Эфиопиялық Оromo көтерілісінің жетекшісі Вақо Гуту Усу өмірі мен күресі

Кіріспе

Эфиопиялық бүлікші және оромо ұлтшылы генерал Вако Гуту Усу (1924 – 3 ақпан 2006) – эфиопиялық революционер және оромо халқының ертедегі қарсылық күрес қозғалыстарының бірі – Бале көтерілісінің жетекшісі. 1960 жылдары ол Эфиопия империясындағы феодалдық жүйеге қарсы күресті. 2000 жылы Оромия Біріккен Азаттық Күштерінің төрағасы болып сайланды. 2006 жылы Гуту Найробидегі ауруханада қайтыс болды, ол 20 ұл және 17 қыз қалдырды.

Өмір

Уако Гутудың 45 баласы және көптеген немерелері бар, соның ішінде Айша Абдинур Уако Гуту және Сумея Абдинур Уако Гуту. Оның ерте балалық шағындағы білімі немесе император Хайле Селассиеге қарсы көтерілісінің, сондай-ақ монархты құлату мен өлтіруден кейінгі үкіметтерге қатысты идеологиялық негіздері туралы көп мәлімет жоқ. Уако Гутудың Оромо сепаратизмінің "құрылтайшысы" ретіндегі рөліне қатысты бағалаулар өте әртүрлі. Дегенмен, тарихшылардың (қате есебінен) айтуынша, Уако Гуту Оромо сепаратистік қозғалысын бастау үшін сомалилермен идеологиялық және әскери тұрғыдан оқытылған. Бір дереккөзге сәйкес, оның Бейл көтерілісін бастауындағы рөлі жай ғана кездейсоқтық болған. Оромо тайпаларының екі тобы арасындағы жайылымдық жерлерге қатысты дауды орталық үкімет назарға алмағаннан кейін, үш ай күткен соң Уако Гуту "Сомалиге барып, 42 мылтық және екі Томпсон автоматтары алып келді". Уаконың сапары 1965 жылдың басында болды, ал көтеріліс 1963 жылдың маусымынан бастап, Кахин Абди Әфдерде үкіметке ашық қарсылық көрсеткен сәттен бастап күш алды. Үкіметтің жергілікті шаруалардан жинамаған салықтарды күштеп алу әрекеті жағдайды одан әрі шиеленістірді. 1966 жылдың соңында Бале провинциясының шамамен бес бөлігінің үш бөлігінде тәртіпсіздік орнады. Бұл көтеріліс 1964 жылдан 1970 жылға дейін жалғасты, себебі жер, салық, әлеуметтік теңсіздік және дін мәселелері туындады. Уако Гуту 1970 жылдың 27 наурызында Эфиопия үкіметіне бағынды. Оған көтерілістің салдарынан көп шығын болған жоқ; оған Аддис-Абебада вилла берілді және император оған жақсы қарады. Жергілікті Оромо шаруалары ондаған мың гектар жерді жоғалтты, ол солтүстіктен көшіп келген және көтерілісшілерге қарсы күрескен православие христиандарына қайта бөлінді. Эфиопия революциясы басталған кезде Уако Гуту Сомалиді қоса алғанда, бірнеше елге сапар шегіп, күресті жандандыру және қару-жарақ сатып алу үшін қаражат жинады. 1989 жылы ол диктатор Менгисту Хайле Мариамға қарсы күреске қосылу үшін Біріккен Оромо халықтық азаттық фронтын (БҰХАФ) құрды. Ол Менгистуді құлатып жіберген жеңіске жеткен Тиграй халықтық азаттық фронтымен (ТХАФ) бірікті, бірақ 1992 жылы ТХАФ оны алдады деп мәлімдеп, келіссөздерден шығып кетті. 2000 жылы ол Оромоның өзін-өзі анықтау құқығы үшін күресіп жатқан түрлі қарулы және саяси топтарды біріктіру мақсатында ULFO құрды және 2002 жылдан бастап науқастанып, Найробиге ұшып кеткенге дейін төрағалық етті, ол үш ай ауруханада жатқаннан кейін қайтыс болды. Ол 11 ақпанда Бейл аймағындағы туған жерінде жерленді.

Waqo Gutu also has 45 children and many grandchildren including Aisha Abdinoor Waqo Gutu & Sumeya Abdinoor Waqo Gutu. Little is known about his early schooling or ideological basis for his rebellion against Emperor Haile Selassie and the regimes that followed the monarch’s ouster and murder. Assessments of Waqo Gutu vary greatly over his role as "founder" of Oromo separatism. However, according to historians (erroneously) , Waqo Gutu was ideologically and militarily trained by Somalis to initiate the Oromo separatism movement. His role in starting the Bale Revolt was almost accidental, according to one source. When a conflict over grazing rights between two groups of Oromo was ignored by the central government, after waiting in vain for three months Waqo Gutu "went to Somalia and brought back 42 rifles and two Thompson submachine guns." Waqo's journey took place early in 1965; the revolt itself had been raging since June 1963 when Kahin Abdi openly defied the government in Afder. An ill timed attempt by the government to collect unpaid taxes from local peasants fanned the flames. At the end of 1966, about three fifths of Bale Province was in turmoil. This revolt ran from 1964 to 1970, stemming from issues involving land, taxation, class, and religion. Waqo Gutu surrendered to the Ethiopian government 27 March 1970. The cost of the rebellion was minimal to him; he was given a villa in Addis Ababa and treated well by the Emperor. The local Oromo peasants lost tens of thousands of hectares, which was redistributed to Orthodox Christian settlers who moved down from the north and had fought against the rebels. With the eruption of the Ethiopian revolution, Waqo Gutu visited several countries, including Somalia to raise funds with which to arm and galvanize the struggle. In 1989 he established the United Oromo People Liberation Front (UOPLF) to join the struggle against the dictator Mengistu Haile Mariam. He joined the victorious Tigrayan People's Liberation Front (TPLF) which had ousted Mengistu, but Waqo left the transitional government talks in 1992, claiming he had been betrayed by the TPLF. In 2000 he formed the ULFO to unite the disparate armed and political groups fighting for the right to self determination of the Oromo, and led as chairman from 2002 until he was taken ill and flown to Nairobi where he died after three months' hospitalisation. He was buried 11 February in his birthplace in the Bale Zone.