Кіріспе
Бұрынғы ирланд республикалық жарымәскери тобы, осы атаумен басқа топтар да бар. Ресми ирланд республикалық армиясы немесе Ресми ИРА (OIRA; Óglaigh na hÉireann) – Ирландияның республикалық жарымәскери тобы, мақсаты Солтүстік Ирландияны Ұлыбританиядан бөліп, бүкіл Ирландияны қамтитын «жұмысшылар республикасын» құру болды. Бұл ұйым 1969 жылғы желтоқсанда, «Қиындықтар» басталғаннан кейін, Ирландия республикалық армиясының (ИРА) екі фракцияға бөлінуі нәтижесінде пайда болды. Екінші фракция – Уақытша ИРА. Екеуі де өзін жай ғана «ИРА» деп атады және біріншісінің заңдылығын мойындамады. «Уақытшаларға» қарағанда, «Ресмилер» Солтүстік Ирландияның протестанттық көпшілігі мен католик азшылығы бейбіт келісімге келгенше Ирландияны біріктіру мүмкін емес деп есептеді. «Ресмилер» марксистік-ленинистер болды және басқа ирланд коммунистік топтарымен біріккен фронт құруға жұмыс істеді, бұл фронт Ирландия Ұлттық Азаттық Фронты (NLF) деп аталды. Уақытша ИРА «Ресмилерді» NLF деп атаса, Бэлфастағы ұлтшылдар оларды «ілмекшілер» деп атады (мүшелері киімдеріне панихидалық лилияларды жабыстырғандықтары үшін), ал кейбіреулер оларды «Қызыл ИРА» деп те атады. Олар британдық армияға қарсы шектеулі науқан жүргізді, көбінесе қалалық жұмысшылар аудандарындағы әскерлерге шабуыл жасап, оқ жаудырып, бомбалады. Ең танымал оқиғалардың бірі – 1970 жылғы Фоллс коменданттық сағаты және 1972 жылғы Альдершоттағы бомбалау. 1972 жылдың мамырында олар атысты тоқтату туралы мәлімдеме жасады және өз әрекеттерін қорғаныс пен кек алумен шектеуге уәде берді. Осы кезде Уақытша ИРА үлкен және белсенді фракцияға айналды. Атысты тоқтатудан кейін OIRA Ресми қозғалыста «B тобы» деп аталды. Олар Уақытша ИРА және 1974 жылы құрылған Ирландия Ұлттық Азаттық Армиясымен (INLA) араласқан. Сондай-ақ, олар ұйымдасқан қылмыс пен өздігінен әрекет етуге қатысты. Ресми ИРА саяси партиясы Ресми Синн Фэйнмен байланысты болды, кейіннен Синн Фэйн жұмысшылар партиясы және одан кейін Жұмысшылар партиясы деп қайта аталды.
other groups with this name
The Official Irish Republican Army or Official IRA (OIRA; Óglaigh na hÉireann) was an Irish republican paramilitary group whose goal was to remove Northern Ireland from the United Kingdom and create a "workers' republic" encompassing all of Ireland. It emerged in December 1969, shortly after the beginning of the Troubles, when the Irish Republican Army (IRA) split into two factions. The other was the Provisional IRA. Each continued to call itself simply "the IRA" and rejected the other's legitimacy. Unlike the "Provisionals", the "Officials" did not think that Ireland could be unified until the Protestant majority and Catholic minority of Northern Ireland were at peace. The Officials were Marxist Leninists and worked to form a united front with other Irish communist groups, named the Irish National Liberation Front (NLF). The Officials were called the NLF by the Provisionals and "stickies" by nationalists in Belfast (apparently in reference to members who would glue Easter lilies to their uniforms), and they were sometimes nicknamed the "Red IRA" by others. It waged a limited campaign against the British Army, mainly involving shooting and bombing attacks on troops in urban working class neighbourhoods. Most notably, it was involved in the 1970 Falls Curfew and carried out the 1972 Aldershot bombing. In May 1972, it declared a ceasefire and vowed to limit its actions to defence and retaliation. By this time, the Provisional IRA had become the larger and more active faction. Following the ceasefire, the OIRA began to be referred to as "Group B" within the Official movement. It became involved in feuds with the Provisional IRA and the Irish National Liberation Army (INLA), an OIRA splinter group formed in 1974. It has also been involved in organized crime and vigilantism. The Official IRA was linked to the political party Official Sinn Féin, later renamed Sinn Féin The Workers Party and then the Workers' Party.
Солға ауысу
Ирланд республикалық армиясының жарылуы, одан кейін Синн Фейннің параллель жарылуы, көшбасшылықтың саяси бағытына наразылық білдірген дәстүрлі және белсенді республикашылардың қанағаттанбауының салдары болды. Олардың наразылығының негізгі себебі – Синн Фейннің Ирландия Республикасындағы үзілісшілдік саясатын тоқтатуы еді. Бұл мәселе республикалық идеологиядағы маңызды мәселе болып табылады, себебі дәстүрлі республикашылар Ирландия мемлекетін заңсыз деп есептейді және олардың адалдығы тек 1916 жылы жарияланған Ирландия Республикасына ғана тиесілі деп санайды, және олардың пікірінше, IRA Армия Кеңесі оны бейнелейді. 1960 жылдары Катал Гулдингтің басшылығымен республикалық қозғалыс 1956-1962 жылдардағы IRA-ның шекаралық науқанының күйреуінен кейін өз идеологиясы мен тактикасын қайта қарастырды. Олар халықтық фронт идеологиясының күшті ықпалына ілігіп, коммунистік ойлауға жақындады. Басты делдалдық ұйым – Ұлыбритания Коммунистік партиясының ирландтық эмигранттар үшін құрылған «Коннолли қауымдастығы» болды. Марксистік талдау бойынша Солтүстік Ирландиядағы қақтығыс – Ульстер протестанттары мен ирландтық католик жұмысшы табы арасындағы «бұржуалық ұлтшылдық» қақтығысы еді, оны билеуші класс қоздырып, жалғастырды. Бұл жұмысшыларды бір-біріне қарсы қойып, жалақыны төмендетуге әкеп соқты. Олардың қорытындысы бойынша, Ирландияда 32 округті социалистік республика құру жолындағы алғашқы қадам – Солтүстік Ирландияны «демократияландыру» (католиктерге қарсы дискриминацияны жою) және оңтүстік жұмысшы табын радикалдандыру еді. Бұл «кластық саясатты» дамытуға мүмкіндік береді, соңында олар «британ империализмі» деп атаған және Ирландия шекарасының солтүстігіндегі және оңтүстігіндегі тиісті юнионисттік және ирландтық ұлтшыл құрылымдардың гегемониясына қарсы күреске әкеледі. Гулдинг және оған жақын адамдар Солтүстік Ирландиядағы діни араздықтар аясында британдықтардың болуына қарсы әскери науқан тиімсіз болады, себебі ол жұмысшылардың әлеуметтік және экономикалық мәселелерді шешу үшін бірігу күнін кешіктіреді деп мәлімдеді. ИРА-ның дәстүрлі республикалық тамырларынан марксизмге қарай бұрылуы дәстүрлі республикашыларды ашуландырды. Радикалдар унионисттік көзқарастағы Ольстер протестанттарын «бұржуалық адалдыққа алданған, диалектикалық пікірталасқа қатысуы керек ирландтықтар» деп қарады. Осы себепті, олар Белфасттың католик аудандарын Ольстер лоялистерінің шабуылдарынан қорғау үшін күш қолдануға құлықсыз болды – бұл рөлді ИРА 1920 жылдан бері атқарып келді. 1968 жылы Солтүстік Ирландия Азаматтық құқықтар қауымдастығының шерулері басталғаннан бері көптеген көшедегі зорлық-зомбылық оқиғалары болды. Корольдік Ольстер полициясының (RUC) тәртіпсіз шабуылдары теледидардан көрсетілді және бес бейбіт азамат қаза тапты, олардың үшеуі балалар еді. 1969 жылдың жазындағы «Оранж Орденінің» «жорық маусымы» екі тараптан да зорлық-зомбылықпен сипатталды, бұл Дерридегі үш күндік «Богсайд шайқасымен» аяқталды.
1969 жылғы тамыз төңкерісі
1969 жылдың тамызында Белфаст пен Дерриде кең ауқымды қақтығыс басталып, сегіз адам қаза тапты, оның алтысы католик, ал бірнеше көшелер өртенді. 1969 жылдың тамызындағы Солтүстік Ирландиядағы тәртіпсіздіктер кезінде 14-15 тамызда лоялистер Белфасттағы бірнеше католик көшелерін өртеп жіберді. ИРА бөлімшелері қарсылық көрсетті, бірақ католик аудандарын қорғау үшін жеткілікті қару-жарақ болмады. Көптеген жергілікті ИРА жетекшілері, сондай-ақ Джо Кейхилл мен Билли Макки сияқты бұрынғы ИРА мүшелері, басшылықтың бейтараптық танытуын ашуға ұшырады және қыркүйек айында енді Гулдинг басшылығынан бұйрық қабылдамайтындарын мәлімдеді. Наразылық тек солтүстік ИРА бөлімшелерімен ғана шектелмеді. Оңтүстікте де Руари О Брейди және Шон Макстиофайн сияқты тұлғалар басшылықтың Солтүстік Ирландияны және Ирландия Республикасын мойындауына қарсы болды. Бұл күшейе берген саяси дағдарыс 1969 жылдың желтоқсанында өткен ИРА съезінде ресми жарылуға әкелді, О Брейди мен Макстиофайн бастаған топ съезден шығып кетті. Жарылудың себебі – бірінші ИРА съезінде өткен дауыс беру, онда үштен екі көпшілік республикашылдардың британдық, Ирландия Республикасы немесе Солтүстік Ирландия парламенттеріне сайланған жағдайда орындарын алуы керек деп шешті. Екінші съезде Мак Стиофайн, Даити О Конайл, О Брейди, Джо Кахилл, Пэдди Мулкахи, Лео Мартин және Шон Трейсиден құралған топ «Уақытша» Армия Кеңесі ретінде сайланды. Олардың қолдаушыларының қатарында Сеймус Твуми де болды. Сол кездегі мәліметтерге сәйкес, ИРА мүшелері шамамен екіге бөлінген, Гулдингтің басшылығымен жүрген «Ресми» ИРА кейбір аймақтарда, ал Уақытша ИРА басқа аймақтарда басымдыққа ие болды. Белфасттағы Ресми ИРА үшін маңызды аймақ – Билли Макмилленнің басқаруындағы Төменгі құламалар мен базарлар ауданы болды. OIRA-ның басқа бөлімшелері Дерри, Ньюри, Страбайн, Дублин, Уиклоу және Белфасттың басқа аудандарында орналасқан. Алайда, Уақытша ИРА сектанттық зорлық-зомбылыққа жауап ретінде қарқынды жұмыла жұмыс істеуі және кейбір Ресми ИРА бөлімшелерінің (мысалы, Страбайн ротасы) кейіннен оларға қосылуы нәтижесінде тез арада басымдыққа ие болды. 1970 жылғы даулы Синн Фейн Ард Фейсінен кейін Синн Фейнде де ұқсас идеологиялық жарылу болды. Синн Фейн басшылығы Лондон, Дублин және Стормонттағы парламенттерді мойындау туралы ұсынысты қабылдады, бірақ Синн Фейннің конституциялық қарсылығын бөлінген жиналыстарға өзгерту үшін қажетті үштен екі көпшілікті алуға қол жеткізе алмады. Ұсынысты жеңгендер съезден шығып кетті. Бұл Синн Фейн деген атпен екі топқа бөлінуге әкелді. Шон Мак Стиофайнның «Уақытша Армия Кеңесін» қолдағандар бұқаралық ақпарат құралдарында Уақытша Синн Фейн немесе Синн Фейн Кевин Стрит деп аталды және сайлауда Синн Фейн ретінде қатысты. Басқа топ, Томас МакДжолланың басшылығымен, алдымен Ресми Синн Фейн, содан кейін Синн Фейн Жұмысшылар партиясы ретінде сайлауға қатысуға тиіс болды және өзін Ресми ИРА-мен біріктірді, өйткені марксистік фракция осылай танылатын болды. Партия тарихи Синн Фейн штаб-пәтерін Гардинер көшесінде сақтап қалды, осылайша кейбір адамдардың пікірінше, оның осы партияның заңды мұрагері екенін дәлелдеді. Ол қысқа уақытқа Sinn Féin Gardiner Place деп аталды. Ресмилер «Sticky» деп аталды, өйткені олар Пасхалық көтерілісті еске алу үшін лилияларға желімделген таяқшаларды сатты. Ал Уақытша ИРА «Пинни» (немесе тұрмыстық тілде «Пинхедс») деп аталды, өйткені олар лилияларды тігіп тағайындады. «Sticky» термині Ресми ИРА үшін сақталды, ал «Пинни» (және «Пинхедс») «Провос» және Уақытша ИРА үшін «Провиз» лақаптары пайда болғаннан кейін жоғалып кетті. (ИРА-ның қағаз және желімделген Пасха лилиясы Пасхалық көтерілістің дәстүрлі мерейтойлық белгісі болды, ал Ресми ИРА-ның желімделген Пасха лилиясы олардың арасындағы пікірлердің айырмашылығын көрсететін жаңа өнертабыс болды).
Бөлудің әсері
Бастапқыда республикашылдар арасында көптеген жаңылысулар болды; мысалы, Мартин МакГиннес 1970 жылы Ресми ИРА-ға қосылды, бұл бөлініс болғанын білмей, кейін ғана Уақытша ИРА-ға қосылды. Уақытша ИРА ақырында қарулы күресін католик аудандарын қорғаудан кеңейтті. Катал Гулдинг пен ОИРА басшылығының қарсылығына қарамастан, олардың қатардағы саяқтары сөзсіз зорлық-зомбылыққа тартылды. Ресми ИРА-ның британдық армиямен алғашқы ірі қақтығысы 1970 жылдың шілдесіндегі Фоллс оқиғасында болды, онда 3000-нан астам британдық әскер Lower Falls аймағында қару-жарақ іздеу үшін шабуыл жасады, нәтижесінде үш күнге созылған атыс-шабыс болды. Ресми ИРА көптеген қару-жарақты жоғалтты, ал олардың мүшелері жергілікті Уақытша ИРА-ны атысты бастағаны үшін айыптады, содан кейін оларды британдықтармен жеке қалдырып кетті. Осы және басқа да оқиғалардан туған жағымсыз сезім 1970 жылы екі ИРА арасындағы қақтығысқа әкелді, екі тараптан да бірнеше оқ жарылды. Екі ИРА фракциясы ОИРА-ның Уақытша ИРА белсендісі және Белфаст бригадасының D компаниясының командирі Чарли Хьюзді (танымал Уақытша ИРА өкілі Брендан Хьюздің туысы) өлтіргеннен кейін бітімге келді. Кеңес Одағынан дезертир болған Василий Митрохин 1990 жылдары Гулдинг басшылығының 1969 жылы КГБ-дан шамамен 70 мылтықтан, сондай-ақ бірнеше тапанша мен жарылғыш заттардан тұратын аз көлемде қару-жарақ сұрағанын мәлімдеді. Сұраныс мақұлданды және қару-жарақ 1972 жылы Ирландияға жеткізілді, бірақ бұл ақпарат тәуелсіз түрде расталмады. Жалпы алғанда, ОИРА-ның қызметі Уақытша ИРА-ға қарағанда шектеулі болды. Уақытша ИРА-дан айырмашылығы, ол Белфаст пен Дерридің ірі католик аудандарына де-факто бақылау орнатпады және күш қолдану көбінесе қорғаныс сипатында болды. Дегенмен, ол белгілі бір жерлерде, атап айтқанда Белфасттағы Lower Falls Road, Андерсонстаун, Turf Lodge және Markets аудандары, сондай-ақ Дерриде (әсіресе Богсайд ауданындағы Free Derry), сондай-ақ Ньюри мен South County Down аймақтарында күшті өкілдігін сақтап қалды.
Жарымәскери науқан
OIRA 1970 жылы британдық армиямен және RUC-мен (сондай-ақ 1970 жылғы қақтығыс кезінде Уақытша IRA-мен) кейде шайқасқан болса да, 1971 жылдың басына дейін күшті жарымәскери күшке ие болған жоқ. 1971 жылдың тамызында сотсыз ұстау енгізілгеннен кейін OIRA бөлімшелері күдікті республикашыларды ұстауға жіберілген британдық әскерлермен көптеген атыс-жарыстарға қатысты. Белфасттың Маркетс ауданындағы Джо Макканн басқарған Ресми IRA жасағы 600-ден астам британдық әскердің аймаққа енуіне қарсы тұрды. 1971 жылдың желтоқсанында Ресми IRA Ольстер одағы партиясының (UUP) сенаторы Джон Барнхиллді Стребандағы үйінде өлтірді. Бұл Солтүстік Ирландияда немесе Ирландия Республикасында саяси қайраткердің алғашқы қазасы болды, ал бұрын 1927 жылы Еркін Мемлекеттің Әділет министрі Кевин О'Хиггинс өлтірілген еді. 1972 жылдың ақпанында UUP саясаткері Джон Тейлордың өміріне қастандық жасауға тырысты. Қанды жексенбіде (1972 жылдың 30 қаңтары) Дерридегі OIRA мүшесі британдық әскерлерге револьвермен оқ атқан деп саналады, олар бұрын 13 азаматтық құқық қорғаушыны өлтіргеннен кейін. Бұл күні тасталған жалғыз республикалық оқ болды және ол бұйрыққа қарсы болды. Ирландия халқының Қанды жексенбіге деген ашуы соншалық болды, Ресми IRA британдық күштерге қарсы "шабуыл" жасайтынын жариялады. Алайда, OIRA сол жылдың соңында атысты тоқтату туралы мәлімдеді. 30 мамырдағы атысты тоқтату кезінде 7 британдық сарбаз қаза тапты. Сонымен қатар, OIRA қару-жарағы уақытша жасақпен жүргізіліп жатқан қақтығыста мерзімімен пайдаланылды. Бұл жағдай бірнеше рет, әсіресе 1975 жылдың қазанында зорлық-зомбылыққа ұласты. Қақтығыста екі тараптан 11 республикашыл қаза тапты және 9 жасар қыз уақытша жасақшылардың оның әкесіне атқылауға тырысқан кезде атып өлтірді. 1974 жылы Сеймус Костелло басқарған, атысты тоқтатуға қарсы болған ұйымның ішіндегі радикалдық топ Ирландия ұлттық азаттық армиясын (INLA) құрды. 1975 жылдың бірінші жартысында тағы бір қақтығыс болды, оның барысында INLA-ның үш және OIRA-ның бес мүшесі қаза тапты. Қаза тапқандардың арасында екі ұйымның да көрнекті мүшелері болды, соның ішінде Костелло және OIRA командирі Билли Макмиллен. Алайда, 1970 жылдардың ортасынан бастап Ресми республикалық қозғалыс солтүстік-шығыс конституциялық саясат арқылы өз мақсаттарына жетуге көбірек назар аударды. Бұл OIRA-ның кейдегі жарымәскери әрекеттерін тоқтатпады, ол 1979 жылдың 8 қыркүйегінде Белфасттың Ballymurphy ауданында жазалау кезінде Хью О'Халлоранды өлтірді. О'Халлоранды шұңқыр таяқпен және балта сабымен өлтірді. Екі адам, олардың бірі OIRA мүшесі екенін мойындады, оны адам өлтіруі үшін түрмеге жапты. Ол Дублинде INLA-ның қолынан қаза тапты. 1985 жылдың желтоқсанында бес адам, оның ішінде Энтони Макдонаг, Солтүстік Ирландиядағы кірістерді алдауға қатысты айыптауларға кінәлі деп танылды. Макдонаг сотта Ресми IRA командирі ретінде сипатталды. 1992 жылдың ақпанында британдық Spotlight бағдарламасы Ресми IRA әлі де белсенді және кең таралған рэкетке және қарулы тонауларға қатысы бар деп мәлімдеді. 1990 жылы OIRA және Уақытша IRA екі рет қақтығыстың алдына келді, екі ұйымның мүшелері жарақат алған қақтығыстардан кейін. Айтпақшы, жағдайды реттеуге тырысқан делдалдар екі оқиғада да OIRA кінәлі екенін айтты. Британдық қауіпсіздік күштері OIRA-ның әлі де бар екенін білді; 1991 жылы BBC Spotlight бағдарламасында RUC жоғары лауазымды шенеунігі жұмысшы партиясы OIRA-ның қылмыстық қызметінен түсетін қаржысыз және OIRA-ның Уақытша IRA-дан қорғауысыз өмір сүре алмайтынын айтты. Осыған қарамастан Солтүстік Ирландия кеңсесі Жұмысшы партиясының делегацияларын қабылдауын жалғастырды. Социал-демократиялық және еңбек партиясының (СДЛП) саясаткері Брайан Фини Уақытша IRA-ны тежеу үшін Белфасттың жұмысшы класының ұлттық аудандарында OIRA-ға араласпағанын мәлімдеді. 1997 жылы ОРМ мен ИРА арасында зорлық-зомбылық болды; екі ОРМ мүшесі және екі Синн Фэйн жақтасы жеке қарулы шабуылдарда жарақат алды. Бұрынғы жоғары лауазымды IRA өкілі Сеан Гарландқа қарсы қылмыстық іс қозғалды, оны 2005 жылы АҚШ Солтүстік Кореяда басып шығарылған деп күдіктенген жалған АҚШ долларын өндіруге және таратуға көмектесті деп айыптады.
Пайдаланудан шығару
2009 жылдың қазанында ұзақ үзілістен кейін Ресми ИРА қару-жарағын жою мақсатында келіссөздер жүргізді, ал 2010 жылдың ақпан айында Ньюридегі Ресми Республикалық Қозғалысы өз қару-жарағын жойғанын жариялады. 2010 жылдың 8 ақпанында Тәуелсіз Халықаралық Комиссия бұл процестің аяқталғанын растады, бұл комиссияның жұмысының соңғы 24 сағатында болды. Бұл қару-жарақты жою процесі республикалық INLA және лоялистік UDA Оңтүстік-Шығыс Антрим бригадасының қару-жарағын жоюмен бірге жүзеге асырылды.
Қолдау
Ресми ИРА Қиындықтар кезінде Кеңес Одағымен байланыс орнатқан. Мәскеудегі ирланд дипломатының бірі Ирландияның Кеңес Одағына "Батысты қысымға алу үшін ыңғайлы құрал" бергенін жазған. Кеңес Одағынан алғашқы көмек 1972 жылдың соңында, КГБ төрағасы (кейін Кеңес Одағының Бас хатшысы болған) Юрий Андропов қару-жарақ жеткізілімдеріне рұқсат берген кезде көрсетілді. 1972 жылдың 21 тамызында Андропов КСРО Коммунистік партиясының Орталық комитетіне «СПЛАСХ» деп аталатын жоспарды ұсынды. Ол «Ирландиялық достарға қару-жарақ жеткізу жоспары» деп таңбаланды. Екі машина топан, 70 автомат, 10 «Уолтер» пистолеті және 41 600 патрон жіберілді. Пистолеттер Батыс Германия майымен майланды, ал қарудың Кеңес Одағына қайта байланысын болдырмау үшін қаптамасы КГБ агенттерімен әлемнің әртүрлі елдерінен алынды. Қару-жарақ «Редуктор» атты кеме арқылы Ирландияға жеткізілді. Ресми ИРА мүшелері оқу үшін Кеңес Одағына да барды. Солтүстік Корея да ресмилерге қару-жарақ жіберіп, оларды қастандық жасау тәсілдерімен және бомба жасау дағдыларымен оқытты. 1980 жылдары Кеңес және Солтүстік Корея шенеуніктер арқылы ОИРА-ға кем дегенде 5000 қару-жарақ жеткізілді. Ресми өкілдер Америкадағы қолдаушылардан көмек алуға тырысқанмен, мұндай оқиғаның болғанына ешқандай дәлел табылған жоқ.