Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тарихи тұрғын үй құрылысының жалпы сипаттамасы
Historical residential structure
general context
Рим вилласы – Рим Республикасы мен Рим империясы аумағындағы шаруа үйі немесе елдік үй болып саналды, кейде олардың көлемі аса зәулім болатын. Дегенмен, "Рим вилласы" термині көбінесе қаладан тыс (яғни, қалалық елді мекендерден өзгеше) орналасқан және тұрғын үй ретінде, иесі үшін жайлы тұруға арналған ғимараттарды қамтиды. Осы анықтама уақыт өте өзгерген: алғашқы мысалдар Италиядағы қарапайым шаруа үйлері болса, ал Республика дәуірінен бастап әртүрлі үлкен құрылыстар да осы санатқа енді.
A Roman villa was typically a farmhouse or country house in the territory of the Roman Republic and the Roman Empire, sometimes reaching extravagant proportions. Nevertheless, the term "Roman villa" generally covers buildings with the common features of being extra urban (i. e. located outside urban settlements, unlike the domus which was inside them) and residential, with accommodation for the owner. The definition also changed with time: the earliest examples are mostly humble farmhouses in Italy, while from the Republican period a range of larger building types are included.
Әлеуметтік тарих
Рим республикасының соңғы кезеңінде орталық Италияда (қазіргі Тоскана, Умбрия, Лацио және Кампания аймақтары) виллалар салу қарқынды дамыды, әсіресе Сулланың диктатурасынан кейінгі жылдары (б.з.д. 81 ж.). Мысалы, біздің заманымызға дейінгі I ғасырдағы Сеттефинестре вилласы Этруриядағы ірі ауыл шаруашылығы өндірісімен айналысқан латифундиялардың бірінің орталығы болды. Императорлық кезеңде виллалар кейде сарай сияқты әсем болып салынды, мысалы, Неаполь шығанағына көрініс ашатын Баиа және Стабиадағы, сондай-ақ Геркуланумдағы Папирустар вилласы мен оның кітапханасы Везувий тауының 79 жылғы жарылысынан түскен күлдің астында сақталды. Римге жақын орналасқан аймақтар жазғы ыстықта салқын демалыс орны болды. Адрианның Тибур (Тиволи) қаласындағы вилласы римдіктердің жоғары лауазымды тұлғалары үшін танымал болған жерде орналасқан. Цицеронның бірнеше вилласы болды. Плиний кіші өзінің виллаларын хаттарында сипаттаған. Римдіктер теңіз жағалауындағы вилланы ойлап тапты: Помпейдегі Маркус Лукреций Фронто үйінің қабырғасындағы фрескада әлі күнге дейін теңіз жағалауындағы виллалардың қатары көрсетілген, олардың барлығы алдынан портикалармен, ал кейбіреулері желді ұстап тұратын жоғарғы қабаттағы альтанаға дейін тіктеп салынған. Виллалар кен өндіру, керамикалық фабрикалар немесе солтүстік-батыс Галлияда кездесетін жылқы шаруашылығы сияқты түрлі экономикалық қызмет орталықтары болды. Рим легиондарына зәйтүн майын теңіз арқылы экспорттаумен айналысқан виллалар Германиядағы оңтүстік Иберия провинциясы – Hispania Baetica-ның ерекшелігіне айналды. Кейбір жағдайларда виллалар империя құлағаннан кейін де сақталды және ерте орта ғасырларға дейін жетті; ірі шаруашылық виллаларын аристократтар мен жер иелері жеке монахтарға сыйлады, олар көбінесе танымал монастырлардың негізін құрады. Мысалы, әулие Бенедикт Неронға тиесілі Субиакодағы вилланың қираған жерінде монастырь салды. 590 жылы Аквитаниядағы Лимож қаласының жанындағы Шаптелла вилласында жоғары мәртебелі галло-римдік отбасында дүниеге келді. Ставелодағы аббаттық 650 жыл шамасында Лиеждің жанындағы бұрынғы вилланың жерінде құрылды, ал Везелай аббаттығы да ұқсас негізде құрылды. 698 жылы Виллиброд Люксембургтегі Трирдің жанындағы Эхтернахтағы римдік виллада аббаттық құрды, оны франктердің королі Дагоберт II-нің қызы Ирмина Оэрен оған сыйлады.
The late Roman Republic witnessed an explosion of villa construction in central Italy (current regions of Toscana, Umbria, Lazio, and Campania), especially in the years following the dictatorship of Sulla (81 BC). For example the villa at Settefinestre from the 1st century BC was the centre of one of the latifundia involved in large scale agricultural production in Etruria. In the imperial period villas sometimes became quite palatial, such as the villas built on seaside slopes overlooking the Gulf of Naples at Baiae and those at Stabiae and the Villa of the Papyri and its library at Herculaneum preserved by the ashfall from the eruption of Mount Vesuvius in 79. Areas within easy reach of Rome offered cool lodgings in the heat of summer. Hadrian's Villa at Tibur (Tivoli) was in an area popular with Romans of rank. Cicero had several villas. Pliny the Younger described his villas in his letters. The Romans invented the seaside villa: a vignette in a frescoed wall at the House of Marcus Lucretius Fronto in Pompeii still shows a row of seafront villas, all with porticos along the front, some rising up in porticoed tiers to an altana at the top that would catch a breeze. Villas were centres of a variety of economic activity such as mining, pottery factories, or horse raising such as those found in northwestern Gaul. Villas specialising in the seagoing export of olive oil to Roman legions in Germany became a feature of the southern Iberian province of Hispania Baetica. In some cases villas survived the fall of the Empire and into the Early Middle Ages; large working villas were donated by aristocrats and territorial magnates to individual monks, often to become the nucleus of famous monasteries. For example, Saint Benedict established a monastery in the ruins of a villa at Subiaco that had belonged to Nero. Around 590, Saint Eligius was born in a highly placed Gallo Roman family at the 'villa' of Chaptelat near Limoges, in Aquitaine. The abbey at Stavelot was founded ca 650 on the domain of a former villa near Liège and the abbey of Vézelay had a similar founding. As late as 698, Willibrord established an abbey at a Roman villa of Echternach, in Luxembourg near Trier, which Irmina of Oeren, daughter of Dagobert II, king of the Franks, presented to him.