Гессен-Дармштадтский Александр: Өмір және Тағдыры

Кіріспе

Людовик II Гессеннің Ұлы герцогының үшінші ұлы және төртінші баласы. Гессен және Рейн князі Александр (Александр Людвиг Георг Фридрих Эмиль; 15 шілде 1823 – 15 желтоқсан 1888) – Людовик II Гессеннің Ұлы герцогы мен Баденнің Вильгельминасының үшінші ұлы және төртінші баласы болған. Ол Ресей патшасы Александр II-нің әйелі, Мария Александровнаның ағасы еді. Баттенберг-Маунтбеттен әулеті Александр мен оның әйелі, оның қарындасының күйеуі болған графиня Юлия фон Хаукеден тараған.

Отбасы және шыққан тегі

Александр мен оның қарындасы Мари Ұлы герцогтың балалары емес, олардың әкесі анасының камерагері Август фон Сенаркленс де Гранси екендігі жайында ашық әңгіме болды. Оның анасы Ұлы герцогқа үйленгенімен, күйеуінен бөлек өмір сүрді, бірақ некеде дүниеге келген төрт баланың ешқайсысының әкесі екенін жоққа шығармады. Төменде көрсетілген оның шежіресі оның заңды ұл екенін ескереді. Гранси туралы бетте оның әкесі туралы аңыз бар. Болашақ Ресей императоры Александр II, тағына мұрагер ретінде, он алты жастағы Мариді өзінің әйелі етіп таңдағанда, оның ата-анасы Ұлы герцог оны қызы деп мойындағандықтан, осы одаққа келісім берді. Маридың жас болғандықтан, Александр оны Ресейге үйлену тойына қабатта алып барды, орыс сарайында қалды және Маридің қалған сүйіктілері Гессенге қайтқаннан кейін күйеуінің інісі – тағына мұрагердің жақын тобына қосылды.

Александрдың үйлену тойы

Александр өзінің әпкесі Юлия фон Хаукеге ғашық болды, император Николай I-нің немере қызы ретінде қарастырылып, әпкесі (православие дініне ауысқаннан кейін Мария Александровна аталды, ол тек анасы, император Александра Федоровнадан кейін ғана есептелді) қызметкері болған. Графиня – Ресей императорының жетім қалған неміс-поляк қамқоршысы және императордың бұрынғы соғыс министрі, неміс тегіндес поляк генералы граф Иоганн Мориц фон Хаукедің қызы еді. Сол кезде император Николай I Александрды өзінің немере қызының күйеуі ретінде қарастырып, олардың махаббаты туралы естігенде, олардың үйленуіне тыйым салды. Александр болашағын ойлау үшін Англияға кетті, бірақ кейін Ресейге оралды және Юлиямен Санкт-Петербургтен қашып кетті, императордың бұйрығымен Ресей императорлық армиясының тізімінен шығарылды. Олар 1851 жылы Бреслауда үйленді. Александрдың ағасы, Гессеннің ұлы князі Людовик III, оған қалыңдығымен Гессенге оралуға рұқсат берді, бірақ олардың некесін династиялық деп танымады. Ол оған жаңа, мұрагерлік атақ – Грэфин фон Баттенберг (Баттенберг – үлкен герцогтіктің солтүстігіндегі шағын қала және қираған қамал, отбасы оның үлкен баласы Маридің естеліктеріне сәйкес, жастық шағында бір рет барған, бірақ ол ешқашан олардың резиденциясы болмады) берді. Александрдың әйелі қашып кеткеннен кейін шамамен алты ай өткен соң оның тұңғыш баласын дүниеге әкелді. Дегенмен, Юлия фон Хауке өз құқығымен графша болды, сондай-ақ Ресей императорының бұрынғы қамқоршысы еді, оның күйеуі Ресейден қуылғанға қарамастан, tsarevich және tsarevna-ның жанашырлық қолдауын сақтады. Сондықтан Ұлы князь Людовик III оны Баттенберг графтығымен бірге, Германияда әдетте медиацияланған (яғни династиялық) дәрежедегі графтарға арналған Эрлаухт (Талапкерлік) стилімен, басқа Гессен князьдерінің әйелдерінен ерекшелендірді.

Мансап

Гессендік ұлы княз әулетінің курсанты болған Александр ханзада, әпкесімен Санкт-Петербургке бірге барғанда, жасөспірім кезінде-ақ әскери қызметке беріліп, отбасының әскери дәстүрін жалғастырды. Ол Ресей армиясында беделді қолбасшы болды және маңызды мансапқа ие болу мүмкіндігіне қол жеткізді. Оның есімімен аталатын ұсқын полкі болды және 4-дәрежелі Святого Георгия орденімен марапатталды. Оның қашып кетуі әскери мансабын тоқтатты және бастапқыда оны Ресейден іздеуге мәжбүр етті. Бірақ ағасы оның әйелін мойындағаннан кейін, ол Австрия армиясында қызметке орналасып, әскери мансабын қайта бастады, бірақ Венада тұруға лайық емес деңгейге түсіп қалды. Оның әр баласы Александрдың Австро-Венгрия империясының қай жерінде орналасқанына байланысты, әртүрлі қалада дүниеге келді. Бірнеше шайқаста Австрияға қызмет еткеннен кейін, 1866 жылы Пруссиямен соғысқанда Гессеннің шағын армиясына бас қолбасшы болып тағайындалды. Осы кезде оның әйелі мен балалары Александрдың Гессендегі Сигейм-Югенхаймдегі шағын сарайына көшіп келді, ол Пруссия Австрияны және Гессенді жеңгеннен кейін зейнетке шықты. Александрдың отбасының басқа тармағы билеген Гессен-Кассель электораты жеңілген тарапқа қосылғаны үшін Пруссияға қосылды, бірақ Гессен-Дармштадттың ұлы князі Ресей патшасының күйеуі болғандықтан тәуелсіздігін сақтап қалды, бірақ аумақтың бір бөлігінен айырылды. Содан бері Александр мен оның отбасы Дармштадттың астанасындағы сарайы мен бірнеше сағаттық сапардағы елдік үйі арасында кезектесіп тұрды. Александр көбінесе ағасының сарайына барып тұратын. Бірақ 1870 жылдары оның қарындасы, қазір Ресей императоршасы күйеуі, балалары және кең серіктерімен бірге ағасына жыл сайын сапар шеге бастағанда жағдай өзгерді. Людовик III патшамен туыстығынан пайда көргенімен, оны Александр мен Мариге Хейлигенбергте қабылдауды жөн көрді. Бұл жыл сайынғы сапарлар екі нәтиже берді: ұлы княздықтардың халықаралық беделін арттырып, сонымен бірге Александрдың морганаттық отбасын әлеуметтік жағдайдан жақсартты. Оның қызы Мария Баттенбергтің естеліктері Александр мен оның үлкен ағасы арасындағы жылы қарым-қатынасты көрсетеді, сонымен қатар оның отбасының дипломаттар ретіндегі маңыздылығын да жазады, себебі Ресей императорына құрмет көрсерге ниеттенгендер Александрдың үйінің жайлы атмосферасында жыл сайынғы Гессен ауылдық жеріне сапарын күтетін.

As a cadet of the Hessian grand ducal dynasty, Prince Alexander had followed the martial tradition of his family by offering his sword to the military service of a Great Power while still a teenager, having accompanied his sister to St. Petersburg. He became a respected commander in the Russian army, with the prospect of a distinguished career. He had a regiment of lancers named after him and was awarded the Order of St. George 4th class. His elopement, in sending him abroad AWOL, terminated his military career and made him, initially, a fugitive from Russia. But once his elder brother recognized his wife, he was able to obtain an appointment in the Austrian army, where he resumed his military career, although remaining sufficiently in disgrace never to be billeted in Vienna. Each of his children would be born in a different city, depending upon where in the Austro Hungarian empire Prince Alexander was stationed. After serving Austria with distinction in several battles, he was given a major command in Hesse's small army in its war, as an ally of Austria, with Prussia in 1866. By this time his wife and children had taken up their home at Alexander's small castle at Seeheim Jugenheim in Hesse, to which he retired after Prussia defeated Austria and Hesse. Although the electorate of Hesse Kassel, ruled by another branch of Alexander's family, was annexed by Prussia for adhering to the losing side, the fact that Hesse Darmstadt's grand duke was the brother in law of the Russian tsar saved its independence, although not without loss of territory. Henceforth, Alexander and his family alternated between their castle in the grandducal capital of Darmstadt, and their country home a few hours away by carriage. Alexander was often in attendance at his elder brother's court. But a shift occurred when his sister, now Empress of Russia, began to pay annual visits to her brother in the 1870s along with her husband, children, and a large entourage. Louis III, while benefitting from his kinship to the tsar, preferred to defer entertaining him to Alexander and Marie at Heiligenberg. These annual visits had the twofold effect of enhancing the international prestige of the grandduchy while socially rehabilitating Alexander's morganatic household. The memoirs of his daughter, Marie of Battenberg, document the cordiality between Alexander and his eldest brother, while also recording the growing importance of her own family's household as diplomats who wished to pay court to the Russian emperor would await his annual visit to the Hessian countryside to do so discreetly in the more intimate setting of Alexander's home.

Ұрпақтар

Александр ханның балалары бірнеше патша отбасыларымен некелесіп, туыстық байланыс орнатты. Людовик ханшайым Виктория ханшайымына (патшайым Викторияның екінші қызы Элис) үйленді. Олардың балалары: Люиза ханшайым Швеция королі Густав VI Адольфқа үйленгеннен кейін Швеция королевасы болды. Элис ханшайым Грекия мен Данияның принці Эндрюге үйленді, олардың арасында патшайым Елизавета II-нің күйеуі және Ұлыбритания королі Карл III-нің әкесі, Эдинбург герцогы Филипп принц бар. Генрих ханшайым патшайым Викторияның кіші қызы Беатриске үйленді. Олардың жалғыз қызы: Ена ханшайым Испания королі Альфонсо XIII-ке үйленгеннен кейін Испания патшайымы болды. Олардың немересі Хуан Карлос I 2014 жылға дейін Испания королі болды, содан кейін тақты ұлы Фелипе VI-ға өткізді. Александр ханзада қазіргі Болгарияның тұңғыш билеуші ханзадасы болды. Ол Пруссия ханшайымы Викторияға үйлену үшін Германия императоры Фридрих III-нің рұқсатын алды, оның анасы мен әжесі, патшайым Виктория да осы махаббат некесін қолдады. Бірақ Александр тақтан алынар алдында, Бисмарк ханзадасы саяси себептермен, ал оның болашақ әйелінің ағасы Вильгельм II династиялық мақтаныш үшін бұл некеге қарсы шықты. Бұл патшайым Викторияны дипломатиялық ымыраға барып, қолдауын кері тартып алуға, ал Александрдың Джоанна Лоисингермен морганаттық некеге деген қызығушылығын жоғалтуға мәжбүр етті.