Кіріспе

Харви бронясы – 1890-шы жылдардың басында жасалған, пластиналардың алдыңғы беті қатайтылған болаттан жасалған теңіздік броняның бір түрі. Бұл қатайту әдісі Харви процесі деп аталды және оны американдық инженер Хейвард Август Харви ойлап тапқан. Осы броня түрі 1890-шы жылдардың соңында Крупп бронясымен алмастырылғанға дейін капиталдық кемелердің құрылысында қолданылды. Харви Юнайтед Стил компаниясы – Альберт Викерс төрағалық еткен болат картелі. 1894 жылы Викерс, Армстронг, Крупп, Шнайдер, Карнеги және Бетлехем Стил сияқты бронялық пластиналардың он негізгі өндірушісі Харви синдикатын құрды.

Алдыңғылар

1880 жылдары күрделі бронь пайда болғанға дейін броньдық қаптама біртекті темір немесе болат пластиналардан жасалатын, олардың артында оқтардың соққысын жұмсарту үшін бірнеше дюйм қалыңдықтағы тик ағашы орналастырылатын. Күрделі бронь 1880 жылдардың ортасында пайда болды және екі түрлі болаттан жасалды: өте қатты, бірақ сынғыш жоғары көміртекті болаттан жасалған алдыңғы пластина және одан икемдірек төмен көміртекті ұрып соққымен жасалған болат пластина. Алдыңғы пластина кіріп келе жатқан снарядты қирату үшін, ал артқы пластина сынғыш алдыңғы пластина сынып қалса, сынықтарды ұстап, броньды тұтас ұстау үшін арналған. Күрделі бронь жасау үшін қызыл ыстық ұрып соққымен жасалған болат пластинасы мен қатайтылған болаттан жасалған алдыңғы пластинаның арасына балқытылған болат құйылып, оларды біріктіретін еді. Бұл процесте екі пластинаның қасиеттері арасындағы өте тар аумақта күрт өзгеру туды. Салдарынан, екі пластина снарядтан соққы алғанда бөлініп кетуі мүмкін, ал артқы пластина көбінесе сынықтарды тоқтатуға жеткілікті икемді болмады. 1889 жылы никельді болат қорытпасы ашылғаннан кейін күрделі бронь қолданудан шығарылды.

Өндіріс процесі

Харви бронясы бір тақта болаттан жасалды, бірақ құрама броньтың артықшылықтары қайтадан енгізілді. Алдыңғы беті "цементтеу" арқылы жоғары көміртекті болатқа айналдырылды. Бұл процесте болат тақта көмірмен жабылып, екі-үш апта бойы шамамен 1200 градус Цельсийге дейін қыздырылды. Бұл процесс беткі қабатындағы көміртектің мөлшерін шамамен 1 пайызға дейін арттырды; көміртектің мөлшері осы деңгейден тақтаның ішіне қарай біртіндеп азайып, шамамен бір дюйм тереңдікте бастапқы пропорциясына (шамамен 0,1–0,2 пайыз) жетеді. Цементтеуден кейін тақта алдымен май ваннасында, содан кейін су ваннасында салқындатылды, ал кейін тақтаның артқы жағын нығайту үшін қайтадан қыздырылды. Су ваннасы кейіннен судың салқындату әсерінен болатты оқшаулап, будың пайда болуын болдырмау үшін су шашыратумен ауыстырылды. Бұл процесті соңғы термиялық өңдеуден бұрын төмен температурада соғу арқылы одан әрі жетілдірді. Американдық әскери-теңіз күштері Харви бронясы үшін никельді болатты (шамамен 0,2 пайыз көміртек, 0,6 пайыз марганец, 3,5 пайыз никель) пайдаланса, британдықтар қарапайым болаттарды қолданды, себебі олардың сынақтары Харви процесінен өткен қарапайым болаттың никельді болатқа қарағанда тесілуге бірдей төзімді екенін көрсетті, бірақ ол одан әлдеқайда мықты болмады. Харви бронясы барлық ірі теңіз флотында қолданылды, өйткені Харви бронясы никельді болаттан жасалған броня сияқты қорғаныс деңгейін ұсынды. Бірақ 1890 жылдардың соңында Крупп бронясының дамуымен ол қолданудан шығарылды.