Кіріспе

Солтүстік Ирландияны Ұлыбритания үкіметінің тікелей басқару кезеңдері

Кіріспе жоқ

Солтүстік Ирландия саясатында тікелей басқару (riail dhíreach) – Ұлыбритания Үкіметінің Солтүстік Ирландияны тікелей басқаруы. Бұл тәжірибе 1972 мен 1998 жылдар аралығындағы 26 жыл бойына, «Қиындықтар» кезеңінде қолданылды және содан бері уақытша тоқтаулар кезінде қолданылып келеді. Тікелей басқарудың соңғы кезеңі 2007 жылдың 8 мамырында аяқталды, сәуір айында өткен сайлаудан кейін және басқарушы партиялар арасындағы билікті бөлісу туралы келісімге қол жеткеннен кейін билік Солтүстік Ирландия Ассамблеясына қайтаруға тапсырылды. Тікелей басқару кезінде күнделікті мәселелерді Солтүстік Ирландияның өзіндегі мемлекеттік департаменттер шешсе де, маңызды саясатты Ұлыбритания Үкіметінің Солтүстік Ирландия кеңсесі, Солтүстік Ирландия мемлекеттік хатшысының басшылығымен анықтады; ал заңнамалар Кеңес шешімімен қабылданып, өзгертіліп немесе жойылды. Тікелей басқару Солтүстік Ирландия халқының басқарылуына қатысты демократиялық үнсіздікке ұшырағанын білдірмейді; Ұлыбританияның басқа аймақтары сияқты, олар Ұлыбритания Парламентіне депутаттар сайлады (және қазір де сайлайды), ал Солтүстік Ирландия кеңсесі осы Парламентке есепті. Бірақ бұл Солтүстік Ирландияға тән, бірақ оның Солтүстік Ирландия халқынан нақты өкілеттік алған әкімшіліктің құрылуына әкелді.

Тарих

Тікелей басқару жүйесі бастапқыда 1972 жылдың 28 наурызында Ұлыбританияның Солтүстік Ирландия (уақытша ережелер) туралы 1972 жылғы заңының шарттары бойынша енгізілді, ол сонымен қатар Солтүстік Ирландия парламентін ("Стормонт") тоқтатты. Брайан Фолкнер басшылығымен Солтүстік Ирландия әкімшілігі провинциядағы қауіпсіздікті бақылауды Лондонға беруге рұқсат бермей қойды. Осының салдарынан Эдвард Хит басшылығымен британ үкіметі 1972 жылдың 24 наурызында Солтүстік Ирландиядағы өкілеттік басқару тоқтатылатынын жариялады. Бұл жүйе 2001 жылдың тамызы мен қыркүйегінде екі рет қысқа мерзімге, сондай-ақ 2002 жылдың қазанынан 2007 жылдың көктеміне дейін тоқтатылды. Юнионистер де, националистер де тікелей басқаруға жиі қарсылық білдірді, себебі бұл жүйе Солтүстік Ирландия халқына өз үкіметіндегі демократиялық үлес аздығын қамтамасыз етеді. Дегенмен, кейбір юнионистер бұл жүйені қабылдап, онымен келісіп, провинцияның Ұлыбританияның ажырамас бөлігі екенін көрсетуге ыңғайлы болды; ал кейбір ұлтшылдар тікелей басқаруды қабылдады, себебі Лондондағы саясаткерлердің Солтүстік Ирландияның католик қауымына жергілікті протестанттық көпшілік сайлаған үкіметке қарағанда кем жаулық көрсетеді деп сенді. Кейбір шағын партиялар тікелей басқару тұрғысынан ұстанымдарды жақтады: Ұлыбританияның Юнионисттік партиясы Сент-Эндрюс келісіміне қарсы "интеграционизм" позициясымен науқан жүргізді және ең жоғары нүктесінде бір депутат пен бес заң шығарушы мүшесі болды. Партия 2007 жылы соңғы өкілін жоғалтып, қазірде таратылған. 2006 жылғы Сент-Эндрюс келісімінен бері Вестминстерде қосымша заң қабылдамайынша Ассамблеяны тоқтата тұруға құқығы жоқ.