Франсис Тальбот Дей: Үндістан балықтарын зерттеген ғалым

Кіріспе

Британдық ғалым, британдық зоолог Фрэнсис Талбот Дей (2 наурыз 1829 – 10 шілде 1889) Мадрас президентілігіндегі әскери хирург және табиғатты зерттеуші, кейіннен Үндістан мен Бірмадағы балық шаруашылығының бас инспекторы болды. Ол балықтарды зерттеу саласындағы алғашқы ғалымдардың бірі, "Үндістан балықтары" атты екі томдық еңбегінде үш жүзден астам балық түрін сипаттаған. Ол сонымен қатар "Британдық Үндістан фаунасы" сериясының балықтарға арналған томын жазды. Нилгири тауларына форельді енгізгені үшін француз акклиматизация қоғамынан медаль алды. Оның көптеген балық үлгілері мұражайларға таратылған, ал шағын бөлігі ғана Британ мұражайында (Лондон, Табиғат тарихы мұражайы) сақталады. Бұл аномалияның себебі сол жердегі зоология бөлімінің сақтаушысы Альберт Гюнтермен болған ұзаққа созылған жанжал.

Өмірбаян

Дей Маресфилдте, Шығыс Сассекс округінде Уильям мен Энн Эллиотттың үшінші ұлы ретінде дүниеге келді. Бала кезінде отбасының иелігінде екі мың акр жер мен қырық жалға берілген шаруашылық болды. Уильям Дейдің геологияға қызығушылығы әкесінен мұра болған, ал әкесі Уильям Дей Лондонда мата сатушы болып жұмыс істеген, кейін минералдар мен тау жыныстарын зерттеп, суретке түсірген. Францистің үлкен ағаларының бірі геологиямен қызығып, Адам Седжвикпен бірге жұмыс істеді. Францис Шрусберидегі директор доктор Кеннедидің басшылығымен білім алды. Медицинаға қызығушылық танытып, 1849 жылы Сент-Джордж ауруханасына түсті, онда Генри Дейден дәріс алды, ал сыныптасы ретінде Фрэнсис Тревелян Бакландпен бірге оқыды. 1851 жылы MRCS дәрежесін алды және 1852 жылы Мадрас армиясының ассистент хирургы болып қызметке кірді. Үндістандағы қызметі оны Меркара, Бангалор және Хайдарабадқа жеткізді, осы кезеңде ол табиғаттануға қызығушылық танытты. 1857 жылы бір жылға денсаулығына байланысты Англияға оралды. Осы уақытта ол Линнеев қоғамының мүшесі болып сайланды және қараша айында Эмма Ковиге үйленді. 1858 жылы Үндістанға қайтып келген соң Хайдарабадта, содан кейін Кочинде тұрды, ол аймақтың балықтарына қызығушылық танытты. Дей Үндістан балықтарына қызығушылық танытты. Ол 1859 жылдан 1864 жылға дейін Кочинде тұрды, осы жылдары олардың қызы Фанни Лаура дүниеге келді (1861 жылдың қарашасы). 1864 жылы ол бір жылға созылған ауру демалысымен Англияға оралды. Осы кезеңде ол Кочин балықтары туралы мақаласын Лондон зоологиялық қоғамының мәжілісінде жариялады. 1864 жылдың сәуір айында Лондонда Фрэнсис Мередит есімді ұлы дүниеге келді. 1865 жылы Дей Томас С. Джердонға хат жазды, ол да Оңтүстік Үндістанның тұщы су балықтарының каталогын жасаған еді. Дей 1865 жылы «Малабар балықтары» атты еңбегін жариялады. 1866 жылы Үндістанға қайтып келе жатқанда ол Франк Бакландпен бірге Саутгемптоннан форель жұмыртқаларын жинауға барды. Ол Оотакамунд өзендеріне форельді енгізуге тырысты, бірақ алғашқы әрекет сәтсіз аяқталды. Кейінірек Лох Левеннен балықтарды әкелген В. Г. МакИвор карп пен табанды балықтан бөлек оларды танауға қол жеткізді. Содан кейін ол Құрнулға жіберілді және 1867 жылы Materia Medica профессоры болып тағайындалды. Демалысқа шығып, Оотакамундқа қайтып, форельді енгізу тәжірибелерін жалғастырды. Құрнулда холера эпидемиясы орын алған кезде ол осы ауруды зерттеді. 1868 жылы ол Мадрас және Орисса аймақтарында балық шаруашылығын зерттеуге тағайындалды. Сонымен қатар ол Үндістанның тұщы су балықтарының тізімін жасауды бастады. 1869 жылы әйелі Эмма қайтыс болғаннан кейін, 1870 жылы Англияға оралды. Сол жылы ол Үндістан мен Бірмадағы балық шаруашылығын тексеруге тағайындалды. Бұл сапарға Андаман аралдарын зерттеуі де кірді, бірақ жазабадан кейін ол Англияға оралуға мәжбүр болды. Англияда емделгеннен кейін 1871 жылы Балық шаруашылығының бас инспекторы болып тағайындалды, Ганг, Ямуна, Синд және Белуджистан аймандарында зерттеулер жүргізді. Ол осы кезеңде Калькутта мен Симлада тұрды. Ол 1871 жылы Синд өзені бойында Аллан Октавиан Хьюммен бірге болды (Хьюм Ауыл шаруашылығы департаменті арқылы Дейді қолдаған еді), оның атынан құстарды жинады (ал Дей Хьюмнің құс жинау экспедицияларынан балық үлгілерін алды). Екінші әйелі Эмили қайтыс болғаннан кейін ол екі жылдық демалысқа Англияға оралып, «Үндістан балықтары» еңбегін жазды, бұл оған Еуропаның музейлеріне баруды талап етті. Ол өзінің кейбір коллекцияларын Британ мұражайына ұсынды, бірақ олар оларды сатып алудан бас тартты. Мансабының барысында ол Альберт Гюнтерден қатал сынға ұшырады. Дей сонымен қатар «Британдық Үндістанның фаунасында» (Цейлон және Бірманы қоса) «Балықтар» тақырыбында екі томдық еңбек жариялады, онда ол 1400-ден астам түрді сипаттады. Ол сондай-ақ британдық және ирландтық Salmonidae туралы жазды, оны тоғыз суретпен суреттеді, олардың түсін Мисс Флоренс Вулвард жасады. 1872 жылы ол француздық акклиматизациялық қоғамнан күміс медаль алды. Дей Гюнтердің мұражайдағы үлгілерге қол жеткізуіне кедергі келтіріп жатқанын байқады. Осы кәсіби шиеленістің нәтижесінде Дей 1883 жылы Британ мұражайынан гөрі Австралия мұражайына үлкен балық коллекциясын сатты. 1888 жылы оның 400-ге жуық үнді құстарының терілерінен тұратын жинағы Кембриджде сақталды, ал кейбір балықтар Британ мұражайына жіберілді. 1889 жылы ол балықтарының суреттерін Лондон зоологиялық қоғамына тапсырды. Ол қайтыс болғаннан кейін кітапханасы Челтенхэм қалалық кітапханасына сыйланды. Ол 1889 жылдың 10 шілдесінде асқазан қатерінен өз үйінде, Кенилворт үйінде қайтыс болды және Челтенхэм зиратында жерленді.

Day was born in Maresfield, East Sussex, the third son of William and Ann Elliott née Le Blanc. The family estate included two thousand acres with forty tenant farmers during his childhood. William Day was interest in geology, an interest he had inherited from his father, also a William Day who was draper in London who later took to studying and painting minerals and rocks. One of Francis' older brothers took an interest in geology and worked along with Adam Sedgwick. Francis was educated at Shrewsbury, under the Headmaster Dr Kennedy. Taking an interest in medicine, he joined St. George's Hospital in 1849 where he studied under Henry Day, with Francis Trevelyan Buckland as a classmate. He received the MRCS in 1851 and joined as Assistant Surgeon in the Madras Army, British East India Company, in 1852. Service in India took him to Mercara, Bangalore, and Hyderabad and through this period took an interest in natural history. He returned in England in 1857 for a year on sick leave. During this period he was elected to the Linnean Society and in November he married Emma Covey. Returning to India in 1858 in Hyderabad and then Cochin, he took an interest in the fishes of the region. Day took an interest in the fishes of India. He lived in Cochin from 1859 to 1864 where their daughter Fanny Laura was born (November 1861). In 1864 he returned to England on sick leave which was extended for a further year. During this period he communicated a paper on the Fishes of Cochin at a meeting of the Zoological Society of London. In April 1864, a son Francis Meredith was born in London. In 1865 Day wrote to Thomas C. Jerdon who had also worked on catalogue of the freshwater fishes of southern India. Day published The Fishes of Malabar in 1865. On the way back to India in 1866, he went to collect trout eggs in Southampton along with Frank Buckland. He tried to introduce the trout into the streams of Ootacamund but the first attempt failed. A later attempt by W. G. McIvor, who obtained fry from Loch Leven succeeded in introducing them apart from carp and tench. He was then posted to Kurnool and in 1867 was appointed Professor of Materia Medica. Taking leave he returned to Ootacamund to continue his trout introduction experiments. During an outbreak of cholera in Kurnool, he also made studies on the disease. In 1868 he was appointed to head fishery surveys along the Madras and Orissa regions. He also began to catalogue the freshwater fishes of India. Following the death of his wife Emma in 1869, he returned to England in 1870. In the same year he was deputed to inspect fisheries across India and Burma. This included a survey of the Andaman Islands, but an accident forced him to return to England. After recuperating in England he was appointed Inspector General of Fisheries in 1871, making surveys in the Ganges, Yamuna, Sind and Baluchistan regions. He lived in Calcutta and Simla during this period. He accompanied Allan Octavian Hume (who had supported Day through the Agriculture department) along the Sind river in 1871, making bird collections on his behalf (Day in turn received fish specimens collected by Hume on his bird collection expeditions). Following the death of his second wife Emily, he returned to England on a two year leave to write the Fishes of India which also required him to visits to museums across Europe. He offered some of his collections to the British Museum, but they refused to purchase them. Throughout his career, he ran into fierce criticism from Albert Günther. Day also published two volumes on "Fishes" in The Fauna of British India, Including Ceylon and Burma series in which he described over 1400 species. He also wrote on British and Irish Salmonidae, which he illustrated with nine plates, the colouring of which was done by Miss Florence Woolward. For his work on trout, he received a silver medal from the French Societe d'Acclimatation in 1872. Day found Günther coming in the way of his access to specimens at the museum. One outcome of this professional friction resulted in Day's selling an extensive collection of fishes to the Australian Museum in 1883, ignoring the British Museum, the expected recipient. In 1888 his collection of about 400 Indian birds skins was deposited at Cambridge while some fishes went to the British Museum. In 1889 he deposited his drawings of fishes to the Zoological Society of London. After his death, his library was donated to the Cheltenham Public Library. He died at his residence, Kenilworth House, Cheltenham, on 10 July 1889 of cancer of the stomach and was buried at Cheltenham cemetery.

Отбасы

Дей екі рет үйленді: бірінші, 3 қараша 1857 жылы Эммаға (1869 жылы қайтыс болған), доктор Эдвард Ковидің қызына. 1917 жылы Реган сипаттап, Дейдің есімімен атаған Sardinella dayi балық түрі бұрын синоним ретінде қарастырылған, бірақ 2020 жылы ол жарамды түр ретінде қайта жаңартылды. Дейдің шомырты, Acentrogobius dayi Koumans, 1941 жыл, Персия шығанағынан Пәкістанға дейінгі Батыс Үнді мұхитында таралған шомырт түрі.

Шығармалары

Дэй, Франсис (1863). Пермулдар жері, немесе Кочин, оның өткені мен бүгіні. Дэй, Франсис (1865). Малабардың балықтары. Бернард Кварич, Лондон. Дэй, Франсис (1878). Үндістанның балықтары; Үндістан, Бірма және Цейлонның теңіздері мен тұщы суларында мекендейтін балықтардың табиғи тарихы. 1-том. Дэй, Франсис (1878). Үндістанның балықтары; Үндістан, Бірма және Цейлонның теңіздері мен тұщы суларында мекендейтін балықтардың табиғи тарихы. 2-том. Дэй, Франсис (1888). Үндістанның балықтары; Үндістан, Бірма және Цейлонның теңіздері мен тұщы суларында мекендейтін балықтардың табиғи тарихы. Қосымша. Дэй, Франсис (1889). Британдық Үндістанның фаунасы, Цейлон және Бірманы қоса алғанда. Балықтар. 1-том. Онлайн. Дэй, Франсис (1889). Британдық Үндістанның фаунасы, Цейлон және Бірманы қоса алғанда. Балықтар. 2-том. Онлайн.