Кіріспе

Фильмдер "Окторон" – Дион Бусиконың 1859 жылы Нью-Йорк қаласындағы "The Winter Garden" театрында сахнаға қойылған пьесасы. Өте танымал болғандықтан, пьесаны жеті труппа бірнеше жыл бойы үзбей ойнап тұрды. Соғысқа дейінгі мелодрамалардың арасында "Том ағаның үйі" (1852) пьесасынан кейін екінші орында тұрды. Екеуі де құлдыққа қарсы туындылар еді. Бусико пьесаны Томас Мейн Ридтің "Квадрон" романы (1856) негізінде жазған. Онда бос ақ адамдардың, құл болған аралас нәсілді және Луизиана штатындағы "Терребонн" плантациясында тұратын қара нәсілді американдықтардың өмірі бейнеленген. Пьеса құлдықты жою және театрдың саясаттағы рөлі туралы пікірталастарды қозғады. Онда романтизм мен мелодрама элементтері бар. "Окторон" сөзі Африкалық тегі сегізден бір бөлігі, ал қалған жеті сегізден бір бөлігі ақ нәсілді адамды білдіреді. Ал "квадрон" сөзі Африкалық тегі төрттен бір бөлігін, ал "мулат" сөзі көбінесе Африкалық тегі жартылай адамды білдіреді. Оксфорд ағылшын сөздігі "Окторон" пьесасын "маш-ап" сөзінің ең алғашқы жазбасы ретінде келтіреді, мысалы: "Ол түсінбейді; ол үнді, француз және мексикалық тілдерінің қоспасымен сөйлейді". Бусиконың қолжазбасында "үнді, француз және америкалық" деп жазылған. Соңғы сөз, маңызды сленгтік сөз, пьесаны басып шығарған адам тарапынан қате оқылған.

Бірінші акт

Джордж Пейтон Франциядан АҚШ-қа оралғаннан кейін, оның мұрагерлікке алған плантациясы қайтыс болған ағасының жомарттығының нәтижесінде өте қиын қаржылық жағдайда екенін біледі. Жейкоб МакКлоски, судья Пейтонды қиратқан адам, Джордж пен оның тәтесіне (ол мұрагерлік бойынша жылдық кіріс құқығына ие болған) олардың жерлері сатылатынын және құлдары жеке-жеке аукционға шығарылатынын хабарлауға келеді. Салем Скаддер, мейірімді янки, судья Пейтонның серіктесі болған; ол Терребоннді құтқаруға ниеттенсе де, ақшасы жоқ. Джорджға бай оңтүстік сұлуы, мұрагер Дора Саннисайд қызығушылық танытады, бірақ ол өзінің құлының бірінен туған, аралас нәсілді Зоиге ғашық болып қалады. Дора Джорджтың өзіне деген сезімі жоқтығын білмей, оны қайтару үшін Зоидің көмегін сұрайды. МакКлоски Зоиді өзіне қалайды, ал ол оның ұсынысын қабылдамағанда, оны қалған құлдармен бірге сатуға тырысады. Ол Зоидің сегізден бір бөлігі нәсілді екенін және заңды түрде Терребоннның мүлігіне жататынын біледі. (Құл әйелдерден туған балалар, әкесі кім болғанына немесе ақ нәсілдің үлесі қандай болғанына қарамастан, құл деп есептелген.) Ол Зоиді сатып алып, оны өзінің күңі етіп алуды жоспарлап отыр.

ІІ акт

МакКлоски жас құл жігіт Полды тоқтатады, ол үйге пошта сөмкесін алып келеді, ішінде судья Пейтонның бұрынғы қарыздарының бірінен келген хат болады. Осы хат миссис Пейтонға Терребонны сатудан сақтап қалуға мүмкіндік беретіндіктен, МакКлоски Паулды өлтіріп, хатты өзіне алады. Бұл қылмысты Скаддердің фотоаппаратымен түсіріп алады. Пауылдың ең жақын досы, үндік Вахноти, Пауылдың денесін табады; алайда, ол нашар ғана ағылшын тілінде сөйлей алады және ешкімге бұл өлтіру туралы хабарлай алмайды. Джордж пен Зои бір-біріне деген сезімдерін білдіреді, бірақ Зои Джорджтың үйлену ұсынысын қабылдамайды. Джордж себебін сұрағанда, Зои өзінің окторун екенін, ал заң ақ адамның қара терілі ата-анасы бар адамға үйленуіне тыйым салады деп түсіндіреді. Джордж оны басқа елге алып кетуді ұсынады, бірақ Зои Терребонға көмектесу үшін қалуға ниетті екенін айтады; Скаддер пайда болып, Джорджқа Дораға үйленуді ұсынады. Оның түсіндіруінше, Дораның байлығы Терребонның сатылуына жол бермейді және құлдарды бөліп жіберу қажеттілігі де болмайды. Джордж неге болса да келіседі.

ІІІ акт

Джордж Дораға барып, оған үйлену ұсынысын жасауға кіріседі; бірақ осыны істеп жатқанда, ол ойынан қайтып, оған жалған айтпауға шешім қабылдайды. Ол және Зои бір-біріне деген махаббатын жариялайды; қайғыға батқан Дора кетеді. Аукционшы, сондай-ақ потенциалды сатып алушылармен бірге келеді, олардың ішінде МакКлоски де бар. Әртүрлі құлдар аукционнан өткеннен кейін, Джордж пен сатып алушылар Зоиді саудаға қойылғанын көріп қатты таңғалады. МакКлоски судья Пейтонның оны заңды түрде босатуға ниеттенгеніне қарамастан, мұны іске асыра алмағанын дәлелдейді. Дора қайта оралып, Зои үшін бәсекеге түседі – ол Терребоннді құтқару үшін өз плантациясын сатқан. Бірақ МакКлоски Зои үшін одан да жоғары баға береді; Джоржды достары оған шабуыл жасаудан тоқтатады.

IV акт

Сатып алушылар пароходта сатып алынған құлдарды алып кетуге жиналады. Олар Пауылдың жоғалып кеткенін біліп, көпшілігі оны өліп қалды деп ойлайды. Вахноти мас күйі қайғылы болып, оларға Пауылдың жақында жерленгенін айтады. Ерлер Вахнотиді кісі өлтіруде айыптайды, ал МакКлоски оны линчтеуді талап етеді. Скаддер сот жүргізуді талап етеді, ал ер адамдар дәлел іздеуде. МакКлоски Вахнотидің томахокіндегі қанды көрсеткен кезде, ең ескі құл Пит МакКлоскидің ісін түсірген фотосуретпен келеді. Ерлер МакКлоскиді линчтеуді талап ете бастайды, бірақ Скаддер оларды оны түрмеге жіберу үшін көндіреді.

V акт

Олар билікке хабарласуға кетеді, бірақ МакКлоски қашып құтылады. Ол шам ұрлап, құлдармен толы бу кемені өртеп жібереді. Вахноти оны іздеп табады және бетпе-бет келеді; одан кейін болған күрес барысында Вахноти МакКлоскиді өлтіреді. Терребоннеге Зои қайтып оралады, бірақ жүрегі ауыр, себебі ол Джорджпен ешқашан бірге бола алмайтынын жақсы біледі. Ол үмітсіздікке беріліп, у ішеді. Скаддер МакКлоскидің Полді өлтіргеніне куәлік табылғанын және Терребонн енді Джорджқа тиесілі екенін хабарлау үшін кіреді. Осы қуанышқа қарамастан, Зоиді удан құтқару мүмкін болмайды. Ол Джордж тізе бүгіп, жанында тұрғанда, қонақ бөлмесіндегі диванда көз жұмады.

Баламалы аяқталулары

Англияда спектакль көрсетілгенде, Зои мен Джорджтың біріккен бақытты соңы болды. Американдық көрермендер үшін трагикалық соң қолданылды, себебі аралас некені көрсетуден қашынылған.

Бейімделулер

Пьеса 2014 жылы Бренден Джейкобс Дженкинс тарапынан «Окторун» деп бейімделді.