Фишбурн сарайы – Альпінің солтүстігіндегі ең үлкен римдік резиденция. 75 ж.с. салынған, әсем мозаикалары (дельфин мозаикасы) және музейі бар. Тарих пен мәдениетке саяхат!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Біріккен Корольдіктегі координаттар бойынша орналасқан Fishbourne рим сарайы немесе Fishbourne вилласы Батыс Сассекс округындағы Чичестер қаласына жақын Fishbourne ауылында орналасқан. Сарай Альп тауларынан солтүстікке қарайғы ең үлкен римдік резиденция болып табылады және римдіктердің Британияны жаулап алуынан шамамен отыз жыл өткен 75 жылға дейін салынған, бұл ерекше ерте мерзім. Сарайдың көп бөлігі қазылып, орналасқан жердегі мұражаймен бірге сақталған. Төртбұрышты сарайды әсем бақтар қоршап тұрған, олардың солтүстік бөліктері қайта жаңартылған. Біздің заманымыздың екінші және үшінші ғасырларында көптеген өзгерістер енгізілді, нәтижесінде бастапқы қара-ақ мозаикалардың үлкен бөлігі күрделі түсті жұмыстармен, соның ішінде солтүстік қанаттағы толық сақталған Дельфин мозаикасымен жабылған. Сарай шамамен 270 жылы өртеніп, содан кейін тасталып кеткен кезде одан әрі жөндеу жұмыстары жүргізіліп жатқан.
Building in grid reference, United Kingdom
Fishbourne Roman Palace or Fishbourne Villa is in the village of Fishbourne, near Chichester in West Sussex. The palace is the largest Roman residence north of the Alps, and has an unusually early date of 75 AD, around thirty years after the Roman conquest of Britain. Much of the palace has been excavated and is preserved, along with an on site museum. The rectangular palace surrounded formal gardens, the northern parts of which have been reconstructed. Extensive alterations were made in the second and third centuries AD, when many of the original black and white mosaics were overlaid with more sophisticated coloured work, including the perfectly preserved Dolphin mosaic in the north wing. More alterations were in progress when the palace burnt down in around 270 AD, after which it was abandoned.
Ашу және қазба жұмыстары
Бұл жер 1805 жылы, ежелгі Рим қираған жерінде жаңа үй салу кезінде, кездейсоқ табылған. Жұмысшылар 4 метр қашықтықтағы тас төсеніш пен бағаналардың сынықтарын тапты. Келесі жылдары жергілікті тұрғындар керамика сынықтары мен мозаикалық плиткалардың бөліктері сияқты қосымша қалдықтарды қазып тапты. Алайда жергілікті тұрғындар табылған заттардың жер бетінде қалған үлкен беймәлім құрылымның бір бөлігі екенін түсіне алмады. Тек 1960 жылы Портсмут су компаниясында жұмыс істейтін инженер Обри Барретт су құбыры үшін траншея қазып жатқанда, негізгі жолдың солтүстігінде орналасқан «тас ғимараттың» негіздерін тапты. Бұл көне құрылыстың қайта ашылуы Сассекс археологиялық қоғамының назарын аударды және 1961 жылы археолог Барри Канлифф пен оның командасы жүргізген алғашқы қазбаларды бастады. Кунлиффтің қазба жұмыстарынан тапқан мәліметтері осы жермен байланысты ақпараттың ең маңызды бөлігін береді. Бес жыл ішінде Манлидің археологтар тобы он екі мыңға жуық артефактілерді, оның ішінде мезолит кезеңінен (шамамен б.з.д. 5000-4000) басталған деп есептелетін кремний құралдарды тапты және қазіргі Fishbourne сарайының жанында аңшы-жинақшы қонысының бар екендігін көрсете алады. Дэвид Томалин жазған зерттеу мақаласында Фишборн сарайы «иелік ету орталығы» ретінде тағайындалған болуы мүмкін, яғни оның айналасындағы басқа сарайлар мен виллаларға қарағанда үлкен қаржылық және әлеуметтік билігі болуы мүмкін дегенді білдіреді. Сонымен қатар, сарайдың Fishbourne арнасына жақын болуы, кемелерге теңізге шығуды қамтамасыз етті, бұл оның бір уақытта сауда кемелерін қабылдайтын өзінің порты болуы мүмкін дегенді білдірді. Бұл ғимараттар біздің заманымыздың 60-жылдары қиратылды және оның орнына 65-жылдары қалың тас қабырғалы вилла немесе прото сарай салынды. Оның ішінде екі ғимаратпен бірге бағаналы аула бақшасы мен ванна бөлмесі бар. Ол қабырғаға салынған суреттермен, штукатурлық қалыптармен және көп түсті мармар панельдермен безендірілген. 1964 жылы мамыр айында қазба жұмыстары кезінде табылған, 13 жастағы Неронның бейнесі ретінде анықталған, 50 жылы император Клавдийдің ресми асырап алуы кезінде немесе одан кейін көп ұзамай жасалған жас жігіттің өмірлік өлшемімен мәрмәрден оюланған басы, әрине, прото сарайдан шыққан. Бұл кезеңде шетелдік, мүмкін итальяндық қолөнершілер жұмыс істеуге мәжбүр болды. Бұл ғимарат осы аймақта бірегей болған жоқ, өйткені Ангмерингтегі вилла көптеген жағынан ұқсас болған және сол аймақта тұратын бірнеше аристократтар сол жұмыс күшін қолданған болуы керек. 75-80 жылдары салынған төрт тұрғын бөлмелі сарайдың құрылысы бес жылға созылды. Оның оңтүстік-шығыс бұрышында прото-сарай орналасқан. Кей жерлерінде жердің биіктігі 2 метрге дейін жеткен. Бақтардың айналасын перистиль тәрізді колоннадалар қоршап тұрды. Солтүстік және шығыс қанаттары ауланың айналасында салынған бөлмелерден тұрады, шығыс қанаттың ортасында монументалды кіреберіс бар. Солтүстіктегі бұрышында үлкен бір қабатты жиналыс залы тұрды. Батыс қанатта мемлекеттік бөлмелер, үлкен салтанатты қабылдау бөлмесі және галерея болды. Оңтүстік қанатта, бәлкім, иесінің жеке пәтерлері болған шығар, бірақ солтүстік қанатта ең күрделі көрінетін мозаикалар бар. Сарайда 50 керемет мозаикалық қабат, еден асты жылу жүйесі және толықтай моншақ бар. Бақшада шұңқырлар үшін пішінді төсек-орын және бұлақтар үшін сумен қамтамасыз ететін ағаштар бар екені көрсетілді. Сонымен қатар оңтүстік қанаты көлденең жасанды террасаға қарап тұрды. Бұл бақ «табиғи» пейзаж ретінде ағаш пен бұталармен, көл мен өзенмен отырғызылды. Оның бір жағында бағаналы бағаналар орналасқан. Сарайдың безендіруі күрделі болды, оның ішінде қабырға суреттері, штукатурка және opus sectile, мраморлы полихромды панельдер, олардың мысалдары мұражайда. Бұл дәуірде, прото сарайдағыдай, шетелдік шеберлерді жұмысқа алу керек болды. Сарай бастапқы иесінен ұзақ өмір сүрді және 2 ғасырдың басында кеңінен қайта құрылды, және солтүстік қанатта ванналар бөлмесі қосылған екі немесе одан да көп жеке виллаларға бөлінген болуы мүмкін. 100 жылы солтүстік қанаттың ортасында бұрынғы Медуза мозаикасының үстінен жаңа мозаика орнатылды. Біздің заманымыздың екінші ғасырының ортасында одан әрі күрделі қайта жобалау соңғы моншалардың жиынтығын және солтүстік қанаттың шығыс шетін бұзуды қамтыды, мүмкін, бұдан бұрын толтырудың төмендеуіне байланысты. Бақшада жаңа моншақтар салынды және шығыс қанаттың алдындағы перистильде. Солтүстік қанатта да жоспар кеңінен өзгертілді, 160 жылға дейін жасалған Купид мозаикасын қоса алғанда, төрт жаңа көп түсті мозаикалар салынды. Кейін 3 ғасырдың соңында да одан әрі қайта құру жұмыстары жүргізілді. Соңғы өзгерістер аяқталмай қалды, шамамен 270 жылы солтүстік қанат өрттен қирады.
The site was accidentally discovered in 1805, during the construction of a new home on the grounds of the ancient Roman ruin. Workers discovered 13 feet (4 m) pavement as well as fragments of columns. In the following years, additional remains such as pottery fragments and portions of mosaic tiles were unearthed by local inhabitants who lived within close proximity to the site. However, the locals were unable to conceive the fact that the findings were part of a larger unknown structure that remained below the surface. It wasn't until 1960, that Aubrey Barrett, an engineer working for the Portsmouth Water Company, discovered the foundations of a “masonry building” located north of the main road while digging a trench for a water main. This rediscovery of the ancient structure caught the attention of the Sussex Archeological Society and triggered the first series of excavations, directed by the archeologist Barry Cunliffe and his team in 1961. Cunliffe's findings from his digs provide the most significant portion of the information associated with the site. Over the course of five years, Manley's team of archeologists discovered nearly twelve thousand artifacts, including flint tools that are believed to date back to the Mesolithic period (around 5000–4000 BC) and could indicate the presence of a hunter and gatherer settlement near the present day location of the Fishbourne palace. A research article written by David Tomalin, suggests that the Fishbourne palace may have possibly been designated as a "seat of lordship", which meant that it may have had greater financial and social authority as opposed to other palaces or villas in its vicinity. Furthermore, the palace's proximity to the Fishbourne channel, which provided ships with access to the sea, meant that it could have potentially had its own harbour that received trading ships at one point. These buildings were demolished around 60 AD and replaced nearby with an elaborate and substantial stone walled villa, or proto palace, in about 65 AD which included a courtyard garden with colonnades and a bath suite, together with two other buildings, and using material taken from the earlier buildings. It was decorated with wall paintings, stucco mouldings and opus sectile marble polychrome panels. The life size head of a young man carved in marble, found during excavations in May 1964, and identified as a likeness of Nero aged 13 created at, or shortly after, his formal adoption by the emperor Claudius in 50 AD probably originated from the proto palace. Foreign, probably Italian, craftsmen had to be employed at this early period. This building was not unique in this area as the villa at Angmering was similar in many respects and suggests a number of aristocrats living in the area who must have used the same workforce. The full size palace with four residential wings surrounding a formal courtyard garden of was built in around 75–80 AD and took around five years to complete, incorporating the proto palace in its south east corner. Massive levelling of the vast site reached up to 5 feet (2 m) in places. The gardens were surrounded by colonnades in the form of a peristyle. The north and east wings each consisted of suites of rooms built around courtyards, with a monumental entrance in the middle of the east wing. In the north east corner was a huge aisled assembly hall. The west wing contained state rooms, a large ceremonial reception room, and a gallery. The south wing probably contained the owner's private apartments although the north wing has the most elaborate visible mosaics. The palace included as many as 50 excellent mosaic floors, under floor central heating and an integral bathhouse. The garden was shown to contain elaborate plantings of shaped beds for hedges and trees with water supplies for fountains. In addition the south wing overlooked a vast artificial terrace laid out as a rectangular garden extending 300 ft towards the sea where there was a quay wall. This garden was planted as a "natural" landscape with trees and shrubs, and with a pond and stream. It also had colonnades on at least one side. The decoration of the palace was elaborate, including wall paintings, stucco mouldings and opus sectile, marble polychrome panels, examples of which are in the museum. As in the proto palace, foreign craftsmen had to be employed at this early period. The palace outlasted the original owner and was extensively re modelled early in the 2nd century, and maybe subdivided into two or more separate villas with the addition of a baths suite in the north wing. A remarkable new Medusa mosaic was also laid over an earlier one in the centre of the north wing in about 100 AD. In the middle of the second century AD, further major redesign included demolition of the recent baths suite and the eastern end of the north wing, probably due to subsidence from underlying earlier infill. New baths were built in the garden and peristyle in front of the east wing and a wall across the garden enclosed the northern half. The north wing was also extensively altered in plan, with four new polychrome mosaics including the Cupid mosaic dating from about 160 AD. Further redevelopment was done at times in the late third century. The final alterations were incomplete when the north wing was destroyed in a fire c. 270 AD.
Меншік иесі
Бари Канлифф алғаш ұсынған қабылданған теория бойынша, сарайдың алғашқы кезеңі Римге адал болған жергілікті басшы Тиберий Клавдий Когидубнның (немесе Тогидубнның) резиденциясы болған. Ол жаулап алудың бірінші кезеңінен кейін бірнеше аумақтың патшасы болып тағайындалған. Когидубн Тациттің "Агрикола" еңбегіндегі оның адалдығы туралы айтылуынан және жақын маңдағы Чичестерде табылған Нептун мен Минерваға арналған ғибадатхананың ескерткіш жазуынан белгілі. Сонымен қатар, 60 жыл шамасында Когидубнға Римнің мемлекет қайраткерлері мен аристократтарына ғана берілетін Август легаты деген құрметті атақ берілді. Канлифф бұл оқиғаны 70 жылы сарайдың ірі тас қабырғалы кеңейтілімінің салынуымен байланыстырады, бұл оның теориясын қолдау үшін осындай жоғары мәртебелі тұлғаға лайық болды. Чичестерде Лукуллдың болғанын көрсететін екі жазу табылды, ал Майлс Расселдің сарайды біздің заманымыздың 90-шы жылдарының басына жатқызуы осы түсіндіруге әлдеқайда сенімді келеді. Егер сарай Лукулл үшін салынған болса, онда ол бірнеше жыл ғана пайдаланылған болуы мүмкін, себебі римдік тарихшы Светоний Лукуллдың 93 жылы немесе одан кейін ақылдан безген император Домицианның қолынан қаза тапқанын жазған. Басқа теориялар сарайдың иесі Клавдийдің басып алуына дейін Рим империясының британдық патшасы Верика немесе тіпті Тиберий Клавдий Катуар болған деседі, оның алтын мөрлі сақинасы 1995 жылы жақын маңда табылған.
The accepted theory, first proposed by Barry Cunliffe, is that the early phase of the palace was the residence of Tiberius Claudius Cogidubnus (or Togidubnus), a pro Roman local chieftain who was installed as king of a number of territories following the first stage of the conquest. Cogidubnus is known from a reference to his loyalty in Tacitus's Agricola, and from an inscription commemorating a temple dedicated to Neptune and Minerva found in nearby Chichester. Furthermore, around 60 AD, Cogidubnus was granted the prominent title of legatus Augusti, which normally restricted to the statesmen and aristocrats of Rome. Cunliffe correlates this event with the construction of a large masonry extension of the palace in 70 AD, which was fitting for an individual of such a high status in order to support his theory. Two inscriptions recording the presence of Lucullus have been found in Chichester and the re dating, by Miles Russell, of the palace to the early 90s AD, would fit far more securely with such an interpretation. If the palace were designed for Lucullus, then it may have only been in use for a few years, for the Roman historian Suetonius records that Lucullus was executed by the delusional emperor Domitian in or shortly after 93 AD. Additional theories suggest that owner of the palace was either Verica, a British client king of the Roman Empire in the years preceding the Claudian invasion, or even one Tiberius Claudius Catuarus, whose gold signet ring was discovered nearby in 1995.
Жою және оның салдары
270 жылға таман солтүстік қанаты өрттен толығымен қирағандығына күмәнсіз дәлелдер бар. Мысалы, құлаған шатырдың қирандылары, сондай-ақ оның черепицалары мен балқыған темір бұйымдары бірінші қабатта шашылып жатыр, ал кейбір күйген есіктері тік тұрған күйінде қалды. Мұражай көрінетін қалдықтардың көп бөлігін, соның ішінде сарайдың бір қанатын қамтиды. Бақтар Рим дәуірінен аутентиктік өсімдіктермен қайтадан егілді, олардың ішінде раушан, лилия, розмарин, түрлі жеміс ағаштары және жиектелген қырлар бар.
There is overwhelming evidence that the north wing was completely destroyed in a fire around 270 AD. For instance, some of the rubble from the collapsed roof as well as its tiles and melted fittings were scattered on the ground floor, while some of the burnt doors remained standing. The museum incorporates most of the visible remains, including one wing of the palace. The gardens were re planted using authentic plants from the Roman period, including roses, lilies, rosemary, various fruit trees and boxed hedges.