Ирландиядағы одақтас әскерлері

Кіріспе

Ирландиядағы одақтас жауынгерлері

Ольстер еріктілері – 1912 жылы құрылған ирландиялық одақтас, лоялист жарымәскери ұйым. Ол сол кезде Ұлыбританияның бөлігі болған Ирландияның ішкі басқару құқығын (“Үй билігін”) тоқтату мақсатымен құрылған. Ольстер еріктілерінің базасы солтүстік провинция Ольстерде орналасқан. Көптеген ульстерлік протестанттар мен ирландтық унионистер Дублиндегі ұлтшыл католик көпшілігінің парламенттік үкіметімен басқарылудан және Ұлыбританиямен байланыстарын жоғалтудан қорқып, сақтанды. 1913 жылы жауынгерлер Ольстер ерікті күштеріне (UVF) біріктірілді және Ұлыбритания үкіметінің Ольстерге “Үй билігін” таңу әрекеттеріне қарсы тұруға ант берді. Сол жылы ирланд ұлтшылдары “Үй билігін” қорғау үшін қарсы жауынгерлік ұйым – Ирландия еріктілерін құрды. 1914 жылдың сәуір айында UVF Императорлық Германиядан Ольстерге 25 000 мылтық контрабандалық жолмен әкелді. “Үй билігі дағдарысы” Бірінші дүниежүзілік соғыспен тоқтатылды. UVF-тің көп бөлігі британдық армияның 36-шы (Ольстер) дивизиясына қатысып, Батыс майданында соғысты. Соғыстан кейін британ үкіметі Ирландияны екі өзін-өзі басқару аймағына бөлуге шешім қабылдады: Солтүстік Ирландия (көпшілігі протестанттар мен унионистерден тұрады) және Оңтүстік Ирландия. Алайда, 1920 жылға қарай Ирландияның тәуелсіздік соғысы күшейді және Ирландия республикалық армиясы (ИРА) Ирландиядағы британдық күштерге шабуылдар жасады. Жауап ретінде UVF қайта құрылды. Ол кейбір діни қақтығыстарға және ИРА-ға қарсы шағын әрекеттерге қатысты. Алайда, бұл қайта құру көбінесе сәтсіз аяқталды және UVF Солтүстік Ирландияның жаңа резервтік полиция күштері – Ulster Special Constabulary (USC) құрамына енді. 1966 жылы өзін “Ольстер еріктілері” деп атаған лоялист жарымәскери тобы құрылды. Ол өзінің ескі ұйымның тікелей мұрагері екенін және бірдей логотипті пайдаланатынын мәлімдейді, бірақ екеуінің арасында ұйымдық байланыс жоқ.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан бұрын

1912 жылы Ирландия парламенттік партиясы (IPP) – Ирландияның децентрализациясын (Үй билігін) іздеген ирланд ұлтшыл партиясы – Ұлыбритания парламентіндегі билік тепе-теңдігін ұстады. 1912 жылғы сәуірде премьер-министр Х.Х. Асквит үшінші Үй билігі заң жобасын ұсынды. Бұрынғы Үй билігі заң жобалары сәтсіз аяқталды, біріншісі – Өкілдер палатасы тарапынан қабылданбады, екіншісі – торилер басымдығы бар Лордтар палатасының вето құқығына байланысты, алайда 1909 жылғы «Халық бюджетінің» Лордтар тарапынан қабылданбауынан туындаған дағдарыс және одан кейін Парламент Актісінің қабылдануынан кейін Лордтар палатасы заңнаманы тоқтату өкілеттігінен айырылды, сондықтан бұл заң жобасының (әдетте) заңға айналуы күтілді. Үй билігі Ирландияның солтүстік-шығыс бөлігінен басқа барлық аймақтарында қолдау тапты. Ирландияның көп бөлігінде католиктер басымдық құрса, Ольстерде және Ұлыбританияда протестанттар басым болды. Ольстердің көптеген протестанттары Дублиндегі католиктер басымдығы бар парламенттің басқаруымен жергілікті билігін жоғалтудан және Ұлыбританиямен тығыз байланыстарын үзуден қорқып жүрді. Ольстер еріктілерін құрудағы екі маңызды тұлға – Эдвард Карсон (Ирландия одақтас альянсының басшысы) және Джеймс Крейг болды, оларға британдық соғыс кеңсесінің әскери операциялар директоры Генри Уилсон сияқты тұлғалар құпия түрде қолдау көрсетті. 1912 жылдың басында жетекші одақтастар мен Оранж Орденінің мүшелері (протестанттық бауырластық) шағын жергілікті жасақтарды құра бастады және жаттығулар жасады. 9 сәуірде Карсон мен Консервативтік және Юнионисттік партияның басшысы Бонар Лоу колонналармен жүріп өткен 100 000 Ольстер еріктілерін қарады. 28 қыркүйекте 218 206 ер адам «Ольстер келісіміне» қол қойып, 234 046 әйелдің қолдауымен «Ирландияда Үй билігі парламентін құруға бағытталған қазіргі қастандықтарды жеңу үшін қажетті барлық шараларды қолдануға» уәде берді. 1913 жылдың қаңтар айында Ольстер ерікті күштері (UVF) Ольстер одағы кеңесі тарапынан ресми түрде құрылды. Жасы 17 мен 65 аралығындағы келісімге қол қойған 100 000 ер адаммен құрамы шектелді, генерал-лейтенант сэр Джордж Ричардсонның (KCB) басшылығымен. Уильям Гибсон – Ольстер еріктілерінің 3-ші Шығыс Белфаст полкінің бірінші командирі. Ольстерлік унионисттер британдық консервативтік партияның толық қолдауын алды, тіпті британ үкіметіне қарсы көтеріліс жасау қаупі туған кезде де. 1913 жылғы 23 қыркүйекте Ольстер одағы кеңесінің 500 делегаты Ольстер үшін уақытша үкімет құрудың практикалық мәселелерін талқылау үшін жиналды, егер Үй билігі іске асырылса. 1913 жылғы 25 қарашада, ішінара UVF құрылуына жауап ретінде, ирланд ұлтшылдары Ирландия еріктілерін құрды – Үй билігін сақтау мақсатында құрылған жасақ. 1914 жылғы наурыз айында Ирландиядағы британдық армияның бас қолбасшысына UVF-тен қару қоймаларын қорғау үшін Ольстерге әскерлерді жіберу бұйрығы берілді. Алайда, Ирландиядағы армия штаб-пәтеріндегі 70 офицердің 57-сі Үй билігін орындауға немесе UVF-ке қарсы тұрудың орнына отставкаға кетуді жөн көрді. Келесі айда UVF Ларн портына 3 миллион оқ-дәрімен бірге 20 000 неміс мылтығын контрабандалық жолмен әкелді. Бұл оқиға Ларн қару саудасы деп белгілі болды. Ольстер еріктілері 1666 жылдан бері Ирландияны шетелдік қауіптен қорғау үшін құрылған түрлі ирланд протестант жасақтарын қамтитын «Ирландиядағы протестанттық еріктілер дәстүрі» деп сипатталған нәрсенің жалғасы болды.

By 1912, the Irish Parliamentary Party (IPP), an Irish nationalist party which sought devolution (Home Rule) for Ireland, held the balance of power in the Parliament of the United Kingdom. In April 1912, Prime Minister H. H. Asquith introduced the third Home Rule Bill. Previous Home Rule Bills had fallen, the first rejected by the House of Commons, the second because of the veto power of the Tory dominated House of Lords, however since the crisis caused by the Lords' rejection of the "People's Budget" of 1909 and the subsequent passing of the Parliament Act, the House of Lords had seen their powers to block legislation diminished and so it could be expected that this Bill would (eventually) become law. Home Rule was popular in all of Ireland apart from the northeast of Ulster. While Catholics were the majority in most of Ireland, Protestants were the majority in Ulster and in Great Britain. Many Ulster Protestants feared being governed by a Catholic dominated parliament in Dublin and losing their local supremacy and strong links with Britain. The two key figures in the creation of the Ulster Volunteers were Edward Carson (leader of the Irish Unionist Alliance) and James Craig, supported sub rosa by figures such as Henry Wilson, Director of Military Operations at the British War Office. At the start of 1912, leading unionists and members of the Orange Order (a Protestant fraternity) began forming small local militias and drilling. On 9 April Carson and Bonar Law, leader of the Conservative & Unionist Party, reviewed 100,000 Ulster Volunteers marching in columns. On 28 September, 218,206 men signed the Ulster Covenant, vowing to use "all means which may be found necessary to defeat the present conspiracy to set up a Home Rule Parliament in Ireland", with the support of 234,046 women. In January 1913, the Ulster Volunteer Force (UVF) was formally established by the Ulster Unionist Council. Recruitment was to be limited to 100,000 men aged from 17 to 65 who had signed the Covenant, under the command of Lieutenant General Sir George Richardson KCB. William Gibson was the first commander of the 3rd East Belfast Regiment of the Ulster Volunteers. The Ulster Unionists enjoyed the wholehearted support of the British Conservative Party, even when threatening rebellion against the British government. On 23 September 1913, the 500 delegates of the Ulster Unionist Council met to discuss the practicalities of setting up a provisional government for Ulster, should Home Rule be implemented. On 25 November 1913, partly in response to the formation of the UVF, Irish nationalists formed the Irish Volunteers – a militia whose role was to safeguard Home Rule. In March 1914, the British Army's Commander in Chief in Ireland was ordered to move troops into Ulster to protect arms depots from the UVF. However, 57 of the 70 officers at the Army's headquarters in Ireland chose to resign rather than enforce Home Rule or take on the UVF. The following month, the UVF smuggled 20,000 German rifles with 3,000,000 rounds of ammunition into the port of Larne. This became known as the Larne gunrunning. The Ulster Volunteers were a continuation of what has been described as the "Protestant volunteering tradition, in Ireland", which since 1666 spans the various Irish Protestant militias founded to defend Ireland from foreign threat.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

Үшінші Үйдегі заң жобасы Лордтар Палатасының қарсылығына қарамастан, 1911 жылғы Парламент Актісі арқылы вето құқығы жойылғаннан кейін қабылданды. Карсон бүкіл Ольстерді қоспауға үміттенгенімен, одақтас көпшілігі бар немесе ұлтшылдары аз болатын алты Ольстер округі үшін жақсы жағдай жасауға болатынын сезінді. Алайда, 1914 жылдың тамызында Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғандықтан және Ирландияның оған қатысуына байланысты Үйдегі басқару мәселесі уақытша тоқтатылды. Көптеген УФФ мүшелері британ армиясына, әсіресе «Жаңа армияның» 36-шы (Ольстер) дивизиясына қосылды. Басқалары Ұлыбританияның 10-шы және 16-шы (Ирландия) дивизияларының ирланд полктеріне қосылды. 1916 жылдың жазында Ольстер және 16-шы дивизиялар ғана қалды, ал 10-шы дивизия Галлиполи шайқасындағы ауыр шығындардан кейін олардың құрамына біріктірілді. Қалған екі дивизия да 1916 жылдың шілдесінде Сомма шайқасында ауыр зардап шекті және 1918 жылы неміс көктемгі шабуылы кезінде көбінесе жойылды. Соғыс кезінде көптеген УФФ офицерлері британ армиясына қосылғанмен, одақтастық жетекшілігі соғыс аяқталғаннан кейін Үйдегі басқару және бөлу мәселесі қайта қаралатынын білгендіктен, УФФ-ты тиімді күш ретінде сақтауды қалады. Сондай-ақ, Ольстерге неміс теңіз шабуылы жасалуы мүмкін деген қорқыныш болды, сондықтан УФФ-тың көп бөлігі ішкі қорғаныс күштері ретінде қайта құрылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс 1918 жылдың қарашасында аяқталды. 1919 жылдың 1 мамырында Ричардсон Бас офицерлік лауазымынан кеткен кезде УФФ «демобилизацияланды». Ричардсонның УФФ-қа соңғы бұйрықтарында ол былай деді: «Ағымдағы жағдай Ольстер еріктілерін демобилизациялауды талап етеді. Бұл күш қиындықтар туындаған кезде Ольстер провинциясының мүдделерін қорғау үшін ұйымдастырылды. Ұйымның жетістігі өзі айқын, Ольстер тарихында ешқашан өшпейтін жазба ретінде».

Бөлу кезінде

1918 жылдың желтоқсанындағы жалпы сайлауда Ирландияның толық тәуелсіздігін көздеген ирландтық республикалық партиясы – Синн Фэйн, Ирландиядағы орындықтардың басым көпшілігін жеңіп алды. Оның мүшелері британдық парламентке барудан бас тартып, өз парламенттерін құрып, Ирландияның тәуелсіздігін жариялады. Ирландтық еріктілер өздерін жариялаған республиканың әскери күштері – Ирланд республикалық армиясы (ИРА) ретінде қайта құрылды. Ирландияның тәуелсіздік соғысы басталды, ол ИРА мен Ирландиядағы тәждің күштері арасында (британдық армия, қосымша күштер және RIC сияқты әртүрлі күштерден тұрады) жүрді. 1920 жылғы Ирландия үкіметі заңы екі үкіметтік парламенттерді қарастырды: біреуі Солтүстік Ирландия үшін, екіншісі Оңтүстік Ирландия үшін. Солтүстік Ирландияның парламенті Ұлыбританияның бір бөлігі болып қалуды таңдады. Ольстерде ИРА шабуылдарына жауап ретінде Ольстер одағы кеңесі 1920 жылдың 25 маусымында УВФ-ты ресми түрде қайта жаңғыртты. Көптеген юнионистер RIC негізінен католиктерден тұратынын (бірақ бұл Ольстерге қатысты болмаса да) протестанттық аймақтарды жеткілікті түрде қорғай алмайды деп ойлады. Шілде айының басында ОУК подполковник Уилфрид Спендерді УВФ-тың бас қолбасшысы етіп тағайындады. Сондай-ақ, бірнеше шағын лоялистік жарымәскери топтар болды, олардың ең танымалсы – Ульстер императорлық гвардиясы, ол мүшелік саны бойынша УВФ-ты басып өтуі мүмкін еді. УВФ 1920 жылдың маусымында Дерридегі діни қақтығыстарға қатысты. Католиктердің үйлері негізінен протестанттық Уотерсайд ауданында өртеліп, УВФ мүшелері Фойл өзенімен қайықпен қашып бара жатқан католиктерге оқ атты. УВФ мүшелері Фонтан ауданынан католиктер тұратын аудандарға оқ атты, ал ИРА оққа жауап берді. Бір апталық қақтығыстарда 13 католик және 5 протестант қаза тапты. 1920 жылдың тамызында УВФ Лисбернде католиктердің мүлкін жаппай өртеп жіберуді ұйымдастырды. Бұл қаладағы RIC инспекторын ИРА-ның өлтіруіне жауап ретінде жасалды. Сол қазанда қарулы УВФ мүшелері Ферманаг округіне қарасты Темподағы RIC казармасына шабуыл жасаған ИРА отрядын ығыстырып шықты. УВФ-қа жаңадан қосылушылардың аздығы және Ольстердегі ИРА қызметін тоқтатудағы сәтсіздігі салдарынан сэр Джеймс Крейг жаңа арнайы констебюлярлық күш құруға шақырды. 1920 жылдың қазан айында Ольстер арнайы констебюлярлігі (ОАК) құрылды, ол RIC-ті күшейту және ИРА-ға қарсы күрес үшін қарулы резервтік күш ретінде жұмыс істеуі тиіс еді. Спендер УВФ мүшелерін оған қосылуға шақырды, көптегендері де қосылды, бірақ ОАК 1922 жылдың басына дейін УВФ-тың (және басқа да лоялистік жарымәскери топтардың) көп бөлігін қамтыған жоқ. Тарихшы Майкл Хопкинсон ОАК-ның «ресми түрде бекітілген УВФ-қа тең» екенін жазды. RIC-тен айырмашылығы, ОАК-тың көп бөлігі протестанттардан тұрды және католиктер мен ұлтшылдар оған үлкен сенімсіздікпен қарады. ИРА шабуылдарынан кейін ОАК жиі кек алу үшін католик азаматтарын өлтірді және жазалау шараларын қолданды. Карсонның армиясы: Ольстер еріктілері 1910-22 кітабында Тимоти Боуман осы кезеңдегі УВФ туралы соңғы ойы ретінде келесіні айтты: УВФ-тың 1920 жылы қайта құрылғандығы күмәнді. Мүмкін, УВФ-тың өзі осы кезеңде 3000-нан аспайтын адамнан тұрған, және УВФ ешқашан ресми түрде таратылмағаны байқалады, мүмкін, 1920-1922 жылдардағы құрылудың 1913-1914 жылдардағыдай болғанына назар аудармау үшін.

In the December 1918 general election, Sinn Féin—an Irish republican party who sought full independence for Ireland—won an overwhelming majority of the seats in Ireland. Its members refused to take their seats in the British Parliament and instead set up their own parliament and declared independence for Ireland. The Irish Volunteers was ostensibly reconstituted as the Irish Republican Army (IRA), the military of the self declared Republic. The Irish War of Independence began, fought between the IRA and the forces of the Crown in Ireland (consisting of various forces including the British Army, the Auxiliaries, and the RIC). The Government of Ireland Act 1920 provided for two Home Rule parliaments: one for Northern Ireland and one for Southern Ireland. The unionist dominated Parliament of Northern Ireland chose to remain a part of the United Kingdom. As a response to IRA attacks within Ulster, the Ulster Unionist Council officially revived the UVF on 25 June 1920. Many Unionists felt that the RIC, being mostly Roman Catholic (though this was not the case with regards to Ulster) as a whole, would not adequately protect Protestant areas. In early July, the UUC appointed Lieutenant Colonel Wilfrid Spender as the UVF's Officer Commanding. There were also a number of small loyalist paramilitary groups, the most notable of which was the Ulster Imperial Guards, who may have overreached the UVF in terms of membership.</blockquote>

The UVF was involved in sectarian clashes in Derry in June 1920. Catholic homes were burned in the mainly Protestant Waterside area, and UVF members fired on Catholics fleeing by boat across the River Foyle. UVF members fired from the Fountain neighbourhood into adjoining Catholic districts, and the IRA returned fire. Thirteen Catholics and five Protestants were killed in a week of violence. In August 1920, the UVF helped organise the mass burning of Catholic property in Lisburn. This was in response to the IRA assassinating an RIC Inspector in the town. That October, armed UVF members drove off an IRA unit that had attacked the RIC barracks in Tempo, County Fermanagh. The sluggish recruitment to the UVF and its failure to stop IRA activities in Ulster prompted Sir James Craig to call for the formation of a new special constabulary. In October 1920, the Ulster Special Constabulary (USC) formed, intended to serve as an armed reserve force to bolster the RIC and fight the IRA. Spender encouraged UVF members to join it and many did , although the USC did not engulf the bulk of the UVF (and other loyalist paramilitary groups) until early 1922. Historian Michael Hopkinson wrote that the USC, "amounted to an officially approved UVF". Unlike the RIC, the USC was almost wholly Protestant and was greatly mistrusted by Catholics and nationalists. Following IRA attacks, the USC often carried out revenge killings and reprisals against Catholic civilians. In his book Carson's Army: the Ulster Volunteer Force 1910–22, Timothy Bowman gave the following as his last thought on the UVF during this period:It is questionable the extent to which the UVF did actually reform in 1920. Possibly the UVF proper amounted to little more than 3,000 men in this period and it is noticeable that the UVF never had a formal disbandment possibly so that attention would not be drawn to the extent to which the formation of 1920–22 was such a pale shadow of that of 1913–14.