П. Г. Вудхаус: «Маусым жегілудің» романы

Кіріспе

1949 жылғы П. Г. Водхаус романы

«Жұптасу маусымы» – П. Г. Водхаус романы, алғаш рет Ұлыбританияда 1949 жылдың 9 қыркүйегінде «Герберт Дженкинс» (Лондон) баспасынан, ал АҚШ-та 1949 жылдың 29 қарашасында «Дидиер & Co.» (Нью-Йорк) баспасынан жарық көрді. Жақсы ниетті Берти Вустер және оның епті жеке қызметшісі Дживстің қатысуымен, роман Деверилл Холлда өтеді, онда Эсмонд Хаддок бес қатал әпкесімен бірге тұрады. Оқиға бірнеше жұптың қарым-қатынасын қамтиды, олардың ішінде Гасси Финк-Ноттл мен Мадлен Басетт, Эсмонд Хаддок пен Корки Поттер Пирбрайт, сондай-ақ Кэтсмитт Поттер Пирбрайт пен Гертруда Винкворт есімділер ең бастылары.

Сюжет

Бертидің билеуші әпкесі Агата оған Девериль залына, Корольдің Деверильге, Хэнтс қаласына баруды бұйырады. Ол өзінің достарымен бірге тұрып, ауылдық концертте өнер көрсетуі керек. Дживс Девериль залы туралы біледі, өйткені оның ағасы Чарли Сильверсмит онда үй басқарушы, ал Эсмонд Хэддок, оның әпкесі Дафна Винкуорт, тағы төрт әпкесі және Дафнаның қызы Гертруда Винкуорт сол жерде тұрады. Бертидің досы Гасси Финк Ноттл да сонда барады. Гассидің келіні Мадлен Бассет онымен бірге келуі керек еді, бірақ оның орнына досы Хилда Гаджонға баруға мәжбүр болды. Бертидің тағы бір досы, актер Кэтсмитт Поттер Пирбрайт Гертрудаға үйленгісі келеді. Бірақ әпкелері актерлерді мақұлдамайды. Кэтсмит Эсмонд Гертрудаға қызығушылық танытып жатыр деп ойлайды және Бертиден оларды бөлек ұстауды сұрайды. Кэтсмит Гассиді Мадлен туралы ойлаудан аударуға уәде береді; Берти Гасси мен Мадленнің ажырасуын қаламайды, өйткені Мадлен Гассиге үйленбесе, Бертиге үйленуге ниеттенген. Бертиге Кэтсмиттің әпкесі Корки де келіп, ауылдық концертті ұйымдастырып, Бертидің Пат пен Майкпен комедиялық әңгімелесуінде Паттың рөлін ойнауын қалайды. Корки Эсмондты жақсы көреді, бірақ ол өзінің билеуші әпкелеріне қарсы тұрмайынша, оған үйленбейді, олар Коркиді актриса болғандықтан мақұлдамайды. Ол Эсмондтың Гертрудаға ауысқанын ойлайды. Мас болған кезде Кэтсмит Гассиді Трафальгар алаңындағы фонтаннан жүгіртіп жібереді, соның салдарынан Гасси он төрт күнге түрмеге қамалады. Мадлен бұл туралы білмеуі үшін Дживс Бертиге Гасси болып Девериль залында тұруға кеңес береді. Берти Коркидің сұрауы бойынша Коркидің иті Сэм Голдуинмен (фильм продюсері Сэмюэл Голдуинге сілтеме) бірге кетеді. Девериль залында Берти ("Гасси") Эсмондтың Гертруда емес, Коркиге ғашық екенін біледі. Эсмонд концертте Коркиге әсер ету үшін аңшылық ән айтып, қошеметке бөленуді үміттенеді. Гертрудаға жақын болуды қалайтын Кэтсмит Бертидің қызметшісі Медоуз болып Холлға келеді. Келесі күні, жазасы жеңілдетілген Гасси, Берти болып келеді, ал Дживс "Бертидің" қызметшісі болып әрекет етеді. Дживс концерттегі қошемет Эсмондқа әпкелеріне қарсы тұрып, Коркиге үйленуға батылдық береді деп сеніп, жақтаушылар тобын жинауға кіріседі. Гасси Бертидің орнына әңгімелесуге қатысады, ал Кэтсмит оның серігі болады. Берти Гассидің орнына Кристофер Робиннің өлеңдерін оқиды. Кэтсмит Бертиге оның Агата әпкесі үйге келе жатқанын айтады. Дживстің жоспары бойынша, Кэтсмит Коркиден Агата әпкесінің ұлы Томасты қонаққа шақыруды сұрайды; Коркидің жанкүйері Томас мектептен қашып оны көруге келеді, ал Агата әпкесі ұлының жоғалғанын білгенде сапарын тоқтатады. Кэтсмит Холлдың үй шаруашылығын жүргізушісі Куиннидің көңілін көтеруге тырысады, ол жергілікті полиция қызметкері Констебль Доббспен келісімін аяқтағаннан кейін, өйткені ол дінсіз. Коркиге ғашық болған Гасси Мадленге жазған хатында олардың келісімін бұзады. Берти хатты ұстап алады, Мадлен мен Хилдаға қысқаша кездескеніне қарамастан, және Корольдің Деверильге қайта оралады. Томас келді. Ол резеңке соққыны ұстап, Констебль Доббсты ұруға ниеттеніп отыр, өйткені Доббс Коркидің иті Сэмды шаққаннан кейін тұтқындады. Сильверсмит оның қызы Куиннидің Кэтсмитке ("Медоуз") никелесетінін хабарлайды; Куинни Кэтсмиттің оны жұбатуға тырысқанын көргеннен кейін әкесіне айтты. Гасси мен Кэтсмит екеуі де көңілсіздікке беріліп, концертте нашар өнер көрсетеді. Эсмонд өте табысты болады. Берти Кристофер Робиннің өлеңдерін ұмытып, Томастың соққысын алып кеткен Дживске кеңес сұрайды. Олар Эсмондқа өлеңдерді оқытуға көмектеседі. Гасси Коркиге Сэмді әкелуге кетеді, ал Доббс концертте болады. Дживс Доббстың ерте кеткенін білгенде, Дживс пен Берти Гассиді тоқтатуға тырысады. Сэм босатылып, Корки алады. Доббс Гассиді қуалайды, ол ағашқа көтеріледі, ал Доббс төменде күтеді. Дживс Доббсты артынан соққымен есінен танып қалады. Қиындықтан кейін Гассидің сүйіспеншілігі Коркиден Мадленге қайта оралады. Эсмонд пен Корки никелеседі. Доббс оны соққыдан кейін дінге келгенін мәлімдейді және Куиннимен татуласады. Доббс сонымен қатар "Бертиді" Сэм Голдуинды ұрлағаны үшін іздеп жатыр, бірақ Дживс Бертиге алиби ұсынады. Содан кейін Доббс оны итті ұрлаған Кэтсмит екенін болжайды; Дживс болжағандай, Гертруда Кэтсмитті қорғауға асығады. Корки Кэтсмиттің өзінің ағасы екенін айтады. Эсмонд, ықпалды бейбітшіл судья, Доббстың істі тоқтатуын қамтамасыз етеді. Әпкелер наразылық білдіреді, бірақ Эсмонд оларға қарсы тұрады. Агата әпкесі Томастың соңынан келді және қазір төмен қабатта күтіп отыр. Дживс Бертидің су түтігінен түсіп қашуын кеңес береді, бірақ Эсмондтың мысалына шабыланған Берти оған қарсы тұруға барады.

Bertie's overbearing Aunt Agatha orders him to go to Deverill Hall, King's Deverill, Hants., to stay with some friends of hers and perform in the village concert. Jeeves, who knows about Deverill Hall because his uncle Charlie Silversmith is the butler there, says that Esmond Haddock, his aunt Dame Daphne Winkworth, four other aunts, and Dame Daphne's daughter Gertrude Winkworth live there. Bertie's friend Gussie Fink Nottle will also go there. Gussie is upset because his fiancée Madeline Bassett was supposed to accompany him, but had to visit a friend, Hilda Gudgeon, instead. Another friend of Bertie's, Catsmeat Potter Pirbright, an actor, wants to marry Gertrude. However, the aunts disapprove of actors. Catsmeat thinks Esmond is wooing Gertrude and asks Bertie to keep them apart. In exchange, Catsmeat will keep Gussie from brooding about Madeline; Bertie does not want Gussie and Madeline to split up because Madeline is resolved to marry Bertie if she does not marry Gussie. Bertie is also visited by Catsmeat's sister, Corky, who is arranging the village concert and wants Bertie to play Pat in a comedic Pat and Mike crosstalk act. Corky loves Esmond but won't marry him until he stands up to his domineering aunts, who disapprove of Corky because she is an actress. She believes Esmond has moved on to Gertrude. While drunk, Catsmeat makes Gussie wade through the Trafalgar Square fountain, and Gussie is sentenced to fourteen days in jail. To keep Madeline from learning about this, Jeeves suggests Bertie stay at Deverill Hall pretending to be Gussie. Bertie does so, taking Corky's dog Sam Goldwyn (a reference to film producer Samuel Goldwyn) with him at Corky's request. At Deverill Hall, Bertie ("Gussie") learns that Esmond is in love with Corky and not Gertrude. Esmond hopes to win applause at the concert by singing a hunting song to impress Corky. Catsmeat, wanting to be near Gertrude, comes to the Hall pretending to be Bertie's valet Meadowes. The next day, Gussie, who was let off with a fine, arrives, pretending to be Bertie, along with Jeeves, who acts as "Bertie's" valet. Jeeves, believing that applause at the concert would give Esmond the courage to defy his aunts and marry Corky, starts assembling a claque. Gussie will take Bertie's place in the crosstalk act, with Catsmeat as his partner. Bertie will take Gussie's place by reciting Christopher Robin poems. Catsmeat tells Bertie that Bertie's Aunt Agatha is coming to the house. Following a plan from Jeeves, Catsmeat asks Corky to invite Aunt Agatha's young son Thomas to visit her; Thomas, a fan of Corky's, runs away from school to see her, and Aunt Agatha cancels her trip when she learns her son has disappeared. Catsmeat tries to cheer up Queenie, the Hall's parlourmaid, who is distraught after ending her engagement to the local policeman Constable Dobbs, because he is an atheist. Gussie, who has fallen for Corky, writes to Madeline ending their engagement. Bertie intercepts the letter, despite briefly running into Madeline and Hilda, and returns to King's Deverill. Thomas has arrived. He has a rubber cosh and hopes to hit Constable Dobbs, since Dobbs arrested Corky's dog Sam after Sam bit him. Silversmith announces that Queenie, his daughter, is engaged to Catsmeat ("Meadowes"); Queenie had to tell her father they were engaged after he saw Catsmeat trying to comfort her with a kiss. Gussie and Catsmeat, both despondent, perform miserably at the concert. Esmond is very successful. Bertie, having forgotten the Christopher Robin poems, consults Jeeves, who has taken away Thomas's cosh. They get Esmond to read the poems. Gussie leaves to retrieve Sam for Corky while Dobbs is at the concert. When Jeeves learns that Dobbs has gone home early, Jeeves and Bertie try to stop Gussie. Sam is freed and picked up by Corky. Gussie, chased by Dobbs, climbs a tree, and Dobbs waits below. Jeeves knocks Dobbs unconscious from behind using the cosh. After his ordeal, Gussie's affections turn from Corky back to Madeline. Esmond and Corky become engaged. Dobbs claims he has become religious after being knocked out by a thunderbolt and reconciles with Queenie. Dobbs is also looking for "Bertie" for taking Sam Goldwyn, but Jeeves provides an alibi for Bertie. Dobbs then assumes it was Catsmeat who stole the dog; as Jeeves predicted, Gertrude rushes to defend Catsmeat. Corky reveals Catsmeat is her brother. Esmond, an influential Justice of the Peace, makes Dobbs drop the case. The aunts disapprove, but Esmond stands up to them. Aunt Agatha followed Thomas and is now waiting downstairs. Jeeves advises that Bertie escape by climbing down a water pipe, but Bertie, inspired by Esmond's example, goes to face her.

Стиль

Водхаус комедиялық эффект үшін қолданатын стильдік құралдардың бірі – теңеулер мен метафоралардағы шамадан тыс суреттемелер. Мысалы, Берти Вустер Эсмонд Хэддоктың бес әпкесі туралы былай дейді: «Көз жеткенше, мен әпкелердің көтеріліп жатқан теңізін көріп тұрдым». Ол «қызыл көздерімен қарап, құйрықтарын шапалап, құлшынып тұрған әпкелердің қапанында қалғаныма» қатты алаңдайды. Кейде сөз тіркестері сөйлемнің басқа бөлігінің қызметін атқарады, мысалы, 2-тарауда: «Мен де бұзылық жасадым». Түпнұсқа сөздер таныс префикстер мен суффикстермен жасалады; мысалы, «жайды бұзу» (24-тарау) – бұл de louse немесе de bunk үлгісінің өзгеруі. Водхаус кейде сөздерді суффикстерді қолдана отырып, сөз тіркестерінен тудырады. Бұған 20-тараудағы мысал келтіруге болады: «әпкелер қаш-қаңырларын көтерді. Осы құрметті сапар үшін кімге қарыздармыз?» Берти мен Дживс әртүрлі әдеби көздерді жиі келтіреді. Бұл цитаталар көбінесе күлкілі өзгерістермен беріледі, мысалы, цитаталар сленг сөздерімен қайта айтылғанда немесе ерекше жағдайда қолданылғанда. Водхаус аллюзияларды диалогпен бөліп өзгертеді. Бұл 8-тарауда Шекспирдің «Венеция саудагерінен» аллюзия жасалғанда, Берти Дживстен судья Гассиді неге айыппұлмен босатты деп сұрағанда орын алады:

One of the stylistic devices Wodehouse uses for comic effect is exaggerated imagery in similes and metaphors. For instance, Bertie Wooster says of Esmond Haddock's five aunts: "As far as the eye could reach, I found myself gazing on a surging sea of aunts". He is alarmed to be: "trapped in a den of slavering aunts, lashing their tails and glaring at you out of their red eyes." Phrases are also sometimes used in the function of another part of speech, as in chapter 2: "I too badded". Original word formations are created with familiar prefixes and suffixes; for example, to "de dog the premises" (chapter 24) is a variation on the pattern of de louse or de bunk. Wodehouse occasionally derives words from phrases using suffixation. An example of this can be seen in chapter 20: "the aunts raised their eyebrows with a good deal of To what are we indebted for the honour of this visitness".</blockquote>

Bertie and Jeeves often quote various literary sources. These quotations are frequently rendered with comic changes, such as when a quotation is rephrased with slang words or used in an unusual context. Another way Wodehouse varies allusions is to break them up with dialogue. This occurs when Shakespeare's The Merchant of Venice is alluded to in chapter 8, when Bertie asks Jeeves why the judge let Gussie off with a fine:

"Possibly the reflection that the quality of mercy is not strained, sir. ""You mean it droppeth as the gentle rain from heaven? ""Precisely, sir. Upon the place beneath. His worship would no doubt have taken into consideration the fact that it blesseth him that gives and him that takes and becomes the throned monarch better than his crown. "I mused. Yes, there was something in that. Another source of humour appearing multiple times in the Jeeves stories is Bertie's searching for the right item of vocabulary, often with Jeeves supplying the correct word. An example of this occurs when Bertie is speaking with Jeeves in chapter 8:
"Then what we've got to do is to strain every nerve to see that he makes a hit. What are those things people have?""Sir? ""Opera singers and people like that. ""You mean a claque, sir? ""That's right. The word was on the tip of my tongue." Like Bertie Wooster, Catsmeat Potter Pirbright is a member of the Drones Club, which Wodehouse uses as an "inexhaustible source of young masculine lead characters". Bertie says of Catsmeat: "Today he is the fellow managers pick first when they have a Society comedy to present and want someone for "Freddie", the lighthearted friend of the hero, carrying the second love interest". In fact, Catsmeat is given the "second love interest" in the novel.

«Мүмкін, мейірімнің сапасы шектеулі емес деген ой болған шығар, мырза. – Оны аспаннан жаңбырдай тамшылап жауады дегіңіз бе? – Әрине, мырза. Төмендегі жерге. Оның құрметі, әрине, бергенге де, алғанға да жарылқау болады және тәжін қарастырмай, таққа отырған монархтан артық болады». Мен ойға баттым. Иә, онда бірдеңе бар еді. Дживс әңгімелерінде жиі кездесетін тағы бір күлкі көзі – Бертидің қажетті сөзді іздеуі, көбінесе Дживс дұрыс сөзді ұсынады. Мысалы, 8-тарауда Берти Дживспен сөйлескенде: «Содан біз оның сәттілікке жететініне көз жеткізу үшін бар күшімізді салуымыз керек. Адамдар қандай нәрселерге ие?» – «Опера әншілері және олар сияқты адамдар». – «Сіз клак туралы айтып отырсыз ба, мырза?» – «Дұрыс айтасыз. Сөз тілімнің ұшында еді». Берти Вустер сияқты, Кэтсмитт Поттер Пирбрайт Дрон клубының мүшесі, оны Водхаус «жас еркек кейіпкерлердің таусылмас көзі» ретінде пайдаланады. Берти Кэтсмитт туралы былай дейді: «Бүгін ол қоғамдық комедияны қоюға қажет болғанда және кейіпкердің көңілді досы «Фредди» рөліне біреуді іздегенде, менеджерлердің бірінші таңдауы». Шын мәнінде, романда Кэтсмиттке «екінші махаббат мүддесі» рөлі берілген.

Өмірбаян

Кітаптың атауы Кэтсмиттің романында айтылған "көктем, жұптасу маусымы" деген сөзден алынған, "білгеніңіздей, жылтыраған көгершінге күміс сәуле түсіп, жас жігіттің ойы махаббатқа қадалады", бұл Альфред Теннисонның "Локсли Холл" поэмасына сілтеме. Кітап жазылған кезде Вудхаус пен А. А. Милн арасында жаман қарым-қатынас болған. Кітапта Милнге бағытталған бірнеше сатирикалық әжуалар бар, мысалы, Берти (Мэдлин Бассетттің қысымымен) ауылдық концертте Кристофер Робиннің өлеңдерін оқуға келіскеннен кейін, ол былай дейді: "Платформаға шығып, Кристофер Робиннің секіріп-секіріп ойнағаны (немесе дұға оқығаны) туралы айтатын адам мұны бекер жасамайды, ол өзінің бақылауынан тыс жағдайлардың құрбаны". 1946 жылғы 27 наурызда немересіне жазған хатында Вудхаус 1942 жылы осы романды жазуға кіріскенін айтады. Роман үшін болған идеяларының бірі – Бертидің ашушар Стильтон Чизрайт тұрған шаңырақтың орнына ауылдық үйге баруы еді, бірақ Стильтон айыппұл төлеп босатылып, Берти болып үйге келеді. Бірақ, соңғы нұсқада Вудхаус хатта сипаттаған рөлді Стильтонның орнына Гасси Финк Нотл орындады.

Жариялану тарихы

"Жынысу маусымы" кітабының алғашқы американдық басылымында Хэл МакИнтош салған он иллюстрация бар. МакИнтош кітаптың мұқабасын да суреттеген. Роман ретінде жарияланумен қатар, бұл әңгіме 1949 жылдың 12 қарашасындағы «Star Weekly» канадалық журналында және 1949 жылдың 18 желтоқсанындағы «Long Island Sunday Press» газетінің, «Long Island Daily Press» газетінің жексенбілік санында жарияланған.

Қабылдау

The New York Times (4 желтоқсан 1949 ж.): "Вустер тағы да қиын жағдайға түсіп отыр. Ал оның әсем мінезді үй ішкі қызметшісі Джівс, "Оксфорд ағылшын поэзиясының антологиясынан" ұзақ цитаталар келтіре отырып, оны және оның барлық ессіз достарын тағы бір рет құтқаруға кіріседі. Осы жолы оқиға Эвелин Уодан бұрынғы дәуірдегі Деверилл Холл сарайында өтеді. Бертиге ең сылтаусыз себептермен сол сарайға шақыру келеді, нәтижесі де сәтті болмайды. Бір махаббатқа көмектесу үшін Берти өзін басқа қонақ ретінде көрсетуге мәжбүр болады. Ал "Бұл мені стандартты актерлік еліктеулер мен жаңылысу оқиғаларын еске салады" деуге үлкермей, тағы бірнеше адам оқиғаға араласады, күтілген және үнемі күтпеген нәтижелер туындайды". Джон Курнос, The Saturday Review (31 желтоқсан 1949): "Қазірдің өзінде барлық оқырмандар «жаңа, қызықты Джівс романынан» не күтуге болатынын біледі, баспагерлер айтқандай; және олар оны толыққанды алып жатыр. Вудхаусқа ерекше қабілеті бар; ол әзіл мен өткір сөздерді өнерге айналдырды, реализмді жоққа шығарды. Бес – тіпті бесеу – сарайдың тағдырын шешетін әпкелер бар, олардың міндеті – Купидонның жебелерін өздерінің көзқарастарына сәйкес бағыттау болып көрінеді, бұл көзқарастар әрдайым жас адамдардың пікірлерімен сәйкес келмейді. Шынайы махаббат үздірілмейтін келекестерге ұшырайды, бірақ Джівс араласып, өзінің ең керемет шеберлігімен, сиқырлы Коркиді Эсмондтың, Мэделинді Гассидің қолына береді және т.б. Жақсылық пен бақыт – бір-біріне жақын. 2014 жылы Сьюзан Хилл «Жынысу маусымын» өзінің үш сүйікті кітабының бірі деп атады: «Маған кез келген уақытта, кез келген жерде күлдіретін кітап керек. Бұл кітап солай. Бірақ ол ағылшын прозасының да шебері еді – бұл керемет әзіл-қалжың мен жазу өнерінің үлгісі».

Теледидар

Хикая 19 және 26 сәуірде 1992 жылы алғаш эфирге шыққан "Дживс және Вустер" сериалдарының "Берти Деверилл Холлда Гассидің орнына түседі" және "Сэр Уоткин Басетттің естеліктері" атты эпизодтарына бейімделді.

Радио

"Жынысу маусымы" 1975 жылы "What Ho! Jeeves" сериясының бөлігі ретінде радиодрамаға бейімделді, онда Джівс рөлін Майкл Хордерн, ал Берти Вустер рөлін Ричард Брайерс сомдады.