Кіріспе

Австралияның әділ төлем комиссиясы – 2006 жылдан 2009 жылға дейін болған Австралияның заңмен құрылған органы. Ол 2006 жылы Говард үкіметінің «WorkChoices» еңбек қатынастары заңдары бойынша жұмысшылардың ең төменгі жалақысын белгілеу мақсатымен құрылған. Австралияның еңбек қатынастары комиссиясының жалақыны белгілеу функцияларын алмастыру үшін құрылған Комиссия ересектерге арналған бірыңғай ең төменгі жалақыны, ересек емес жалақыны (мысалы, оқу жалақысы), сыйлықтар бойынша лауазым деңгейлері үшін ең төменгі жалақыны және қосымша төлемдерді белгіледі және түзетті. Комиссия 2009 жылдың желтоқсанында таратылды, ал жалақыны белгілеу функциясы Әділ еңбек комиссиясының ең төменгі жалақы жөніндегі тобына берілді. Комиссияның тұңғыш төрағасы – профессор Ян Харпер, ал төрт комиссары: Хью Армстронг, Патрик МакКлюр, Майк О’Хаган және құрметті профессор Джудит Слоан болды. Комиссия мүшелерінің құрамы жоғарыда аталған мәселелерге жауапты болған Австралияның еңбек қатынастары комиссиясынан ерекшеленді. Кәсіподақтардың өкілдігі аз болды және шешім қабылдау процесінің ашықтығы төмен болды, бұл Комиссияға қоғамдық бақылаусыз немесе кеңес алмай шешім қабылдауға мүмкіндік берді. Австралияның еңбек қатынастары комиссиясынан өзгеше, Комиссия ең төменгі жалақыны көтерудің экономикалық салдарына қатысты маңызды зерттеулерге қаржыландыру жүргізді, ал оның жақтастары бұл Комиссияны экономикалық деректерге сүйене отырып, ең төменгі жалақыны көтеру кедейлердің жағдайын жақсарта ма, жоқ па, анықтауға басымдық берді деп мәлімдеді. Сынаушылар кеңестің тәуелсіздігі мен құзыреті жеткіліксіз деп, ол жұмысшылардың мүдделерін кемітуі мүмкін екенін айтты, ал қолдаушылар Комиссия экономиканы жандандыруға және еңбек жағдайларын жақсартуға көмектеседі деп сенді.

2006 жылғы шешім

2006 жылғы 26 қазанда Комиссия алғашқы шешімін қабылдады. Комиссияның баспасөз хабарламасында былай делінген:

Австралияның әділ төлем комиссиясы бүгін стандартты федералды ең төменгі жалақыны аптасына 27,36 долларға және аптасына 700 долларға дейінгі барлық жалақы деңгейлерін көтеру туралы хабарлады. Бұл Комиссияның шешімдеріне сүйене отырып, жалақыларын жаңартуға мұқтаж бір миллионнан астам австралиялық жұмысшыны қамтиды. Комиссия сондай-ақ аптасына 700 доллар және одан жоғары жалақы алатын барлық жалақы деңгейлеріне аптасына 22,04 доллар қосымша төлем немесе жылына 36 000 доллардан астам табыс ұсынды, бұл жұмыс күшінің шамамен 2% құрайтын тағы 220 000 жұмысшыны білдіреді. Сағаттық есептегенде, Австралияның федералды ең төменгі жалақысы 2006 жылдың 1 желтоқсанынан бастап сағатына 13,47 долларға дейін өсті (аптасына 700 доллардан кем жалақы алатын жұмысшылар үшін). Көптеген сарапшылар Комиссияның алғашқы шешімінің жомарттығына таң қалды. Мысалы, Австралия кәсіподақтар кеңесі ең төменгі жалақыны аптасына 30 долларға көтеруді сұраған. Бірақ бұл өсім 2005 жылдың маусым айында Австралия өнеркәсіптік қатынастар комиссиясы берген бұрынғы жалақы өсіміне қарағанда инфляция деңгейіне шамалы ғана жетті.

2007 жылғы шешім

2007 жылғы 5 шілдеде Комиссия екінші жалақы шешімін қабылдады. Бұл шешім ең төменгі жалақыны сағатына 13,47 доллардан 13,74 долларға дейін, немесе 700 доллардан төмен жалақы алатындар үшін аптасына 10,26 долларға, ал 700 доллардан жоғары жалақы алатындар үшін 5,30 долларға арттырды. Жаңа тариф 2007 жылғы 1 қазан немесе одан кейін басталатын алғашқы жалақы төлеу кезеңінен бастап күшіне енді. Бұл, 2007 жылғы 1 желтоқсанда күшіне енген және жұмыс берушілер тарапынан сынға ұшыраған, жалақыны бір төлем кезеңі ішінде жүзеге асыруға мәжбүрлеген алғашқы шешімнен саясаттағы өзгеріс болды. Дәстүр бойынша, Австралияның Еңбек қатынастары комиссиясы жалақы мен үстемелерді белгіленген күнден басталатын алғашқы жалақы төлеу кезеңінен бастап көтеретін. Комиссия алғашқы және екінші жалақы шешімдері арасындағы уақыт аралығын, сондай-ақ 2007 жылғы 1 шілдеден бастап күшіне енген бюджетте жарияланған салық жеңілдіктері сияқты басқа да факторларды ескерді. Комиссия бұл мәселелерді қарастырғанда салық жеңілдіктеріне байланысты жалақыны көтеруді ескермеді. Шешімнің тағы бір тарихи ерекшелігі – шаруаларға алғаш рет ауыр құрғақшылыққа байланысты жалақыны көтеруді кейінге жылдыруға рұхсат берілді. Төлеу қабілетсіздігі соңғы жиырма бес жылда көптеген рет дәлелденді, бірақ көбінесе Австралияның Еңбек қатынастары комиссиясы алдында сәтсіз аяқталды. Сондықтан Комиссияның кейінге жылдыру туралы шешімі Ұлттық фермерлер федерациясы үшін еңбек қатынастары тарихындағы маңызды оқиға болды.

Кәсіподақтардың реакциясы

Кәсіподақтар Комиссияны жұмысшылардың негізгі құқықтары, жалақысы және әлеуметтік төлемдеріне қауіп төндіретін, бизнеске жағдай жасаушы консервативті ұйым деп қарады. Бұдан әрі, олар Комиссия жұмысшылардың есебінен бизнеске пайда әкелді деп сақты. Кәсіподақтар Австралияның Еңбек қатынастары комиссиясын тәуелсіз деп есептеді және оны ең төменгі жалақыны белгілейтін орган ретінде сақтап қалуды қалады. ACTU-дың Грег Комбет профессоры Харпердің қабілетіне қатысты алаңдаушылығын Ұлттық радионың Марк Колвинмен сұхбатында білдірді.