Кіріспе
Автожол бақылау пункты көлік салмағын тексеру үшін
Салмақ станциясы – автожол бойында көлік салмағы мен қауіпсіздік талаптарына сәйкестігін тексеруге арналған бақылау пункты. Әдетте, жүк көліктері мен коммерциялық көліктер тексеріледі. Салмақ станцияларында жүк көліктеріне арналған таразылар орнатылған, олардың кейбіреулері қозғалыс кезінде салмақтауға мүмкіндік береді, соның арқасында көлік тоқтамай-ақ салмағын білуге болады, ал ескі таразылар көлікті тоқтатуды талап етеді. Бір осьті таразыдан бастап бірнеше осьті жиынтықтарға дейін түрлі таразылар қолданылады. Сигналдық шамдар жүргізушіге қосымша тексеру үшін тоқтау қажеттігін немесе жолға қайта оралуға рұқсат етілгенін көрсетеді. Көптеген мемлекеттер портативті таразыларды пайдаланады, осылайша салмақ станцияларын кез келген жерде орнатуға болады. Портативті таразылар мемлекеттерге маусымдық бақылау пункттерін, жүк көліктері жиі пайдаланатын шалқап жолдардағы уақытша бақылау пункттерін құруға, сондай-ақ жүргізушілердің бекітілген салмақ станцияларын айналып өтуіне жол бермеуге мүмкіндік береді. Портативті таразылар әдетте штаттық емес, арнайы құрылған орындарға орнатылады. Портативті таразыларды орнатудың бір себебі – егін жинау маусымында жүк көліктерін бақылау. Теміржол көлігінде салмақ станциялары жүк теміржол станцияларында орналасқан және локомотивтер мен жүк вагондарын тексеруге арналған.
Америка Құрама Штаттары
Мемлекеттік шекараға жақын орналасқан салмақ станциясы – кіру порты деп аталады. Мемлекеттер салмақ станцияларын мемлекеттің ішкі аймақтарында да орналастыра алады. Ішкі салмақ станциялары көбінесе жүктердің басталатын немесе жеткізілетін қиын өтетін жерлерде немесе аймақтарда орналасқан. Көптеген штаттарда жүк көліктерін үздірісіз өлшеу технологиясы бар. IFTA интеграцияланған жүйесін құруға дейін салмақ станциялары негізінен жол пайдалану салығын жинау үшін құрылған. Салмақ станцияларында салық төлеу мүмкіндігі әлі де бар, бірақ олардың негізгі функциясы қазір салық және қауіпсіздік ережелерін сақтауды қамтамасыз ету болып табылады. Бұған жүк тасымалдаушылардың отынға салық салу туралы заңдарға сәйкес келуін тексеру, салмақ шектеулерін тексеру, жабдықтардың қауіпсіздігін тексеру және жұмыс уақытының ережелерін сақтауын тексеру кіреді. Салмақ станцияларын әр штаттың үкіметі реттейді, сондықтан штаттар арасындағы талаптар әртүрлі болады. Олар әдетте штаттың Көлік департаменті (DOT) немесе Көлік құралдары департаменті (DMV) штаттың жол патрулі немесе полициясымен бірлесіп, қолданыстағы заңдарды орындауға мүмкіндік береді. Федералды ең жоғары салмақ – 80 000 фунт. Федералды салмақ шегінен асатын жүк көліктері елдің тас жолдарымен артық салмаққа рұқсат алып жүре алады, бірақ мұндай рұқсаттар жоспарланған сапар алдында ғана беріледі және сапар аяқталғаннан кейін күші жояды. Артық салмаққа рұқсат тек жүк федералды салмақ шегінен төмен болатын кішірек партияларға бөлінбесе және жүк көлігімен тасымалдаудың басқа жолы болмаса ғана беріледі. Рұқсат етілген үлкен жүк көліктері сапар басталғанға дейін транзиттік штаттардың көлік және құқық қорғау органдарымен келісуі керек, өйткені көптеген штаттар үлкен жүк көліктерін сүйемелдеуді талап етеді. Көптеген штаттар жүк құжаттарын, көлік құжаттарын және жүргізушінің жұмыс кестесін тексеріп, жанармай салығы төленгенін және жүк көліктерінің жүргізушілері жұмыс уақытын сақтайтынын (федералды талап) растайды. Сонымен қатар, жүк көлігі мен жүргізушіге DOT инспекциясынан өту қажет болуы мүмкін, өйткені көптеген штаттар DOT инспекцияларының көп бөлігін салмақ станцияларында жүргізеді. Егер жүк көлігі артық салмақпен жүретін болса, онда ол жағдай түзетілгенше, артық салмаққа рұқсат алып тоқтатылуы мүмкін. Басқа жағдайларда жүргізушіге артық салмақ үшін айып салынуы мүмкін және одан артық жүк түсіру талап етілуі немесе талап етілмеуі мүмкін. Бұзылатын немесе қауіпті жүктер үшін артық жүк түсіру ыңғайсыз болуы мүмкін. Алғашқы салмақ заңын енгізген штат – Мэн штаты, ол 1918 жылы 18 000 фунт (9 тонна; 8 200 кг) шегін белгіледі. Жүктің артық салмағына себеп болатын екі түрлі жүк бар: бөлінетін және бөлінбейтін. Бөлінетін жүк – паллеттерде, автомобильдерде немесе астықпен тасымалданатын өнімдер сияқты кішірек бөліктерге оңай бөлінетін жүк. Бөлінбейтін жүк – жабдық немесе болат арқалық сияқты кішірек бөліктерге бөлінбейтін жүк. Барлық штаттар бөлінбейтін жүктерге рұқсаттар береді, бірақ жүк көлігінің маршруты шектелуі мүмкін. Кейбір штаттар кез келген артық салмақты жүк көлігі үшін белгілі бір мөлшерде толеранттылыққа рұқсат береді. Кейбір штаттар жүк түріне қарай толеранттылыққа рұқсат беретін арнайы ережелерге ие. Мысалы, Вайоминг штаты бөлінбейтін жүкпен бірге келетін тізбектерге, брезенттерге және төселмелерге 2000 фунт рұқсат етеді. Жүк көлік жүргізушілері салмақ станцияларын көбінесе "құс қоралары" деп атайды.
Электрондық таразылау станциясының айналмасы
Көптеген штаттар қазір салмақ станциясы арқылы жүк көлігінің кейбір қозғалысын жеңілдету үшін электрондық айналма жүйелерін (немесе AVI – Автоматты көліктерді анықтау) қолданады. Ең танымалдары – PrePass, NORPASS және Drivewyze. Жүйе салмақ өлшеу станциясындағы жабдықтан, сондай-ақ жүк көлігіне орнатылған транспондерден немесе смартфоннан тұрады, олар әдетте алдыңғы әйнектің ішіне немесе приборлар панеліне орнатылады. Транспондерлер жол ақысын жинау үшін қолданылатын құрылғыларға ұқсас. Әрбір транспондер тікелей белгілі бір жүк көлігіне тіркеледі және бірегей идентификациялық белгіні қамтиды. Тіркеу процесі тасымалдаушының атауы, бірлік нөмірі және жалпы салмағы сияқты ақпаратты салмақ өлшеу станцияларына жібереді. Сонымен қатар, жүйе әрбір көлік құралының негізгі қауіпсіздік және сәйкестік деректерін сақтайды. Жүк көлігі салмақ өлшеу станциясына жақындағанда (шамамен 1.6 шақырым бұрын), автокөлік жолында орналасқан электронды «оқығыш» жүк көлігінің транспондерінен алынған ақпаратты оқиды. Сондай-ақ, ол қауіпсіздік пен сәйкестік туралы деректерді тексеріп көреді. Салмақты өлшейтін жетекшіге дисплей арқылы жүктің жылдамдығымен қоса есептелген нәтижелер көрсетіледі. Салмақ шебері жүк көлігін тоқтату керектігін автоматты түрде анықтай алады немесе жүйені басып тастау мүмкіндігіне ие. «Оқығыштан» өткеннен кейін шамамен 1.6-2.4 шақырымға дейін жүк көлігі сигналды жіберу үшін электрондық блогы бар басқа да барьердің астынан өтеді. Егер қауіпсіздік туралы ақпарат дұрыс болса, жүк көлігі жасыл жарық көріп, салмақ стансасына кірмей-ақ жүре алады. Жолдың өзінде салмақты анықтайтын құрылғылар орнатылған. Жүргізуші қызыл жарыққа түсіп қалуы мүмкін. Мұндай жағдайда жүк көлігі қалыпты салмақ өлшеу процедурасы үшін салмақ стансасына кіруі тиіс. Көліктің «қызыл жарыққа» шығуының ең көп тараған себебі – салмақ проблемасы немесе кездейсоқ тексеру. Жүк көлігі кездейсоқ тоқтаған сайын, жүйе жүргізушінің тексеру кезінде талаптарға сай болған-болмағанын тіркеп алады. Бұл жүк көлігінің (немесе бір компанияның әртүрлі жүк көліктерінің) қаншалықты жиі тоқтатылатынына әсер етеді. Мысалы, заңға өте мойынсұнатын компанияда жүк көліктерінің тек 5% ғана «қызыл жарық» көрсетеді. 2020 жылы Техас A&M Traffic Institute жүргізген, жүк көлігі қауіпсіздігін қорғаушы коммерциялық емес ұйым тапсырыс берген зерттеу, салмақ станциясын айналып өту жүйелері арасындағы өнімділік айырмашылықтарын көрсетті: RFID технологиясын қолданатын жеке аппараттық құрылғылар, сондай-ақ жүк көлігіндегі немесе жүк көлігінің бортындағы телематиканың бөлігі ретінде мобильді құрылғы (смартфон немесе планшет) арқылы жұмыс істейтін сымсыз қосымшаға негізделген байланыс технологиялары. Транспондерлер жүк көліктері арасында аз орын болған кезде, баяу және ауыр қозғалыс жағдайында дәл болды; сымсыз шешімдер жеңіл қозғалыс кезінде жақсы жұмыс істеді.
Британдық Колумбия
Салмақ станциялары (немесе "таразылар") әдетте саяхатталатын тас жолдың оң жағында орналасқан, бірақ 2005 жылдан бастап бөлінген тас жолдарда ортаңғы таразылар да пайда болуда, көбінесе "қозғалыс кезінде салмақ өлшеу" технологиясымен біріктіріледі. Ортаңғы таразы жолдың қарама-қарсы бағыттағы жолақтарының арасына орналастырылады, сондықтан ауыр көліктер оң жақ емес, сол жақ жолақтан шығып, сол жақтан қайтадан қозғалысқа қосылуы керек, бұл жағдайда олардың жылдамдығы сол жақтағы (көбінесе "жедел" деп есептелінетін) жолақтағы қалыпты "еркін ағын" жылдамдығынан төмен болуы мүмкін. "Қозғалыс кезінде салмақ өлшеу" технологиясы салмағы мен габариттері шекті көрсеткіштерден аспайтын ауыр көліктердің таразыдан тоқтамай өтуіне мүмкіндік береді, соның арқасында жүк тасымалының және таразы жұмысының тиімділігі артады.
Альберта
Альбертада таразылар жол бойында, бөлігіш жолақта немесе тас жолдан тыс жерде орналасуы мүмкін. Жыпылықтайтын жарықтар жүргізушілерге таразының жұмыс істеп тұрғанын көрсетеді. Кейде жарықтар тек бір бағытта ғана жұмыс істейтін болуы мүмкін. Альбертадағы таразылардың бәрі "қозғалыс кезінде салмақ өлшеу" (weigh-in-motion) типіне жатады, көліктер тоқтауға міндетті емес; олар тек 10 км/сағ жылдамдыққа дейін баяулау керек. Альбертадағы барлық мемлекеттік таразылар "өздігінен салмақ өлшеу" (self-weigh) қатарында қолдануға ашық. Таразы "жабық" болған жағдайда да, жүргізушілер инспекторлардың араласуынсыз өсі салмағын тексеруге болады.
Солтүстік-Батыс аумақтары
Солтүстік-Батыс территорияларының үкіметі бір ғана таразыны пайдаланады. Ол Энтерпрайз қалашығында, Альбертамен шекарадан солтүстікке қарай 83 шақырым қашықтықта орналасқан. Таразы басқа мемлекеттерден келген көлік құралдарына рұқсаттар береді, көліктердің салмағын өлшейді және жұмыс уақыты туралы заңнаманы сақтайды.
Тайвань
Тайваньда салмақ өлшеу станциялары негізгі тас жолдарда, әсіресе автожолдардағы барлық ақы төлеу пункттерінде орналасқан. Көрсеткіш тақталар жүк көліктеріне шамдар жанғанда салмақ өлшеу станциясына кіру керектігін хабарлайды, әдетте ақы жиналған кезде. Салмақ өлшеу процедуралары ұлттық тас жолдардың құрылысына қарай әртүрлі болады. Мысалы, 1-тас жол ескі үлгіде салынған, сондықтан одан өтетін барлық жүк көліктері оның ескі таразыларында өлшенуі тиіс. 3-тас жолындағы салмақ өлшеу станцияларында 7 орталық және оңтүстік ақы төлеу пункттерінде қозғалыс кезінде салмақ өлшеу жүйесі бар, бірақ Сиду, Шулин және Лонгтан станцияларындағы солтүстік пункттерде жүк көліктері тоқтауы керек дәстүрлі таразылар орнатылған. Тайвань аймағының ұлттық автожолдар бюросы жүк көліктерінің таразыларын үш ай сайын тексеруден өткізеді. Жүк көліктерінің жүргізушілері қозғалыс кезінде салмақ өлшеу басталғанда кенеттен жылдамдықты арттырмау немесе азайтуға кеңес беріледі, әйтпесе оларды қайта өлшеуге талап етуі мүмкін.
Автоматты таразылау станциялары
Жолдың бетіне енгізілген сенсорлар мен нөмірлік белгілерді танитын камераларды пайдалану арқылы көліктерді тоқтатпастан таразалауға болады. Бұл жүйе "қозғалыс кезінде таразалау" деп аталады және негізінен Еуропада қолданылады.