Кіріспе

Солтүстік Ирландияның жалғыз ресми туы – Біріккен Корольдіктің туы; тек Солтүстік Ирландияны көрсететін ресми жергілікті ту жоқ. Солтүстік Ирландияда әртүрлі туларды көтеру – маңызды діни мәселе, әртүрлі топтар әртүрлі тулармен өзін байланыстырады. Дегенмен, ол лоялистер мен юнионистер үшін Солтүстік Ирландияның туы ретінде қолданыла береді және кейбір спорттық жарыстарда, мысалы, Достастық ойындарында Солтүстік Ирландияны халықаралық деңгейде көрсету үшін пайдаланылады. Әйкелдік Патрик туы Біріккен Корольдіктің туында Ирландияны бейнелейтін арқылы Солтүстік Ирландияны жанама түрде көрсетеді. Ол кейде Солтүстік Ирландияда Әйкелдік Патрик күні шерулерінде көтеріледі және кейбір патшалық шараларда Солтүстік Ирландияны көрсету үшін қолданылады. Соңғы жылдары Солтүстік Ирландия үшін жаңа, бейтарап ту қажеттігі туралы ұсыныстар айтылды, соңғысы 2021 жылдың желтоқсанында Тулар, ұлттық ерекшелік, мәдениет және дәстүр жөніндегі комиссияның ұсынысы болды.

Солтүстік Ирландия үкіметінің туы (1924-1973)

Ulster Banner, сондай-ақ Red Hand Flag немесе Ulster Flag деп те аталады (Олстер провинциясының туымен шатастырмау керек), 1924 жылы Солтүстік Ирландия Үкіметіне қолдануға рұқсат берілген корольдік жарлықпен бекітілген ту болды. Басқа британдық тулар сияқты, бұл тудың заңдық мәртебесі нақтыланбаған. Солтүстік Ирландия Үкіметіне корольдік жарлықпен герб берілді және осы гербті ту немесе байрақ ретінде көрсетуге құқығы болды. Бұл құқық 1953 жылы Елизавета II патшайымның тәж кию рәсімінде қолданылды, сол кезде Елизаветаның сапары құрметіне парламент ғимаратының үстінен бұл байрақ алғаш рет көтерілді. Оның сапары барысында, 1953 жылдың 1 шілдесінде Ішкі істер министрі Одақ туының ғана ресми мойындалғанын, бірақ ерекше Ольстер символын қалағандар бұл байрақты қолдана алатынын мәлімдеді. 1973 жылғы Солтүстік Ирландия Конституциясы бойынша Ұлыбритания үкіметі Солтүстік Ирландия Парламентін таратып жіберген кезде, бұл туды корольдік уәкілеттікпен пайдалану тоқтатылды, бірақ қазіргі таңға дейін спортта Солтүстік Ирландияны халықаралық деңгейде бейнелейтін жалғыз ту болып табылады.

Туларды ресми пайдалану

Солтүстік Ирландияда мемлекеттік органдардың туларын желбіретуіне қатысты әртүрлі тәжірибелер бар. 2000 жылғы «Тулар жөніндегі ережелер (Солтүстік Ирландия)» бұйрығына сәйкес, Одақ туы белгілі бір үкіметтік ғимараттардың үстінде, соның ішінде Парламент ғимараты мен мемлекеттік кеңселердің үстінде, белгілі бір «аталған күндері» желбіретілуі тиіс (мысалы, бұл дәстүрлі түрде марқұм Елизавета II-нің ресми туған күнін құрметтеу үшін қолданылды). Бұйрықта сондай-ақ, британ монархы үкіметтік ғимаратқа келген кезде Корольдік туы көтерілуі керек, ал Одақ туын да желбіретуге болады. Басқа мемлекет басшыларының мемлекеттік сапарлары кезінде Одақ туымен қатар келуші елдің ұлттық туы да желбіретілуі мүмкін. Бұйрық, егер оған рұқсат берілмесе, тиісті ғимараттардан басқа туларды желбіретуге тыйым салады. Англия, Солтүстік Ирландия, Шотландия және Уэльстің «Туған елдерін» бейнелейтін тулар ресми шараларда желбірегенде, Солтүстік Ирландия кейде Әйіпті Патриктің кресімен көрсетіледі, мысалы, 2012 жылғы Темзадағы Алмаз мерейтойы кезінде «Глориана» баржасында. 2016 жылдың мамыр айында Ульстер туы Англия, Шотландия және Уэльс туларымен бірге Виндзордағы Королеваның 90 жылдық мерейтойына арналған Әскерлік кавалерияның музыкалық шеруі кезінде ат үстінен желбіретілді. Солтүстік Ирландияның басқа мемлекеттік органдары үшін де басқа ережелер бар. Солтүстік Ирландия полиция қызметінің туларын пайдалануы «Полиция эмблемалары және тулары (Солтүстік Ирландия)» 2002 жылғы ережесімен реттеледі, онда қызмет тек өзінің туын ғана қолдана алатыны белгіленген.

Жергілікті билік органдары

Аудандық кеңес ғимараттарына қатысты туды көтеру туралы заңнама қолданылмайды, ал аудандық кеңестер әртүрлі тәжірибелерді ұстанады: Лисберндегідей, бірнеше кеңес ғимараттарында жыл бойы Одақ туын көтеруден бастап, ешқандай ғимаратта ту көтермеу, тек кеңес туын көтеру немесе үкіметтік ғимараттар сияқты белгіленген күндері ту көтеру. 2004 жылы Белфаст қалалық кеңесі Одақ туын көтеру туралы зерттеу жүргізді, онда сол кезде үш одақтас бақылауындағы аудандық кеңес – Ардс, Каррикфергус және Кастлерег Ольстер туын Одақ туымен бірге көтергені айтылды. Бұл кеңестер кейіннен таратылды.

Жалаушаларды көрсету

Солтүстік Ирландияда унионисттік және ұлтшыл қауымдастықтарының кейбір мүшелері өздерінің саяси адалдықтарын жариялау және аумақты белгілеу үшін туларды пайдаланады. Юнионисттер мен лоялистер одаққа қолдау көрсету және/немесе Солтүстік Ирландияға адалдықтарын білдіру үшін Ұлыбритания туын және Ольстер туын көтеріп жүреді. Ирландиялық ұлтшылдар мен республикашылар Біріккен Ирландияны қолдайтындарын көрсету үшін Ирландияның үш түсті туын көтеріп жүреді. 1998 жылғы Ұлы жұма келісімінен кейін тулар Солтүстік Ирландияда келіспеушіліктердің себебі болып қала берді. Келісімде мынадай мәлімдеме бар:

Барлық қатысушылар символдар мен эмблемаларды қоғамдық мақсаттарда қолданудың сезімталдығын және, әсіресе, жаңа институттар құрылғанда, мұндай символдар мен эмблемаларды бөліс тудырмай, өзара құрметке ықпал ететіндей етіп пайдалану қажеттігін мойындайды. Ұлтшылдар бұл мәлімдемеге сілтеме жасай отырып, Ұлыбритания туын ресми мақсаттарда пайдалануды шектеу керек немесе үкіметтік ғимараттарда британдық тумен қатар Ирландияның үш түсті туын көтеру керек деп талап етті. Солтүстік Ирландияның билікті бөлісу үкіметіндегі Синн Фэйн министрлері өздері басқаратын ғимараттарда Ұлыбритания туын көтеруге тыйым салды. Алайда, жоғарыда аталған 2000 жылғы «Ту туралы ережелер» (Солтүстік Ирландия) арқылы министрлердің бұл өкілеттігі алынып тасталды. Ұлы жұма келісімін қол қойған барлық тараптар «келісім принципін» қабылдағанын жариялады (яғни, Солтүстік Ирландияның конституциялық мәртебесіне көпшілік дауыс бермесе, өзгеріс болмайды), ал унионисттер бұл ереженің Солтүстік Ирландиядағы жалғыз заңды ресми туды мойындаумен тең екенін мәлімдеді. Бұл мәселе жан-жақты талқыланды және жаңа туды ұсыну сияқты түрлі ұсыныстар жасалды.

Хаасс сөйлеседі

2013 жылы АҚШ дипломаты Ричард Н. Хаас Солтүстік Ирландиядағы саяси партиялар арасындағы келіссөздерге төрағалық етті, олардың талқылау тақырыптарының бірі ту мәселесі болды. Тараптар келіспеген жоба ұсыныстарында Солтүстік Ирландия үшін жаңа ту идеясы және «Ирландияның егемендік туын Ұлыбритания туымен бірге шектеулі түрде қолдану» мүмкіндігі қарастырылған.

Ұсынылған "Азаматтық ту"

2021 жылдың желтоқсанында Ту, үлкендік, мәдениет және дәстүр жөніндегі комиссия өзінің соңғы есебін жариялады, онда Солтүстік Ирландияның жаңа "Азаматтық туы" қабылданып, Солтүстік Ирландияның атқарушы органы, Солтүстік Ирландия жиналысы және Солтүстік Ирландияның жергілікті округтік кеңестерінің ғимараттарында қолданылуы тиіс деген ұсыныс енгізілді. Комиссия жаңа тудың дизайны британдық және ирландтық элементтерді қамтуы керек екенін, сондай-ақ Солтүстік Ирландия қоғамының әртүрлілігін көрсететінін ұсынды. Бұл ту PGA туры бойынша гольфшілерді, ал ФИФА – Солтүстік Ирландияның ұлттық футбол құрамасын көрсетеді.