Кіріспе

"Ұлы жақсы орын" – Генри Джеймстің 1900 жылы Scribner's Magazine журналында алғаш жарияланған қысқа әңгімесі. Әңгіме шаршаған жазушы Джордж Дэйннің, тым құлпытаған өміріне қайта оралмас бұрын демалып, күш жинап алатын жерге қашу арманы туралы. Дэйннің тілегі орындалады, болғаны – есте қаларлық бір қиял ғана.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Ұзақ, аяқталмаған жұмыстан кейін таң Джордж Дэнге шығады, оның өмірі мансабы мен қарым-қатынастарымен тым құлпытады. Күтпеген таңғы ас қонағы келеді де, Дэн кенеттен жаңа ортаға, атаудың үлкен жақсы орнына көшіріледі. Джеймс бұл жерді нақты емес жұмақ деп сипаттамайды. Қонақтар тіпті қызмет үшін де төлейді. Бұл орын көбірек Дайннің ақырында тыныштық табатын демалыс немесе қашқыш курорт сияқты. Дэн үш апта сол жерде болып, ағасына бұрынғы өмірі мен таңғы ас қонағы туралы айтады. Әдеттегі әлеміне оралған Дэн сегіз сағат ұйықтағаннан кейін қызметшісімен оянады және көрісінің жоғалып кеткенін түсінеді. Бірақ құпия қонақ оның кабинетін тәртіпке келтірген, ал Дэннің өмірі бұрынғыдан түсініктірек және басқаруға оңай болып көрінеді.

Негізгі тақырыптар

Дайн түсінде баратын жер немесе оның табиғаттан тыс және уақытты кеңейтетін тәжірибесі – Джеймс нақты айтпағандықтан – демалыс үйі, монастырь, ауылдық үй, қонақ үй, шипажай, курорт және клубтың біріккен нұсқасы сияқты көрінеді. Бұл өте дүниелік жер, ешқандай жердегі жұмаққа немесе Данте сияқты соңғы өмірге немесе нирванаға ұқсамайды. Дайн өзге адамға айналмайды және ерекше жандарға кездеспейді. Ол өзі сияқты шаршаған қарапайым адамдармен ғана жолығады. Леон Эдель тіпті бұл жердің "әдеттегі және ауылдық клубқа" ұқсас екенін айтқан. Джеймс бұл сынды аса қиын қабылдамаған болуы мүмкін, себебі ол бұл керемет орынды адамның қалыпты өмірінен тыс емес нәрсе деп ойлаған сияқты. Бұл тек күш жинап, қайта сергіп, демалуға арналған уақытша тоқтау орны, қорқынышты немесе ерекше емес, қолжетімді және жайлы мекен.

Санаткерлік бағалау

The Morning Post газетінің бір рецензенты әңгімеге сын айтқанда, Джеймстің досы Х.Г. Уэллс газет редакторына оны қорғап хат жазды: «Оның пікірі мені одан да қатты ренжітті, себебі ол «Ұлы жақсы орын» туралы, осы әңгімеде «бір-бірінен түсініксіз ойлар мен оның мағынасын анықтау мүмкін емес» деген сөздерді қолданған, маған ерекше қуаныш сыйлады. Мен оны көп рет оқып, қайта оқыдым. Маған ол – жақсы суретшінің көп еңбек еткен, толыққанды емес күндеріне сыйлық ретінде келген, бақытты да керемет нәрселердің бірі сияқты көрінеді. Ал енді – сіздің рецензентиңіздің дауысы естіледі. Мистер Джеймс осыншалықты шебер ойлап тапқан осы тынығу орнын көре алмау үшін қандай қиялдың жетіспеуі керек екенін елестете алмаймын». Эдвард Вагенкнехт пен Клифтон Фадиман сияқты көптеген сыншылар бұл әңгімені тым көп ақпараттан шаршап, қажетті демалыс іздеу туралы теңдеу ретінде жоғары бағалады. Ал Едель мен Пелхам Эдгар сияқты басқалары Джеймстің «Ұлы жақсы орынының» тым қарапайым, жалқау немесе жай ғана қызықсыз болғанын айтты. Джеймс өзі бұл әңгіме мен оның пайда болуы туралы сырлы сөйледі, жаңадан басылған Нью-Йорк нұсқасының алғы сөзінде оны көп талқыламады. Ол осы әңгімеге барлығы 58 сөз жұмсады және одан артық «есептелген әсерді білдіреді» дегеннен басқа ештеңе айтпады.