Кіріспе

Иоганн Себастьян Бахтың шіркеу кантатасы

Иоганн Себастьян Бах 1723 жылы Лейпцигтегі шіркеу музыкасының директоры, Томаскантор ретіндегі алғашқы жылында «Жүрек пен ауыз және іс-әрекет пен өмір» (Herz und Mund und Tat und Leben) атты шіркеу кантатасын, BWV (Бах шығармаларының каталогы) 147 жазды. Бұл кантатасы ол жердегі алғашқы кантата циклының бір бөлігі болып табылады және 2 шілдедегі Марияның Елизаветаға сапары еске алынатын Марияның мейрамына арналған. Бах музыканы өзінің бұрынғы кантатасы BWV 147a-ға негіздеді, ол бастапқыда 1716 жылы Ваймарда Адвентке жазылған. Жаңа шығармада ол алты бөлімнен тұратын Адвент кантатасын екі бөлімнен тұратын он бөлімге дейін кеңейтті. Адвент кантатасының мәтінін Веймар сарайының ақыны Соломон Франк жазса, бейімделген нұсқаның либреттисі, бірнеше речитативтерді қосқан автор белгісіз. Бах кантатаны толық оркестрге арналған хормен бастады, одан кейін жиі міндетті аспапты қоса, речитативтер мен ариялар кезектесіп келеді. Ол оны төрт вокалдық солист, төрт бөлімді хор және керней, екі гобой, скрипкалар мен континуодан тұратын барокко аспаптар ансамблі үшін жазды. Алдыңғы шығарманың соңғы хоры Мартин Янустың 1661 жылғы «Jesu, meiner Seelen Wonne» гимнімен ауыстырылды, ал Иоганн Шоптың «Werde munter, mein Gemüte» әуені қолданылды. Оның екі шумағы кантатаның екі бөлігін бірдей үлгіде аяқтайды. Бах көбінесе кантатаның соңында төрт бөлімді хорлар жазса, осындай қойылымды пасторальдық аспаптық концертке енгізді. Бұл музыка Дам Майра Хесс орындауындағы «Jesu, Joy of Man's Desiring» пианинолық транскрипциясы арқылы танымал болды.

Тарих және сөздер

Бах 1723 жылдың мамыр айының соңында Лейпцигтегі Томаскантор, музыка директоры лауазымына кірісті. Оның міндеттеріне қаладағы төрт шіркеуде жексенбі және литургиялық жылдың мейрам күндері үшін музыкамен қамтамасыз ету кірді, сондықтан ол осы жағдайларға арналған жаңа кантаталар жазуды шешті. Ол 1723 жылы Троицадан кейінгі бірінші жексенбіге арналған кантатадан бастады, ол 30 мамырда орындалды, және келесі жылы Троицаға дейін шіркеу кантаталарының сериясын жазды, ол оның алғашқы кантата циклі ретінде танылды. Бұл циклдегі кейбір кантаталар оның бұрын жазған музыкасына негізделген, соның ішінде Herz und Mund und Tat und Leben, циклдің алтыншы кантатасы ретінде ұсынылған. Visitation – лютерандық Германияда тойланатын Мариялық мейрамдардың бірі болды (Бахтың және басқа композиторлардың осы жағдайға арналған қосымша кантаталары сақталған), және Бах Herz und Mund und Tat und Leben шығармасын жазған орын болды. Мереке күніне арналған оқулар: Мәсіх туралы пайғамбарлық, Лұқа Ізгі хабарынан – Мәриямның Елизаветаға сапары, оның Магнификат әнімен қоса. Бах музыканың негізі ретінде 1716 жылы Ваймарда Адвенттің төртінші жексенбісі үшін жазған алты бөлімді кантатаны пайдаланды, Herz und Mund und Tat und Leben, BWV 147a. Лейпцигте Адвент кезінде tempus clausum (тыныштық уақыты) сақталғандықтан, кантата музыкасына тек бірінші жексенбіде ғана рұқсат берілді, сондықтан Бах осы кантатаны Лейпцигте сол мерекеде орындай алмады, бірақ оны Visitation мейрамына бейімдеді. Адвенттік кантата мәтінін Веймар сарайының ақыны, кітапханашы және нумизмат Соломон Франк жазды, ол оны 1717 жылы "Евангельдік күндер мен мейрамдар" жинағында жариялады. Ол төрт арияны қатарынан жазды, олар Адвент хабарына – "тазару, сенім, дайындық және қайта оралу" туралы айтты, 2000 жылы Бах кантаталарымен паломничество жасаған Джон Элиот Гардинердің сөзімен айтқанда. Бұл мәтін жалпы Марияны құрметтейтін мейрам үшін де сәйкес болды. Анонимді либретто авторы мәтінді басқа жағдайға бейімдеді, негізінен Visitation-мен байланысты байланысты түсіндіретін үш речитатив қосты. Ол Ізгі хабардың төртінші бөліміндегі оқиғаларға сілтеме жасады, мысалы, 52-ші тармақта "Ең Жоғары Құдайдың қолы күштілерді тақтан құлатып, қарапайымдарды жоғары көтереді" деді, ал 41-ші тармақта "Тұрпақтың анасының құрсағында секіріп жүреді" деді. Ариялардың реті өзгертілді, олардың мәтіндері өңделді немесе (соңғы арияның жағдайында) толығымен қайта жазылды, ал жабылу хоры 1661 жылы Мартин Янус (немесе Ян) жазған "Jesu, meiner Seelen Wonne" (Иса, менің жанымның қуанышы) әнұранымен ауыстырылды. Оның 6-шы және 17-ші шумақтары жаңа кантатаның уағыз алдында және одан кейін орындалған екі бөлігін аяқтау үшін таңдалды. Олар Исаны құндылық ретінде қарастырып, оған деген адалдығын білдіреді.

Құрылымы мен ұпайлауы

Бах кантатаны он бөлімнен құрады, екі бөлімге бөлінген: біріншісі алты, екіншісі төрт бөлімнен тұрады. Бірінші бөлім хор мен толық оркестр үшін жазылған. Ішкі бөлімдерде жеке әншілер үшін речитативтер мен ариялар, көбінесе обблигато аспаптарымен кезектеседі. Екі бөлім де бір гимннен алынған хорлық строфамен аяқталады, және олар бірдей безендірілген. Бах шығарманы төрт вокалдық солистке (сопрано (S), альт (A), тенор (T) және бас (B)), төрт бөлімді хорға және барокко аспаптар ансамбліне жазды: труба (Tr), екі гобой (Ob) (oboe d'amore (Oa), oboe da caccia (Oc)), екі скрипка (Vl), альт (Va) және бассо континуо (Bc), оның ішінде фагот (Fg). Келесі кестеде бөлімдер көрсетілген, ал бірінші бағанда бөлім нөмірі, жақшада Веймар кантатасының бөлім нөмірі берілген. Аспаптар тізімі "Neue Bach Ausgabe" бойынша көрсетілген. Тональность мен уақыт өлшемі Бах зерттеушісі Альфред Дюррдің кітабынан алынған, ол жалпы уақытты (4/4) белгісімен көрсетеді. Желді және ішекті аспаптар бөлек көрсетілген, ал континуо, тұрақты ойналатындықтан, көрсетілмейді. + "Жүрек, ауыз, іс және өмір", BWV 147 No. Атауы Мәтін түрі Вокал Жел Сызық уақыты

Қозғалыстар

Адвенттік кантатадан күрделі хорлық бөлім алынды. Үш жаңа речитатив әртүрлі жазылған: біріншісі – струналы аспаптардың акордтарымен аккомпанементте, екіншісі – тек континуомен, үшіншісі – тағы да аккомпанементте, гобойлермен бірге. Бастапқы кантатадан үш ария дауыс пен жекелеген аспаптарға немесе тек континуумға арналған, ал Исаның ғажайыптары туралы айтатын соңғы ария толық оркестрдің сүйемелдеуімен орындалады.

1 - ші

"Herz und Mund und Tat und Leben" (Жүрек, ауыз, іс-қимыл және өмір) деген бастапқы хор толық мәтінді үш бөлімде келтіреді, үшінші бөлімі бірінші бөлімнің қайталануы, ал ортаңғы бөлімі де сипаттамасы жағынан көп ерекшеленбейді, сондықтан ол дәстүрлі да капо формасында емес. Туынды аспаптық риторнелломен басталады, мұнда труба мен гобой бірігіп салтанатты түрдегі алғашқы сигналды береді. Бірінші бөлім colla parte аспаптарымен сергекті фугалық экспозициямен басталады. Фуга тақырыбы "Leben" (өмір) сөзін үш тактқа созылған мелизма арқылы баса көрсетеді. Сопрано тақырыпты бастайды, альт бір такттан кейін, тенор екі такттан кейін, бас бір такттан кейін қосылады, бұл жылдам тізбек өмірдің жарқын бейнесі ретінде көтеріңкі музыкаға алып келеді. Бұл жылдам бөлімнен кейін, тек континууммен сүйенетін, "ohne Furcht und Heuchelei" ("қорқынышсыз және екіжүзділіксіз") сөздерімен таза вокалдық бөлім келеді. Орталық бөлім бастапқы риторнелломен ұсынылады, ол контрапункттік және гомофондық фразалардың кезектесіп орындалуын қамтамасыз етеді, содан кейін сәл өзгертілген риторнелло қайта оралады. Соңғы бөлімде бірінші бөлімдегідей кіру үлгісі бар, бірақ ең төменгі дауыстан ең жоғары дауысқа қарай дамиды. Хор риторнеллоның қайталануымен аяқталады.

2 - ші

Тенор үшін бірінші речитатив: "Гебенедитер Мунд! Мария шүкіршілік пен мадақтау арқылы жанның ең терең құпиясын ашады" (Бақытты ауыз! Мария алғыс айту мен мақтау арқылы өз рухының ішкі әлемін білдіреді), туындының бастапқы мерекелік шашудан кейін сипатталатын нәзік және эмоционалды атмосферасын таныстырады. Оған скрипкалардың аккордтары 伴奏 болады. Француз музыка зерттеушісі Жиль Кантагрель бұл речитативті "Мәриямның Магнификат әнін орындағандағы сезімталдығын жұмсақ шақыратын" деп сипаттайды.

3 саны

Бірінші ария, "Schäme dich, o Seele nicht, deinen Heiland zu bekennen" (Ойланба, о жан, құтқарушыңды мойындаудан), обоэ д’аморе, альт және континуо үшін трио ретінде жазылған, және жалпы алғанда өте әсерлі, жақын медитация сипаттарына ие. Бастапқы риторнельде-ақ тартыншақты ырғақ, синкопалар мен гемиолалар туындының тұрақтылығын бұзады: альт дауысының қолданылуы (әдетте қорқыныш немесе күмәнмен байланысты) христиан жанының күмәнін музыкаға аударуға жасалған әрекетті көрсетеді.

4 - ші

Екінші речитатив басқа арналған, тек континуомен сүйемелденеді. "Verstockung kann Gewaltige verblenden, bis sie des Höchsten Arm vom Stuhle stößt" ("Таңғалу қуаттыларды соқыр етуі мүмкін, ең жоғарғы Құдайдың қолы оларды тақтан түсіргенше") – "Магнификаттан" алынған "Deposuit potentes" ("Құдіреттілерді құлатты") аятымен байланысты. Бұл континуоның араласуы арқылы бейнеленеді, ол мәтінді үлкен жоғары және төмен қозғалыстарға аударады.

5 - ші

Екінші ария, "Bereite dir, Jesu, noch itzo die Bahn" (Дайында, Иса, Өзің үшін қазір жол жаса), Адвент кантатасының үшінші бөлімі болды. Үш дыбыстың үйлесімімен орындалған соло скрипкасы, континуоның тікелей үзілістерімен бірге Құдайдың мейіріміне деген сенімді білдіреді. Сопрано кейде биікке көтеріліп, әйтпесе қарапайым көрінетін бұл бөлімге тыныш және ізгі сезім сыйлайды.

6 - ші

I бөлімнің хорлық аяқталуы, «Wohl mir, daß ich Jesum habe» (Менің Исам бар екеніне қуаныштымын) деп аталады, бұл гимннің алтыншы шумағы, Иоганн Шоптың «Werde munter, mein Gemüte» әуенімен жазылған. Бах осы әуенді «Матай құмарлығында» да «[[Матай құмарлығының құрылымы#40» сөздеріне қолданған. Төрт бөліктен тұратын қарапайым хор бөлімі, хор әуенінің бірінші тақырыбынан туындаған пасторальдық үштіктердегі мотивпен ерекшеленетін толық оркестрдің қосымшасына енгізілген. Гарднер бұл музыканы «ұтымды әдемілік пен көзге көрінетін табиғилық» деп сипаттайды және оның, әйреге, гимн әуенінен алынғандығын атап көрсетеді.

7 .

Бастапқы автографта бұл бөлімге екі қосымша белгі қойылған: Parte seconda («екінші бөлім») және Nach der Predigt («уағыздан кейін»), осылайша оның сол кездегі лютерандық құлшылықтағы қызметін, бірінші бөліммен ұсынылғанның аяқталуы ретінде көрсетеді. Үшінші арияда (бұл Адвент кантатасының екіншісі болған), тенор тек континуомен сүйемелдеуде көмек сұрап дұға етеді: «Жарлылықта да, қайғыда да, қуанышта да, қайғыда да сені мойындауыма көмектес, Иса, көмектес». Арияның өзінде бастапқы мотив қайталаниды, оның музыкасы бізге байланысты мәтінді еске түсіреді. Белсенді континуо дауыстық желіні қолдайды, ол көмекке шақыруды керемет сенімділікпен, қарапайым және біріккен әуенмен жеткізеді.

8 .

Үшінші речитатив альтқа арналған: Der höchsten Allmacht Wunderhand wirkt im Verborgenen der Erden (Құдіретті Құдайдың ғажайып қолы Жердің құпияларында әрекет етеді). Оған екі обоэ да каччиа қосылады, олар үздіксіз экспрессивті мотивті қосады, тек баланың құрсақта секіруі (неміс тілінде: Hüpfen) туралы айтылғанда ғана тоқталады, осыны бейнелейді. Гарднер бұл кейінгі ұлы құмарлықтардың речитативтерін болжауға мүмкіндік беретінін айтады. Мәтін Магнификаттың алғашқы екі жолынан шабыттанған.

9 .

Соңғы ария Исаның кереметтерін жариялау туралы айтады. Бас толық оркестрмен бірге орындалады: "Ich will von Jesu Wundern singen und ihm der Lippen Opfer bringen" (Исаның ғажайыптарын әндетіп, Оған ерінімнің құрбанын ұсынамын), – деп сенімнің кереметтерін білдіреді. Кернейлер, гобойлар және скрипкалар мерекелі әуенмен бастапқы хорға жауап береді, ал бас "Opfer" және "Feuer" сөздеріне виртуоздық әшекейлер қосып, континуоға қарсы ән айтады.

10 .

II бөлімді қорытындылайтын хор I бөлімдегідей музыканы пайдаланады, 17-шы шумақты орындайды: "Иисус bleibet meine Freude, meines Herzens Trost und Saft" (Иса – менің қуанышым, жүрегімнің тынышы мен күші). Бұл хор бөлімінің музыкасы қазір Хью П. Алленнің Бахтың өңдеуінің хорлық нұсқасының Дам Майра Хесс жасаған фортепианоға бейімдеуі арқылы жақсы танымал, және "Иса, адамның құштарлығы" деген атаумен белгілі. Бұл атау – түпнұсқадағы мағынасын ("Иса менің қуанышым болып қала береді") тілек түріне өзгертетін шамадан тыс аударма.