Кіріспе

Құстар туысы Conopophaga – шырылдақтар тұқымдасының бір туысы. Оның өкілдері Оңтүстік Американың орман және бұталы жерлерінде таралған.

Таксономия және түрлер тізімі

Conopophaga тұқымдасын 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо енгізді. Атауы ежелгі грек тіліндегі "шіркей" деген мағынаны білдіретін kōnōps сөзі мен "жеуші" деген мағынаны білдіретін phagos сөзінен құралған. Кейіннен 1840 жылы Джордж Роберт Грей бұл түрді қаштан баулы шіркей жемші деп атады. Қазіргі кезде бұл тұқымда "шіркей жемші" аталымы бар он түр бар.

| Сурет | Ғылыми атауы | Қазақша аты | Таралу аймағы |
|---|---|---|---|
| | Rufous gnateater Conopophaga lineata | Қызыл шіркей жемші | Бразилияның шығысы, Рио-Гранде-ду-Сулден бастап Орталық Бразилияға дейін |
| | Chestnut belted gnateater Conopophaga aurita | Қаштан баулы шіркей жемші | Амазония және Гайана |
| | Black breasted gnateater Conopophaga snethlageae | Қара кеуделі шіркей жемші | Амазониялық Бразилия |
| | Hooded gnateater Conopophaga robert | Кәпіршақты шіркей жемші | Солтүстік Бразилия |
| | Ash throated gnateater Conopophaga peruviana | Күл тамақты шіркей жемші | Бразилия, Перу және Эквадордың батыс Амазонка алабы |
| | Ceará gnateater Conopophaga cearae | Сеара шіркей жемші | Бразилия штаттары: Сеара, Пернамбуко, Параиба, Рио-Гранде-ду-Норте және Алагоас |
| | Slaty gnateater Conopophaga ardesiaca | Слатный шіркей жемші | Боливияның Юнгасы және шығыс Перу |
| | Chestnut crowned gnateater Conopophaga castaneiceps | Қаштан тәжді шіркей жемші | Колумбия, Эквадор және Перу |
| | Black cheeked gnateater Conopophaga melanops | Қара жақты шіркей жемші | Бразилия |
| | Black bellied gnateater Conopophaga melanogaster | Қара қарны шіркей жемші | Бразилия және Боливияның солтүстік Амазонка алабы |

Таралуы және мекендейтін ортасы

Гнатоядерлер – орман, тоғай және бамбук егістіктерінің төменгі жағында кездесетін құстар. Олардың көп бөлігі Амазонка бассейнінде, Атлантика орманында және Шығыс Анд тауларының беткейлерінде таралған. Барлығы да тығыз бұталармен байланысты. Олар әрқашан жерге жақын кездеседі, көтерілу биіктігі сирек 1,5 метрден асады, сонымен қатар жерде көп уақыт өткізбейді немесе одан алыс саяхаттамайды (бірақ олар онда жем алады; диетасына қараңыз). Олар дөңгелек денелі, қысқа құйрықты және ұзын аяқты құстар, шамамен белгілі бір ұзындықта болады. Тұрғанда өте тік күйде болады. Олардың жыныстық ерекшеліктері бар, қоңыр, қызғылт, зәйтүн, ақ, сұр және қара түстердің түрлі реңктері басым. Көптеген *Conopophaga* түрлерінің көзінің артында ақ түйіншесі болады.

Тамақ және азықтандыру

Гнатоедылар – топ атауынан көрінетіндей, жәндіктермен қоректенеді. Олар көбінесе екі тәсілмен азықтанады: біріншісі – олжаны байқағанша орман төңірегінде қысқа уақытқа қонып, содан кейін оны ұстап алу үшін жерге серпиді; олжаны ұстағаннан кейін орман төңірегінде бірнеше секундтан артық тұрмайды. Гнатоедылардың қолданатын екінші тәсілі – төменгі өсімдіктердің жапырақтарынан, діңдерінен және бұтақтарынан жәндіктерді тікелей жинап алу. Көбінесе олжаға өрмекшілер, гусеницалар, жәндік дернәсілдері, шоқжылқылар және қоңыздар жатады; кейбір түрлерінің жеміс жегендіктері де байқалған, тіпті бір жағдайда бақа жегені де анықталды.