Кіріспе

Ежелгі Римдік мүлік

Салуст бақтары (Horti Sallustiani) – б.з.б. 1 ғасырында тарихшы Салуст жасаған ландшафтық ойын-саябақты қамтитын ежелгі Рим мүлігі. Ол Римнің солтүстік-шығыс бөлігінде, Пинций және Квиринал төбелері арасында, Виа Салария және кейін Порта Саларияның жанында орналасқан, болашақта VI аймақ болар үлкен аумақты алып жатты. Қазіргі рион Салустиано деп аталады.

Ежелгі Римдегі хорти

Лукулл б.з.б. 1-ғасырда Пинциан төбесіндегі бақтарын (горти) салғанда, сәнді бақ сарайларын салу үрдісін бастады. Гортилер – ләззат алатын орын, дерлік шағын сарай болған және бай иесі мен оның сарайына қаланың қаусақ-соқпақты өмірінен алыс, бірақ оған жақын тұру мүмкіндігін ұсынған. Гортидің ең маңызды бөлігі, әрине, өсімдіктерді отырғызу болды, көбінесе геометриялық немесе жануарлар пішіндес топиарий түрінде. Жасыл кеңістіктер арасында павильондар, күннен сақтану үшін аркадалар, фонтандар, ванналар, ғибадатханалар және мүсіндер орналасқан, көбінесе грек түпнұсқаларының көшірмелері. 3-ғасырда хортилердің жалпы саны Римнің оннан бір бөлігін құрап, қала орталығының төңірегінде жасыл белдеуді қалыптастырды.

Хорти Салустиани

Бұл мүлік бастапқыда Юлий Цезарьге Horti Caesaris ретінде тиесілі болған, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін оны оның ең жақын достарының бірі, тарихшы Салуст сатып алған. Ол Африка Нова (жаңадан жаулап алынған Нумидия) провинциясының губернаторы ретінде алған байлығын пайдаланып оны дамытты. 36 ж.б.д. тарихшы қайтыс болғаннан кейін резиденция оның асырап алған сол есімді шөбересіне, ал ақырында Клавдийге императорлық мүлік ретінде берілді, бірақ бірнеше ғасыр бойы Рим императорлары оны халыққа ашық демалыс орны ретінде сақтап келді. Бақтар төрт ғасыр бойы дамыған кезеңде көптеген қосымша құрылымдармен және монументальді мүсіндермен байытылды. Көптеген императорлар оны Палатин төбесіндегі ресми резиденцияға балама ретінде уақытша тұруға таңдады. Плинийдің айтуынша, Август тұсында осы бақтың күзетшілері Позио мен Секундилланың қалдықтары табылған, олардың бойы 10 фут 3 дюйм болған. Император Нерва 98 жылы Horti вилласында қызбадан қайтыс болды, ал императорлар Адриан мен Аврелиан онда маңызды жұмыстар жүргізді. Соңғысы әсіресе porticus miliarensis салды, бұл, мүмкін, портик, бақ және аттарға арналған жабық тұрақтардан тұратын кешен, онда ол ат тебуге баратын. Үшінші ғасырда да қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді. Ол 410 жылы Аларик бастаған готтар қалаға Horti Sallustiani қақпалары арқылы кіргенге дейін императорлық демалыс орны болып қалды. Кешен ауыр зақымданып, қайта жаңартылмады. Дегенмен, бақтар 6 ғасырға дейін толығымен тасталып кеткен жоқ.

Ашылғандар

XVI ғасырда жүзімдіктер отырғызған кезде және әсіресе XVII ғасырдың басында папа Григорий XV-нің немере інісі кардинал Людовико Людовиси бұл жерді сатып алып, Вилла Людовисиді салғанда көптеген маңызды мүсіндер табылды. XIX ғасырдың соңында Римді астана ретінде салуға байланысты құрылыс қарқыны Киринал төбесіндегі заманауи виллаларды бұзуға әкелді. Бұл орынның археологиясын зерттеуге зор мүмкіндік жоғалды. Пинсио мен Квириналь төбелері арасындағы аңғарды толтыру арқылы ежелгі топография өзгертілді, осы хортилер сол жерде орналасқан болатын. Дегенмен, қазба жұмыстары нәтижесінде Адрианның хортилерді жаңарту кезінде салынған нұсқаулықтың бір бөлігі табылды. Оның қабырғалары эмаль, пемза және қабыршақтармен әшекейленген, кішкентай пейзаждар мен жан-жануарлар мен гүлдер бейнеленген жарқын түстермен боялған көріністерді құрады. Мүсіндік безендіруге төрт маусымды бейнелейтін дөңгелек құрбандық тасы және қазір Копенгагенде сақталатын Артемида мен Ифигенияның әдемі тобы кірді. Кейінгі кешеннің бір бөлігі – аңғардың түбінде орналасқан Венера Эрицина ғибадатханасы, ол Порта Коллинадан тыс жерде орналасқан және Цезарь тұсында хортиге қосылған республикалық құрылыс еді. Бұл кішкентай ғибадатхана республика дәуірінің соңында кең таралған эллиндік толосқа ұқсас, ол ірі қалалық виллалардың әдеттегі элементі болды. Махаббат, құнарлылық және табиғат құдайы Венерамен байланыс, сондықтан хортидің қорғаушысы Салустиан сияқты үлкен виллаға сай келді. Сондай-ақ, хортиде Аврелиан салған ат жарысы (цирк) болды.

Қалдықтар

Қазіргі Сальустио алаңының ортасында, қазіргі көше деңгейінен 14 метр төмен, вилланың керемет жақсы сақталған павильонын көруге болады. Бұл, әдетте, Адриан вилласының Серапеумы сияқты жазғы триклиний болған. Ғимараттың негізгі бөлігі үлкен дөңгелек зал (диаметрі 11 метр, биіктігі 13 метр) болды, ол көшпелі және тегіс сегменттері бар күмбезбен (өте сирек кездесетін форма, тек Серапеумда ғана табылған) жабылған. Қабырғалардың әр жағында үштен бір нишадан бар, олардың екеуі бүйірлік бөлмелерге, мүмкін, нимфеяларға ашық өткелдер болған. Салынысынан бірнеше жыл өткен соң, қалған нишалар жабылып, қабырғаларды да жапқан мәрмәр панельдермен жабылды. Еден де мәрмәрмен жабылған, ал күмбез бен қабырғалардың жоғарғы бөлігі штукатурмен әсемделген. Екі қабатты екі ғимарат арасында кең базиликалық зал орналасқан, ал ғимараттың жоғарғы бөлігінде галереяға жалғасқан үлкен панорамалық терраса болған. Бұл Квиринал мен Пинчоны бөліп тұратын аңғардың төменгі жағындағы тамаша жердегі негізгі орталықтардың бірі болды. Ол қалың қабырғалармен, аркалармен және Сервий қабырғаларына тірелетін тіреулермен нығайтылған, қазіргі Via Sallustiana осы жерден өтеді, сондай-ақ арттағы төбеге сүйеніп, нашар сақталған ғимараттардың басқа қалдықтарымен байланысты. Оңтүстік жағында үш бөлікке бөлінген жартылай дөңгелек жабық бөлме бар, олардың екеуінде әлі де ежелгі қара және ақ мозаикалар сақталған, сондай-ақ, кейінірек жасалған қабырға суреттерінің қалдықтары бар; оңтүстікке қарайғы үшінші бөлме екі жоғарғы қабатқа апаратын баспалдақпен толыққан, ал солтүстік жағында латрина ретінде пайдаланылған бөлме орналасқан. Бұл ғимараттағы кірпіштерге қойылған мөрлер 126 жылғы құрылыс мерзімін растайды. Бұл мерзім маңызды, өйткені ол Domus Augustana-дан кейін императорлық жеке архитектураның дамуын және Domus Aurea үлгісінен шамамен 50 жыл ішіндегі эволюциясын көрсетеді. Кешендегі басқа қалдықтардың арасында қазір Via Friuli бойындағы Американ елшілігінің гаражында орналасқан қабырға суреттері бар криптопортикус және Via Lucullo бойындағы нишалары бар қабырға бар. Үлкен Адриандық цистерна да Via San Nicola da Tolentino және Via Bissolati көшелерінің бұрышындағы Collegio Germanico-ның астында сақталған, ол екі деңгейден тұрады: бірінші деңгейі 1,8 метр биіктікте, ал екінші деңгейге (жалпы 39 x 3,3 метр) негіз ретінде қызмет етеді.