Шығыс Цзиньнің көрнекті мемлекет қайраткері Xie An
Xie An
Шығыс Цзинь әулетінің саяхатшысы Xie An (320-385) туралы мақала. Қытай тарихындағы маңызды тұлға, әскери қабілеті болмаса да, елді қиын жағдайдан шығарды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Цзинь әулетінің мемлекет қайраткері (320–385)
Jin Dynasty statesman (320–385)
Сянь Эн (謝安) (320 – 12 қазан 385), әдепті аты Анши (安石), ресми түрде Люлингның Вэньцзинь герцогы (廬陵文靖公), сондай-ақ "Сянь Донгшань" (谢东山, "донгшань" сөзбе-сөз "Шығыс тауы") деп белгілі, Шығыс Цзинь әулетінің саясаткері болды. Әскери қабілеті мен шеберлігі болмаса да, ол Цзиньді маңызды дағдарыстан – Бұрынғы Цинь шабуылдарынан өткізіп шығарды. Оның іс-қимылдарының нәтижесінде оның кланы – Чэньнің Сянь кланы – Ван Даоның Ланья кланымен бірге келесі Оңтүстік династиялар кезеңінде ең құрметті екі кланның біріне айналды, және халықтың санасында императорлық кландармен тең дәрежеде құрметке ие болды. Сянь Эн Цзинь Гуляңның "У Шуан Пу" (無雙譜, Теңдесі жоқ батырлар тізімі) еңбегінде бейнеленген.
Xie An (謝安) (320 – 12 October 385), courtesy name Anshi (安石), formally Duke Wenjing of Luling (廬陵文靖公), also known as "Xie Dongshan" (谢东山, "dongshan" literally 'East Mountain'), was a Chinese politician of the Eastern Jin dynasty who, despite his lack of military ability and skill, led Jin through a major crisis—attacks by Former Qin. In part due to his actions, his clan the Xie clan of Chen became one of the two most honored during the subsequent Southern Dynasties, alongside Wang Dao's Wang clan of Langya, and in the minds of the people no less honored than imperial clans. Xie An is depicted in the Wu Shuang Pu (無雙譜, Table of Peerless Heroes) by Jin Guliang.
Ерте мансап
Сзе Анның әкесі Сзе Пу (謝裒) Цзинь үкіметінде министр болған. Сзе Ан бала кезінде өзінің талантымен Цзинь шенеуніктері Хуан И (Хуан Вэньнің әкесі), Ван Мэн және Ван Даоға әсер еткен. Кейін ол канцлердің төменгі деңгейдегі көмекшісі болды, бірақ кейін үкімет қызметінен шығып, тиімді түрде усақтап, үкіметтік тапсырмаларды бірнеше рет қабылдамады. Дегенмен, халық арасында оның беделі жоғары болғандықтан, одан үлкен үміт күтті. Ол өзінің балаларына және бауырларының балаларына әдебиет, философия және пікірталас үйретті. Оның сүйікті қызы – жазушы және пікірсайысшы ретінде танымал болған Сзе Даоюн. Кейіннен ол Хуан Сюаньның сынап-қанауларына қарсы оны қорғады. Алайда, оның ағасы Сзе Ван, губернатор және генерал, 359 жылы шайқаста жеңіліп, қарапайым азаматқа дейін төмендетілгеннен кейін ғана Сзе Ан үкіметтік қызметке қайта оралуды ойлады. Ол бұрын өзіне таң қалған генерал Хуан Вэньге барды, Хуан оны көмекші ретінде қабылдады. Бірақ ол Хуанның императорлық тақты басып алу жоспарына қатыспады. 372 жылы император Цзяньвэнь қайтыс болғанда, Хуан Сзеге императорлық үкіметтегі маңызды лауазымдардың біріне ие болуды ұсынды, бірақ императорлық үкіметті Хуан атынан басқарудың орнына, Сзе Уан Танцзибен бірігіп, Хуаннан император Цзяньвэньтің 10 жасар ұлы, император Сяовуға регенттік атағын беруден бас тартты. Оның орнына император Сяовудың туысы, император Канның әйелі, император жесір Чуды регент ретінде қызмет етуге шақырды. Сондықтан Хуан Сзе мен Ванға реніш білдірді. 373 жылы Хуан астанаға келгенде, Ван мен Сзе оны қарсы алуға жіберілді, және Хуан Ван мен Сзені өлтіріп, тақты басып алады деген қауесет тарады. Ван қатты қорқып, Сзе сабырлы түрде: «Біздің саяхатымыз империяның аман қалуын немесе жоқ болуын анықтайды», – деді. Хуан келген кезде, ол әскерін тамашалап көрсетті, Ванның қатты уайымдауынан киімдері терден ылғалданып, қолындағы жазу тақташасы кері бұрылды. Алайда, Сзе отыруда өте сабырлы болды, содан кейін Хуанды әскерін көрсетуден бас тартуға көндірді. Хуан сол жылы қайтыс болғаннан кейін, Сзе Хуанның руын қанағаттандыруды, бірақ оларды әлсіретуді жоспарлады. Ол Хуанның әскери басшылығын үш бөлікке бөліп, оларды Хуанның ағалары Хуан Чонг пен Хуан Хуоға және немере інісі Хуан Шисиуға (桓石秀) берді. Хуан Чон императорлық үкіметтің сақталуына бел буғандықтан, Хуанның таққа таласу қаупі сейілді. Император Сяовудың билігінің басында Сзе Ван Танцзи және Ван Бяоцзибен билікті бөлісті. Бірақ Ван Танцзи көп ұзамай әскери қолбасшы және губернатор болды, содан кейін 375 жылы қайтыс болды. Сзе Ан іс жүзінде жалғыз премьер-министр болды.
Xie An's father Xie Pou (謝裒) was a minister in the Jin government. When Xie An was a child, he had already impressed the Jin officials Huan Yi (Huan Wen's father), Wang Meng, and Wang Dao with his talent. He later served as a low level assistant to the chancellor, but he later quit from governmental service and effectively became a hermit, and he repeatedly rejected governmental commissions. However, by popular reputation, the people had great expectations of him. He taught his children and the children of his siblings literature, philosophy and debate. His favourite niece was Xie Daoyun, who would become famous as a writer and debater. She would later defend him against criticism from Huan Xuan. It was not, however, until his brother Xie Wan, a governor and a general, was defeated in battle in 359 and reduced to commoner status, that Xie An considered reentering governmental service. He went to see the general Huan Wen, who had been impressed with him previously, and Huan took him in as an assistant. However, he did not share in Huan's plan to take over imperial title. When Emperor Jianwen died in 372, Huan recommended Xie to be one of the key officials in the imperial government, but instead of controlling the imperial government on Huan's behalf, Xie soon joined forces with Wang Tanzhi to deny Huan the official title of regent for Emperor Jianwen's 10 year old son Emperor Xiaowu, instead inviting Emperor Xiaowu's cousin, Emperor Kang's wife Empress Dowager Chu to serve as regent. Huan therefore resented Xie and Wang. In 373, when Huan visited the capital, Wang and Xie were sent to welcome him, and there were rumors that Huan was going to execute Xie and Wang and then usurp the throne. Wang was very fearful, while Xie calmly stated, "Our journey will determine whether the empire survives or not." As Huan arrived, he put on a great display of his army, and Wang was so anxious that his clothes were wet from his sweat, and the writing tablet he held in his hand was upside down. Xie, however, was very calm in seating himself, and then persuaded Huan to put away his display of army. After Huan died later that year, Xie came up with a plan to keep Huan's clan satisfied yet weakening them—he divided Huan's military command into three and gave them to Huan's brothers Huan Chong and Huan Huo and nephew Huan Shixiu (桓石秀). The fears of a Huan usurpation dissipated, particularly because Huan Chong was committed to the survival of the imperial government. In the start of Emperor Xiaowu's reign, Xie shared power with Wang Tanzhi and Wang Biaozhi. However, Wang Tanzhi soon became a military commander and governor, and then died in 375. Xie An became effectively the sole prime minister.
Фей өзеніндегі шайқастан бұрын
Премьер-министр ретінде Ши адамдарға кеңшілік көрсетуге тырысты, және бұл Цзинь императорлық үкіметі жариялаған бірқатар жалпы кешірімдер арқылы көрінді. Сондай-ақ, ол 376 жылы жерге иелік етуге негізделген салық жүйесін жеке басына салыққа ауыстырды. Осы уақытта Цзиньдің қарсыласы, Бұрынғы Цинь солтүстікте кеңейіп, 370 жылы Бұрынғы Янды жойды, 373 жылы Цзиньдің Лян (梁州, қазіргі Оңтүстік Шэньси) және И (益州, қазіргі Сычуань және Чунцин) провинцияларын басып алды, ал 376 жылы Дай және номиналды Цзинь вассалы Бұрынғы Лянды жойды. 378 жылы Бұрынғы Цинь Цзиньдің маңызды қалалары – Сянъян, Вэйсин (魏興, қазіргі Анкаң, Шэньси) және Пэнчэн (彭城, қазіргі Сючжоу, Цзянсу) қалаларына шабуыл жасады. Сье Аньның жүрегі, генерал Сье Сюань Пэнчэнге жасалған Бұрынғы Цинь шабуылын тойтарды, бірақ 379 жылы Сянъян мен Вэйсин құлдырады, және Цзиньдің жағдайы одан да қиын болды. Дегенмен, Шидің сабырлылығы халықтың рухын көтеріп, оларды тыныштандырды деседі. 383 жылы Хуан Чун Сянъянды қайта басып алуға тырысты, бірақ бірнеше нәтижесіз шайқастардан кейін Хуан шегінді.
As prime minister, Xie tried to show leniency to people, and that was manifested by a number of general pardons that the Jin imperial government declared. He also changed the tax system from based on land ownership to a head tax in 376. Meanwhile, Jin's rival Former Qin was expanding itself in the north, destroying Former Yan in 370, seizing Jin's Liang (梁州, modern southern Shaanxi) and Yi (益州, modern Sichuan and Chongqing) Provinces in 373, and destroying Dai and the nominal Jin vassal Former Liang in 376. In 378, Former Qin launched attacks on the key Jin cities of Xiangyang, Weixing (魏興, in modern Ankang, Shaanxi), and Pengcheng (彭城, in modern Xuzhou, Jiangsu). While Xie An's nephew, the general Xie Xuan, was able to repel the Former Qin attack on Pengcheng, Xiangyang and Weixing fell in 379, and Jin's position appeared even more desperate. However, it was said that Xie, through his calmness, calmed the hearts of the people. In 383, Huan Chong launched a counterattack to try to recapture Xiangyang, but after some inconclusive battles, Huan withdrew.
Фей өзеніндегі шайқас
383 жылдың күзінде бұрынғы Цинь императоры Фу Цзянь Цзиньді жойып, Қытайды біріктіру үшін ірі шабуылға шықты. Сэ өзінің кіші інісі Сэ Шиді (謝石) бұрынғы Циньге қарсы тұру үшін күштерге басшылық етуге жіберді. Сэ Шидің қолбасшылығындағы генерал Сюань майданға аттануға дайын тұрғанда, Сэ Андан қосымша нұсқау сұрады, ол тек: «Кейіннен толыққанды нұсқау беремін» деді. Сюань одан әрі сұрауға батылы жетпеді. Содан кейін олар Сэ Анның демалыс үйіне барды, онда Сюань әдетте Сэ Аннан әлдеқайда жақсы ойнайтын Го ойынын ойнады, бірақ алдағы шайқасқа алаңдаған Сюань, көбінесе тыныш болатын Сэ Анға есе жіберді. Осы уақытта Хуань, елорда Цзяньканға қосымша қорғаныс қажет деп есептеп, бірнеше мың элиталық әскерді елорданы қорғауға жөнелтті; бірақ Сэ оларды Хуаньға қайтарды, елорданың қазірдің өзінде жеткілікті түрде күзетілгенін және әскерлердің батыс провинцияларды қорғауы тиімдірек екенін айтты (Хуаньдың басшылығымен). Бұрынғы Цинь әскерлері маңызды Шуян қаласын жылдам басып алды. Бірақ, әскерлер Фэй өзенінде (қазір жоқ, бірақ шамамен Луань арқылы Хуай өзеніне жақын ағып өткен) тоқтап қалғаннан кейін, бұрынғы Цинь әскерлері Цзинь әскерлерін өзеннен өткізуге тырысып, шегінді, содан кейін күтпеген жерден үрейленіп, күйреп кетті. Жеңіс туралы жаңалық Сэ Анның штаб-пәтеріне жеткенде, ол қонақпен Го ойнап отырды, бірақ ерекше эмоция көрсетпеді, тек: «Жас әскерлер шайқаста жеңіске жетті» деді. Дегенмен, оның қуанышы ойыннан кейін, жатын бөлмесіне қайтып бара жатқанда байқалды, ол жатын бөлмесінің есік алдынан жаңылды да, ағаштан жасалған сандалын сындырып жіберді, тіпті оның бұл жағдайды байқамады.
In fall 383, Former Qin's emperor Fu Jiān launched a major attack, hoping to destroy Jin and unite China. Xie sent his younger brother Xie Shi (謝石) to command the forces resisting Former Qin. As Xie Xuan, the advance general under Xie Shi's command, was ready to depart for the frontlines, he sought further instruction from Xie An, who only stated, "I will have additional instructions later." Xie Xuan did not dare to ask anything further. They then went to Xie An's vacation home, where they played Go—a game that Xie Xuan was typically far better than Xie An at, but Xie Xuan, anxious about the coming battle, lost to the far calmer Xie An. Meanwhile, Huan, believing that the capital Jiankang needed additional defenses, sent several thousand elite soldiers to help the capital defense; instead, Xie sent them back to Huan, stating that the capital was already well guarded and that the troops would be better off defending the western provinces (under Huan's command). The Former Qin forces quickly captured the important city of Shouyang. However, after the armies stalemated at the Fei River (which no longer exists, but probably flowed through Lu'an, near the Huai River), Former Qin forces, in an effort to try to draw Jin forces across the river, retreated—and then oddly enough panicked and collapsed. When news of the victory arrived at Xie An's headquarters, he was playing Go with a guest, but did not display particular emotion, but only stated, "The kids won a battle." However, his excitement became evident when, after the game, he was going back to his bedroom, and he forgot about the threshold to his bedroom and broke his wooden sandal without realizing it.
Фей өзеніндегі шайқастан кейін
Алайда шайқастан кейін Сиедің күші әлсірей бастады. Оның бір себебі – оның күйеу баласы Ван Гуобао, Ван Танцзидің ұлы, Сие оның мінез-құлқынан наразы болғандықтан, император Сяову мен оның інісі Сима Даози, Куаиджи ханзадасының алдында оған шабуыл жасады. Бұл императордың Сие Анға сенімі азайды, бірақ ол премьер-министр қызметінде қалды. 384 жылы Хуан Чонг қайтыс болды, және бастапқыда көптеген шенеуніктер Хуанның орнын Сие Хуанның басатынын жақтады, бірақ Сие Ан өзінің әулетінің тым көп билікке ие болуын қаламай, Хуан әулетінің ренжігенін сезінуінен де қорқып, Хуан Чонгтың иелігін өзінің туыстары Хуан Шимин (桓石民) және Хуан Шицян, сондай-ақ Хуан әулетінің тағы бір өкілі Хуан И арасында бөлді. Сол жылы Сие Ан бұрынғы Циньнің құлауынан кейін солтүстікке әскер басқарып, жоғалған жерлерді қайтаруға рұқсат сұрады. Дегенмен, Сие Хуан Сары өзеннің оңтүстігіндегі жерлерді қайтарып алса, ал басқа генералдар Лян және И провинцияларын қайтарып алды, ал Сие Ан өзі әскери науқан жүргізбеді, бірақ Сима Даозимен қақтығыстан қашу үшін астананы тастап кетті, себебі Сима Даози премьер-министрлік лауазымын иеленгісі келді. 385 жылдың күзінде ауырған Сие Ан астанаға оралуға рұқсат сұрады және көп ұзамай қайтыс болды. Император Сяову оны қайтыс болғаннан кейін Лулинг герцогы деп атады (бұрынғы Цзянчаннан гөрі үлкен герцогтық) және Хуан Вэнге көрсетілген құрметпен жерледі.
After the battle, however, Xie's power began to wane. Part of it was that his son in law Wang Guobao, a son of Wang Tanzhi, whose behavior Xie disapproved of, began to attack him before both Emperor Xiaowu and his brother Sima Daozi the Prince of Kuaiji, leading to the emperor no longer trusting Xie An as much, although he remained prime minister. In 384, Huan Chong died, and initially most officials favored having Xie Xuan replace Huan, but Xie An, not wanting his own clan to wield too much power and also apprehensive that the Huan clan may feel slighted, declined, and divided Huan Chong's domain between his nephews Huan Shimin (桓石民) and Huan Shiqian, and another member of the Huan clan, Huan Yi. Later that year, Xie An requested permission to lead an army north to try to regain territory in light of Former Qin's collapse. However, while Xie Xuan recovered the territory south of the Yellow River, and other generals regained the Liang and Yi Provinces, Xie An himself did not appear to actually carry out a campaign, although he did leave the capital to avoid confrontation with Sima Daozi, who wanted to take over as prime minister. When he grew ill in fall 385, he required permission to return to the capital, and he died soon thereafter. Emperor Xiaowu posthumously created him the Duke of Luling (a greater dukedom than Jianchang, which he was previously the duke of) and buried him with the same honors that Huan Wen was given.