Кіріспе

Калли — Италияның Марке аймағындағы Пезаро-э-Урбино провинциясындағы қала және коммуна. Ол Урбиноның оңтүстігінде шамамен орналасқан. Бурано өзені қаланың жанынан өтеді.

Тарих

Кагли Виа Фламиниадағы ежелгі ауылдың орнында орналасқан, бұл жер Кале немесе Каллиум деп аталған, Хельвиллдің (қазіргі Сигильо) солтүстігінде және Форум Семпронидің (қазіргі Фосомброне) оңтүстік-батысында жатқан сияқты. 6 ғасырда ол Византиялық Пентаполистің бекіністерінің бірі болды. 12 ғасырдың соңында Каглиде еркін коммуна құрылды, ол тез арада 52-ден астам айналасындағы қамалдарды бағындырып, ауылдық феодалдарды құлатып, аббаттардың феодалдық билігіне қауіп төндірді. Оның кеңеюі Кагли епархиясының шекараларын белгіледі. 1287 жылы гибеллиндердің тудырған өртінен қала ішінара қирағаннан кейін, елді мекен Монте-Петраноның беткейлерінен төменге көшіріліп, бұрынғы қала маңындағы елді мекенді қоса алғанда, жазық жерде жаңадан салынды. Папа Николай IV-нің қолдауымен қаланың қайта құрылысы Арнольфо ди Камбионың торлы жоспары бойынша жүзеге асты. Кагли жақын арада дамыған орталыққа айналды. 1312 жылы аштықтан кейін халық саны күрт төмендегеннен кейін түзетілген шіркеуге төленген салықтар тізілімінде Каглиде сол кезде шамамен 7200 тұрғын болғаны көрсетілген. Одан кейін, 1357 жылғы Конституция Эгидианасында Кагли Марканың тоғыз ірі қаласының қатарында болды (Пезаро, Фано және Фоссомбронемен бірге). Қаланың экономикалық дамуы негізінен жүн матасын (кейіннен жібек) өндіруге және терілерді илеуге бағытталған, бұл өнеркәсіптер Урбино герцогтары тұсында едәуір өсті. 1631 жылы Урбино герцогтігі Папалық мемлекетке өткеннен кейін, Кагли Марке аймағының қалған бөлігі сияқты, негізінен астық дақылдарын өсіруге бағытталған экономикалық саясатқа бағынды. Апенниннің жоғары жатқан аймақтарындағы төмен өнімділік тоқтатылмас құлдырауға әкелді. Италияның бірігуі дінге қарсы күшті сезімдерді оятты. Фано-Фабриано-Рим теміржолының салынуы, жаңа Муниципалдық театрдың құрылысы және жаңа қоғамдық кеңістіктер болашақтың прогрессивті көрінісіне жаңа серпін берді. Сонымен қатар, бауырластықтар қала өміріндегі рөлдерінен айырылып, монастырлар тәркіленді. Каглидің тағдыры енді Италияның ұлттық тарихының кең контексіне сіңірілді. 1944 жылы нацистік әскерлер теміржолды қиратты, ал Виа Фламиниа басты жол ретінде маңыздылығын жоғалтты, бұл Кагли және айналасындағы аңғарлардың ұзақ жылдар бойы құлдырауының белгісі болды, ол тек екінші мыңжылдықтың соңында ғана өзгерді.

Рокка Торионе

1481 жылы салынған бекіністі кешенді герцог Федерико III да Монтефелтро үшін Франческо ди Джорджио Мартини жобалаған. Ол өзінің еңбегінде Каллиді алты ең көрнекті бекінісінің ішінде бірінші орынға қойып, оны едәуір мақтанышпен егжей-тегжейлі сипаттайды. Ерекше көзге түсетіні – мұнараны алмаз тәрізді қамалдың (1502 жылы бұзылған) маңызды қираған қалдықтарымен байланыстыратын құпия жол (soccorso coverto). Бұл бекіністер Франческо ди Джорджио Мартини сияқты архитекторлар артиллерияның жаңа жетістіктері тудырған мәселелерге инновациялық шешімдер таба бастаған кезеңге дейін салынған. 1989 жылдан бері мұнараның өзіндік мүсіндік формасы бар бөлмелерінде Халықаралық заманауи мүсін орталығы орналасқан, онда әйгілі мүсіншілердің арнайы тапсырыспен жасалған туындылары қойылған.

Сан-Франческо

1234 жылдан бері Сан-Франческо шіркеуі 1289 жылы Кагли қаласының қайта құрылымының тірегі болды. 1348 жылы салынған мәрмәр порталдың инкрустацияланған жақтауы мен спираль тәрізді бағаналары (сол жақ төменгі бөлігінде стильделген сұрғыр бейнесі бар). Ішкі жағында 19 ғасырдағы апсиданың үстіндегі күмбездің жақында бұзылуы 1340 жылдарға жататын фрескалар циклымен бірге ортағасырлық күмбезді аңғартты. Бұл фрескалар Мелло да Губбионың туындысы деп саналады және Сиеналық суретші Амброджио Лоренцеттидің ықпалын көрсетеді. Бүйір алтарьлардағы басты жұмыстар (оңнан сағат тілімен айналып): екі фрагменттелген фреска, бұрын Антонио Альберти да Феррараға, ал қазір Урбинодағы Иоанн Креститель шіркеуінің Екінші шеберіне жатқызылған; Эрнст ван Шейктің «Қардың кереметтері» (1617) және жас Гаэтано Лапис (1730); Солтүстік Еуропа мектебінен шыққан 15 ғасырдың екінші жартысына жататын ағаштан жасалған процессиялық крест; Рафаэллино дель Колле авторлығындағы алтарьлық бейне (1540). Балдассаре Маламиниге тиесілі орган Марке аймағындағы ең көне орган болып табылады және 16 ғасырдың екінші жартысында жасалған. Оның сол жағында 1529 жылғы Баттаглини да Имоланың үш суреттерінің бірі орналасқан (қалған екеуі бас алтарьдың жанында). Шіркеу алдындағы алаңда Анджело Бьянчинидің Анджело Келлинің қоладан жасалған мүсіні орналасқан, ол 1885 жылы салынған лоджияның алдында 1959 жылы орнатылған.

Санта-Мария-делла-Мисеркодиа шіркеуі

Ғибадатхана 1301 жылдан бері осы жерде орналасқан бауырластықтың атымен аталған. Мықты порталы (1537) 16 ғасырдағы "Миссио Милосеркордия" мадоннасының фрескасымен безендірілген. Ішкі кеңістік фрескалармен әшекейленген, олардың ішіндегі үлкен фрагменттердің бірнешеуі сақталған: Жакопо Бедидің (жақын жердегі Губбио қаласынан) салған "Қасиетті Аполлинияның шейіттік қасіреті" (1455), ал қалғандары Ассизидегі Сан-Франческо базиликасын еске түсіретін элементтерге ие. Бас алтарь, 15 ғасырлық Төрт Евангелистті бейнелейтін шатырымен қатар, Мадонна делла Мисеркордияны бейнелейтін ерекше көп түсті топқа да ие. Екі жақтанғы алтарларда (шамамен 1625 ж.) Клаудио Ридольфидің туындылары, ал Гироламо Чиалдиеридің "Нәрестелердің қырғыны" (1634) бейнеленген пределласы орналасқан.

Сант-Анжело Минор шіркеуі

Лоджиядан өтіп бара жатқанда (15 ғасыр стилінде салынған, бірақ 1560 жылы тұрғызылған), ішкі жағында 17 ғасырдың ортасына жататын әсем бас алтарь орналасқан. Алтын жалатылған және лакталған ағаштан жасалған, биік соломондық бағаналары бар алтарьдың ортасында "Мені ұстама" (1504) бейнесі салынған картина орналасқан, картинаның авторы Timoteo Viti, және ол "ТИМОТЕЙ ДЕ ВИТЬ УРБИНАТ. OPUS" деп қол қойған, бұл картина оның Урбино герцогтарының мавзолейіндегі жұмысымен бірге шедевр саналады.

Қалалық әкімдік

Матеотти алаңы, бір кезде Маджоре алаңы деп аталған, XIII ғасырда қала басшыларын орналастыру үшін салынған Палаццо Пубблико, яки қала әкімдігі ғимаратымен ерекшеленеді. Палаццо-дель-Подеста (монументалды фасады Алессандри көшесіне қарап тұрады) ғимараты 1476 жылы Коммуна тарапынан Федерико III да Монтефельтроға сыйға тартылды. Герцог Франческо ди Джорджио Мартиниге оны герцог сарайына айналдыруды тапсырды, бірақ жұмыстар аяқталмады. Көтерілген кіреберістің төмендетілуі, лоджияның құрылысы (қазір тек орындықтары мен консольдері сақталған), және бірінші қабаттағы күмбезді бөлмелер осы кезеңге жатады. Фасадтағы сағат айналасындағы жаңартулар 1575 жылға, ал «Балалы Мадонна» мүсінінің тапсырысы 1680 жылы Венецияда берілді. Кіреберістің жанында үш стандартты өлшем бірлігі орналасқан: piede (фут), braccio (қол) және canna (құбыс). Оларға «Кальиезе тоқсаны» деп аталатын рим колоннасының бөлігі де қосылған, ол қазір бірінші қабаттағы негізгі бөлменің ішінде орналасқан. Арқалық қабырғадағы фреска Джованни Дионигиге (1536) жатқызылатын «Балалы Мадонна, Архангел Михаил және Святой Геронтий» бейнесін көрсетеді. Археологиялық мұражайдың қосымша бөлігі ретінде Монтефельтро және Делла Ровере отбасыларының гербтері, қалалық эмблемалар, оның ішінде Архангел Михаилдың және дельфиндер жұбының суреттері де көрсетілген. Кіреберіс залдан, алаңға кіреберістің сол жағындағы есік сізді «сегретеге» – жер астындағы, түрмеге ұқсас бөлмеге алып келеді, онда қазба жұмыстары кезінде табылған керамикалық сынықтар, ортағасырлық қабырғалар, қалалық елтаңба, капительдер, роза тәрізді ою, гүл шоқтары мен қалалық су құбырынан ағызу жабындары сақталған. Сала дель Генерал Консильодан шығып, фреска астындағы дәліз XV ғасырға жататын есікпен шекараланған, ол герцог Федериконың эмблемаларымен әсемделген. Осы жерден аулаға өтесіз. Оның ортасында Элисео Маттиакчидің «Космикалық тәртіп» (1997) мүсіні орналасқан. Археологиялық мұражай (қазір кеңейтілуде) XIII ғасырға жататын Палаццо-дель-Подестаның бір бөлігін алып жатыр. Матеотти алаңының ортасындағы фонтан 1736 жылы Джованни Фаббри, Антон Франческо Берарди кішісінің жобасы бойынша салынды.

Калли соборы

Бұл базилика шіркеу ғасырлар бойы өзгертілді. Готикалық портал (1424) сол қабырғада әлі де көрініп тұр; оны Кальялық Маэстро Антонио ди Кристофоро мүсіндеп жасаған, ал 17 ғасырдағы суретпен безендіруді Лодовико Вивиани орындаған. 1781 жылы болған зиянды жер сілкінісінен кейін Пьетро Джакомо Патриарканың биік күмбезі қазіргі дөңгелек шатырмен ауыстырылды. Қалқа мұнарасының үстінде Джованни Антинори жобалаған сегізбұрышты кірпіштен жасалған қоңыржай (1790) орналасқан. Басты жұмыстар: оң жақ нефте Гаэтано Лапистің (1758) (2-ші капелла) және Себастьяно Конканың (1720) (3-ші капелла) алтарьдық суреттері; трансептте Луиджи Гарцидің "Қамқоршы қасиеттілер" (1704) және Флоренциялық Медичилердің тапсырысымен 1695 жылы салынған, ал Насини отбасының мүшесі салған Пётр мен Иоанн Крестительмен бірге Мадонна мен Баланың суреті; Қасиетті Евхаристия капелласында Гаэтано Лапистің екі картинасы (1754 және 1756); сол жақ нефте Барокки шеберханасынан шыққан Жариялану, Фанолық Джулиано Персиутиге (немесе Кальялық Дионигиге) жатқызылатын 16 ғасырға тән Таза ұғымның фрескасының бөлігі және жергілікті суретші Джамбаттиста Гамбартинидің 17 ғасырға тән Мәңгілік Әкесі алтарь үстіндегі тимпанда бейнеленген. Органды Никола Мореттини 1889 жылы жасаған.

Сан-Доменико шіркеуі

Қала 1289 жылы қайта жаңартылғаннан кейін, шіркеуді Бенедикт орденінің тармағы – Селестиндер салған. Алдыңғы портал 1483 жылға, апсида 1655 жылға, ал қоңырау мұнарасы 1654 жылға дейін салынған. Ішіндегі басты жұмыстар Рафаэльдің әкесі Джованни Сантидің туындылары. Олар (сол жағынан) – Киелі Жером мен Бонавентура арасындағы Құрбандыққа шалынған Мәсіхтің фрескасы бар жерлеу ескерткіші (1481 жыл) және оның шедеврі саналатын әйгілі Тиранни капелласы, ол 1490-шы жылдардың басында салынған. Әйелдің тағының жанында, сахнадан сыртқа қарайтын періште бейнеленген; дәстүр бойынша, бұл Рафаэльдің бала кезіндегі портреті деп есептеледі, ал Жақияның (Иоанн Креститель) беті Сантидің өзінің автопортреті сияқты көрінеді. Шіркеудің қарама-қарсы қабырғасындағы нишада 16 ғасырға жататын Жариялау (Благовещение) суреті орналасқан, бұрын ол Гироламо Генгаға, ал соңғы кезде Тимотео Витиге жатқызылған. Оның жанында Гаэтано Лапистің Ғимаратқа (Храму) сыйлық әкелу суреті (Введение во храм) тұр. 1576 жылғы жабынның астында 14 ғасырға жататын фрескаларды көруге болады. Кең криптада (Тиранни капелласының жанындағы баспалдақтар арқылы түсетін) Антонио Вивианидің фрескалар циклі орналасқан.