ пен теріге әсер ететін бактериялық немесе саңырауқұлақ инфекциясы. Коилонихия – бұл темір тапшылығынан тырнақтың жоғары қарай иілуі (қасық тәрізді болуы). Қалыпты өзгеріс процесі: сынғыш тырнақтар, түзу тырнақтар, қасық тәрізді тырнақтар. Тырнақтың астындағы гематома – тырнаққа тиген жарақат нәтижесінде тырнақтың астында қан жиналуы. Бұл жедел жарақаттан немесе шағын жарақаттардың қайталануынан, мысалы, тығыз етік киюден туындауы мүмкін. Жедел тырнақтың астындағы гематомалар өте ауыртпалы болады және көбінесе тырнақта кішкентай тесік жасау арқылы қанды босату арқылы емделеді. Тесік жасау үшін дренаж және термикалық күйдіру әдістері жиі қолданылады. Термикалық күйдіру акрилді тырнақтарда қолданылмайды, өйткені олар жанғыш. Онихоматрикома – тырнақ матрицасының ісігі. Тырнақ пемфигусы – аутоиммундық ауру. Эритронихия – қабыну жағдайларынан тырнақтағы қызыл жолақтар. Меланонихия – тырнақтың қара, қоңыр немесе сұр түске боялуы, себептері көптеген.
Тырнақтардың өзгеруі және олармен байланысты жағдайлар
Тырнақтарды тексеру дене мүшелерінің ішкі жағдайын да көрсетуі мүмкін. Тырнақ аурулары өте байқаусыз болуы мүмкін және оларды осы салаға маманданған дерматолог бағалауы керек. Маникюрші тырнақ саулығындағы ұсақ өзгерістерді бірінші болып байқауы мүмкін.
Иілгіштік
Қаңқаның нашарлауы темір тапшылығымен, қалқанша безінің мәселелерімен және бүйрек функциясының бұзылуымен байланысты. Қабаттану және түйілу псориазбен, фолий қышқылының, ақуыздың және С витаминінің жетіспеушілігімен байланысты. Көтеріңкі қалыңдық қан айналымының мәселелерімен байланысты.
Unusual thickness is associated with circulation problems.
Пішін және пішін
Тырнақтардың ұшы қисайып, саусақ ұштарын айналдыра төңкеріліп, тырнақ ожағы дөңгеленген жағдай оттегінің жетіспеуімен және өкпе, жүрек немесе бауыр ауруларымен байланысты. Коилонихия – тырнақтардың қасық тәрізді болуы немесе жоғары қарай өсуі. Темір тапшылығынан туындаған анемия немесе В12 витаминінің жетіспеушілігімен байланысты. Тырнақтардың шұқыры (тоқтаулары) псориазбен байланысты. Бо сызықтары – тырнақтың көлденең жолақтары. Әдеттегі деформация – ұзақ мерзім бойы теріні тырқып алудан туындаған, Бо сызықтарына ұқсас жағдай.
Толық тырнақ төсегінің түсі өзгеруі
Тырнақ төсегінің сарғаюы созылмалы бронхит, лимфа ақаулары, қант диабеті және бауыр ауруларымен байланысты. Қоңыр немесе мыс түсті тырнақ төсегі арсеник немесе мыс улануымен, сондай-ақ жергілікті саңырауқұлақ инфекциясымен байланысты. Қызыл түс жүрек ауруларымен байланысты.
Басқа да түстердің өзгеруі мен таңбалануы
Меланонихия (ұзындық бойына созылған, қараңғылаған немесе өспейтін жолақтар), әсіресе бас бармақ немесе үлкен аяқ бармағында, субангуальды меланоманың белгісі болуы мүмкін. Тырнақ бойындағы ақ сызықтар (leukonychia striata немесе көлденең лейконихия) Миз сызықтары немесе Мюхерке сызықтары болуы мүмкін. Кішкентай ақ дақтар лейконихия пунктата деп аталады. Қара тырнақтар В12 витаминінің жетіспеушілігімен байланысты. Тырнақ пластинасының (тырнақ төсегі емес) боялуы темекі шегу және хна қолданумен байланысты. Жұқа қан тамырларының жарылуы (немесе қан кетулер) – тырнақ астында тік бойымен жүретін ұсақ қан қыстықтары. Дәрілік заттарға байланысты тырнақтардың өзгеруі, дәрілік заттарды қолдану нәтижесінде әртүрлі аномалияларға алып келуі мүмкін.
Емдеу
Шамамен күдікті тырнақ саңырауқұлағының жағдайларының жартысында шын мәнінде саңырауқұлақ инфекциясы болмайды, тек тырнақ дистрофиясы байқалады. Ауызға қабылданатын антимикотикалық терапияны бастамас бұрын медицина қызметкері саңырауқұлақ инфекциясын растауы тиіс. Инфекциясы жоқ адамдарға ем тағайындау қажетсіз медициналық араласу болып табылады және артық жағымсыз әсерлерге себеп болады.