Кіріспе
Орыс тілшісі, филолог, семиотик, мәдениет тарихшысы, орыс филологы және мифограф Борис Андреевич Успенский (Бори́с Андре́евич Успе́нский) (1 наурыз 1937 жылы Мәскеуде туған) – орыс тілшісі, филологы, семиотик, мәдениет тарихшысы.
the Russian philologist and mythographer
Boris Andreevich Uspenskij (Бори́с Андре́евич Успе́нский) (born 1 March 1937, in Moscow) is a Russian linguist, philologist, semiotician, historian of culture.
Өмірбаян
Успенский 1960 жылы Мәскеу университетін бітірген. Ол 1982 жылға дейін Мәскеуде дәріс оқыды, бірақ кейін Гарвард, Корнелл, Вена және Грац университеттерінде жұмыс істеді. Неаполь Шығыс университетінде орыс әдебиеті профессоры болған ол, Еуропаның көптеген ғылыми қоғамдары мен академияларына сайланды. Успенский Юрий Лотманмен бірге жұмыс істеді және Тарту-Мәскеу семиотика мектебінің мүшесі ретінде оның идеяларына ықпал етті. Оның маңызды еңбектері: «Киев Русіндегі тілдік жағдай және орыс әдеби тілін зерттеудегі маңызы», «славян ежелгіліктерін зерттеу саласындағы филологиялық зерттеулер» және «Құрылымдық типология қағидалары». Успенский иконаларды зерттеуде «Орыс иконасының семиотикасы» (Лиссе, 1976) және басқа да еңбектерімен кеңінен танымал. Успенский келесі академиялық журналдардың редакциялық алқасының мүшесі: Sign Systems Studies, Arbor Mundi (Мәскеу), Zbornik Matice srpske za slavistiku (Нови Сад) және Slověne. Халықаралық славян зерттеулері журналы.
Жарияланымдар
Жалпы лингвистика, филология, семиотика, славян тану, тарих салалары бойынша 550 жарияланымның авторы. Келесі кітаптардың авторы: Құрылымдық типология принциптері. Мәскеу 1962 (орыс тілінде). Ағылшын тіліндегі аудармасы: Гаага – Париж 1968. Тілдердің құрылымдық типологиясы. Мәскеу 1965 (орыс тілінде). Архаикалық шіркеу славян тілінің айтылу жүйесі. Мәскеу 1968 (орыс тілінде). Ресейдегі шіркеу славян тіліндегі есімдердің тарихы. Мәскеу 1969 (орыс тілінде). Композицияның поэтикасы. Мәскеу 1970; Санкт-Петербург 2002 (орыс тілінде). Ағылшын тіліндегі аудармасы: Беркли – Лос-Анджелес – Лондон 1973 (қағаз басылымы 1982). Немец тіліндегі аудармасы: Франкфурт 1976. Сондай-ақ жапон, қытай, корей, поляк, чех, серб, словен, болгар, венгр, фин, иврит тілдеріне аударылған. Орыс тілінің алғашқы грамматикасы. Мәскеу 1975 (орыс тілінде). Мәдениет типологиясы. Милано 1975, 1987 (қағаз басылым, 1995). J.M. Лотманмен бірлесіп жарық көрген. Semiotica della cultura. Милано – Неаполь 1975. Ю.М. Лотманмен бірлесіп жарық көрген. Ресей иконасының семиотикасы. Лисса / Нидерланды 1976. Жапон, итальян, серб, словен, болгар тілдеріне де аударылған. Славян ескіліктерін филологиялық зерттеу. Мәскеу 1982 (орыс тілінде). Сондай-ақ поляк тіліне аударылды. Киев Русіндегі тілдік жағдай және оның орыс әдеби тілі тарихындағы маңызы. Мәскеу 1983 (орыс тілінде). Сондай-ақ итальян тіліне аударылды. Ресей мәдениетінің семиотикасы. Энн-Арбор 1984. J.M. Лотманмен бірлесіп жарық көрген. Ресей мәдениеті тарихының семиотикасы. Итака 1985. Ю.М. Лотман мен Л.Я. Гинзбургпен бірлесіп жарық көрген. XVIII – XIX ғасырлардың басындағы орыс әдеби тілінің тарихы. Мәскеу 1985 (орыс тілінде). Орыс әдеби тілінің тарихы (XI – XVII ғасырлар). Мюнхен 1987, Будапешт 1982, Мәскеу 2002 (орыс тілінде). Жан Сохье. Грамматика және француз және орыс әдістемесі 1724. 1-том, 2-том. Мюнхен 1987. Тарих және семиотика. Милан 1988. Ресей мәдениетінің семиотикасы. Лозанна 1990. J.M. Лотманмен бірлесіп жарық көрген. Semiotik der Geschichte. Вена, 1991. Патша және Құдай. Варшава 1992 (поляк тілінде). В.М. Живовпен бірлесіп жарық көрген. Таңдалған еңбектер, 1-том, 2-том. София 1992 – 2000 (болгар тілінде). Storia della lingua letteraria russa: Древняя Русьтен Пушкинге дейін. Болонья 1993. Иоганн Эрнст Глюк. Орыс тілінің грамматикасы (1704). Кельн – Веймар – Вена 1994. Гельмут Кейперт және Виктор Живовпен бірлесіп жарық көрген. Өнердің семиотикасы. Мәскеу 1995 (орыс тілінде). Лингвистика, семиотика, мәдениет тарихы. Болонья 1996. Таңдалған еңбектер, 1-том, 2-том, 3-том. 2-басылым, қайта қаралып, толықтырылған. Мәскеу 1996 – 1997 (орыс тілінде). Патша және Патриарх. Мәскеу, 1998 (орыс тілінде). Сондай-ақ поляк тіліне аударылды. Тарих және семиотика. Гданьск 1998 (поляк тілінде). Патша және Император. Мәскеу, 2000 (орыс тілінде). Итальян тіліндегі нұсқасы: "In regem unxit": Unzione al trono e semantica dei titoli del sovrano. Неаполь 2001. Сондай-ақ поляк тіліне аударылды. Борис және Глеб: Ежелгі Русь тарихының түсінігі. Мәскеу 1998 (орыс тілінде). Дің және семиотика. Гданьск, 2001 (поляк тілінде). Ресей тарихы бойынша зерттеулер. Санкт-Петербург, 2002 (орыс тілінде). Крест белгісі және қасиетті кеңістік. Мәскеу, 2004 (орыс тілінде). Сондай-ақ итальян тіліне аударылды. Орыс тілінің грамматикасындағы Бөлік және Тұтас. Мәскеу, 2004 (орыс тілінде). Тарих және филология бойынша очерктер. Мәскеу, 2004 (орыс тілінде). Крест және шеңбер: Христиандық символика тарихынан. Мәскеу, 2006 (орыс тілінде). Сондай-ақ поляк тіліне аударылды. Ego loquens: Тіл және коммуникациялық кеңістік. Мәскеу, 2007; Мәскеу, 2012 (орыс тілінде). Сондай-ақ серб тіліне аударылды. Тредяковский бойынша еңбектер. Мәскеу, 2008 (орыс тілінде). Ян ван Эйктің Гент алтарінің композициясы: (Құдайлық және адамдық перспектива). Мәскеу, 2009; Мәскеу, 2013 (орыс тілінде). Итальян тіліндегі нұсқасы: Prospettiva divina e prospettiva umana: Ван Эйктің Гент алтарі. Милан, 2010. "Патша және Құдай" және орыс мәдени семиотикасы бойынша басқа да очерктер. Бостон, 2012. В.М. Живовпен бірлесіп жарық көрген. Veni kultuuri jõujooni: Мақалалар таңдамасы. Тарту, 2013.
Principles of Structural Typology. Moscow 1962 (in Russian). English translation: The Hague Paris 1968. Structural Typology of Languages. Moscow 1965 (in Russian). The Archaic System of Church Slavonic Pronunciation. Moscow 1968 (in Russian). Towards a History of Church Slavonic Proper Names in Russia. Moscow 1969 (in Russian). Poetics of Composition. Moscow 1970; St. Petersburg 2002 (in Russian). English translation: Berkeley Los Angeles London 1973 (paper back edition 1982). German translation: Frankfurt 1976. Also translated into Japanese, Chinese, Korean, Polish, Czech, Serbian, Slovenian, Bulgarian, Hungarian, Finnish, Hebrew. The First Russian Grammar in the Native Language. Moscow 1975 (in Russian). Tipologia della cultura. Milano 19751, 1987 (paper back edition, 1995). Joint publication with J. M. Lotman. Semiotica della cultura. Milano Napoli 1975. Joint publication with Yu. M. Lotman. The Semiotics of the Russian Icon. Lisse/The Netherlands 1976. Also translated into Japanese, Italian, Serbian, Slovenian, Bulgarian. Philological Investigation of Slavic Antiquities. Moscow 1982 (in Russian). Also translated into Polish. The Linguistic Situation in Kievan Rus´ and its Significance for the History of the Russian Literary Language. Moscow 1983 (in Russian). Also translated into Italian. The Semiotics of Russian Culture. Ann Arbor 1984. Joint publication with J. M. Lotman. The Semiotics of Russian Cultural History. Ithaca 1985. Joint publication with Yu. M. Lotman and L. Ja. Ginsburg. Towards a History of the Russian Literary Language of XVIII early XIX centuries. Moscow 1985 (in Russian). The History of the Russian Literary Language (XI XVII centuries). München 1987, Budapest 1982, Moscow 2002 (in Russian). Jean Sohier. Grammaire et Methode Russes et Françoises 1724. Bd. I II. München 1987. Storia e semiotica. Milano 1988. Sémiotique de la culture russe. Lausanne 1990. Joint publication with J. M. Lotman. Semiotik der Geschichte. Wien, 1991. Tsar and God. Warszawa 1992 (in Polish). Joint publication with V. M. Živov. Selected Works, vol. I II. Sofia 1992 2000 (in Bulgarian). Storia della lingua letteraria russa: Dall’antica Rus’ a Puškin. Bologna 1993. Johann Ernst Glück. Grammatik der russischen Sprache (1704). Köln Weimar Wien 1994. Joint publication with Helmut Keipert and Viktor Zhivov. Semiotics of Art. Moscow 1995 (in Russian). Linguistica, semiotica, storia della cultura. Bologna 1996. Selected Works, vol. I III. 2d edition, revised and expanded. Moscow 1996 1997 (in Russian). Tsar and Patriarch. Moscow, 1998 (in Russian). Also translated into Polish. Historia i semiotyka. Gdańsk 1998 (in Polish). Tsar and Emperor. Moscow, 2000 (in Russian). Italian version: "In regem unxit": Unzione al trono e semantica dei titoli del sovrano. Napoli 2001. Also translated into Polish. Boris and Gleb: The Perception of History in Old Rus’. Moscow 1998 (in Russian). Religia i semiotyka. Gdańsk, 2001 (in Polish). Studies in Russian History. Saint Petersburg, 2002 (in Russian). The Sign of the Cross and Sacred Space. Moscow, 2004 (in Russian). Also translated into Italian. Part and Whole in Russian Grammar. Moscow, 2004 (in Russian). Essays in History and Philology. Moscow, 2004 (in Russian). Cross and Circle: From the History of the Christian Symbolism. Moscow, 2006 (in Russian). Also translated into Polish. Ego loquens: Language and Communicational Space. Moscow, 2007; Moscow, 2012 (in Russian). Also translated into Serbian. Works on Trediakovskij. Moscow, 2008 (in Russian). The Ghent Altarpiece of Jan van Eyck: the composition (Divine and Homan Perspective). Moscow, 2009; Moscow, 2013 (in Russian). Italian version: Prospettiva divina e prospettiva umana: La pala di van Eyck a Gand. Milano, 2010. “Tsar and God” and Other Essays in Russian Cultural Semiotics. Boston, 2012. Joint publication with V. M. Živov. Veni kultuuri jõujooni: Valik artikleid. Tartu, 2013.