Кіріспе
Солтүстік герман халықтары қолданатын викинг құқығының бір бөлігі Ортағасырлық скандинавия құқығы, сонымен қатар Солтүстік герман құқығы деп аталады, ол Солтүстік герман халықтары қолданатын герман құқығының бір бөлігі болды. Бастапқыда оны заң оқушылар жаттап алған, бірақ викинг дәуірі аяқталғаннан кейін, Скандинавия христианды қабылдаған соң, христиан монахтары оны жазуға кірісті. Бастапқыда олар географиялық тұрғыдан шағын юрисдикциялармен (lögsögur) шектелді, ал Бьяркей заңдары түрлі сауда қалаларына қатысты, бірақ кейін бүкіл скандинавиялық мемлекеттерге қолданылатын заңдар да болды. Әр аймақты еркін адамдардың жиналысы, "тинг" басқарды. Сот жиналысы, заңды қолданып, куәгерлерді тыңдап, айыпталушының кінәлі ме, кінәсіз ме екеніне шешім шығарды. Әдетте екі түрлі жаза болды: заңнан тыс қылу және айыппұл салу. Дегенмен, әділеттіліктің ең көп таралған тәсілі айыппұл болды, оның мөлшері жасалған қылмыстың ауырлығына байланысты өзгерді. Бұл жүйе өте күрделі болды және айыппұлдар, әсіресе "мульт" деп аталатын айыппұл, айыпталушының және/немесе құрбаның әлеуметтік статусына қарай әртүрлі болды. Кінәсіздік туралы даулар көбінесе сот арқылы шешілетін. Бұл соттарда ерлер мен әйелдер үшін әртүрлі сынақтар болды. Алайда, егер сотқа қылмыс туралы хабарланбаса, ол жазаланбау мүмкін еді немесе заңнан тыс төлем арқылы шешілді. Викинг дәуірінен кейін ғана заң кодекстері жазылды, бірақ айыппұлдар, дуэльдер және қылмыскерлерді мойындамау кодексі Скандинавияда стандартты болып саналды.
Medieval Scandinavian law, also called North Germanic law, was a subset of Germanic law practiced by North Germanic peoples. It was originally memorized by lawspeakers, but after the end of the Viking Age they were committed to writing, mostly by Christian monks after the Christianization of Scandinavia. Initially, they were geographically limited to minor jurisdictions (lögsögur), and the Bjarkey laws concerned various merchant towns, but later there were laws that applied to entire Scandinavian kingdoms. Each jurisdiction was governed by an assembly of free men, called a þing. The court assembly, the thing, used the law and heard witnesses to rule whether the accused was guilty or not. There were usually two types of punishment: outlawing and fines. The most common means of justice were, however, fines; the amount varied, depending on the severity of the offense. This system was extremely intricate and the fines themselves, singularly a "mulct", were also varied according to the social status of the accused and/or the victim. Disputes of innocence were often solved by trial. These trials consisted of different tests for men and women. However, as long as the courts were not made aware of the crime, it could go unpunished or was settled outside of legal bounds by payment. There was no written code of law until after the Viking Age, but the code of fines, duels, and disavowing criminals was the standard across the Scandinavian world.
Исландия
Ортағасырлық скандинавия заңдарының ең айқын мысалы Исландияда кездеседі, онда викинг дәуірінде болған сот істері XIII және XIV ғасырлардағы исланд сагаларында суреттеледі. Мысалы, «Эйрбюгга сагасы» Альтингте жасалған келісімдер туралы мәлімет береді. Саганың 46-тарауы төреші мен қазылар алқасының келесі келісімге қол жеткізуін көрсетеді:
Торд Блинг Альфта-Фьордта алған жарақаты Торд Сноррасонға тиген жарақатты өтеуі керек деп келісті. Мар Холлвардссонның жарақаты және Стентордың Снорри діни қызметкерге жасаған соққысы Альфта-Фьордта қаза тапқан үш адамның өлімімен теңестірілді. Стайрдың екі жақта жасаған кісі өлтірулері бір-бірін жойды, сондай-ақ Бергтордың өлтірілуі және Торбрандсонның Вигра-Фьордтағы шайқаста алған жарақаттары да есепке алынды. Фрейстейн Бофидің өлтірілуі Альфта-Фьордтағы Штейнтордың біреуін өлтіруімен өтелді. Торлейф Кимби жоғалтқан аяғы үшін өтемақы алды. Снорридің Альфта-Фьордта өлтірілген адамы Торлейф Кимбидің төбелес бастауымен жасаған заңсыз шабуылмен теңестірілді. Барлық басқа жарақаттар өтелді, барлық даулар төленді және олар достықпен ажырасты. Штейнтор мен Снорри тірі болғанша, осы келісімге барлығы құрмет көрсетті. 1117 жылы Альтинг барлық заңдарды жазуға шешім қабылдады, және бұл Хафлиди Массонның шаруашылығында сол қыста орындалып, келесі жылы жарияланды. Нәтижесінде пайда болған кодекс «Сұр қаз заңдары» (исландша: Grágás) деп аталды, ол исланд азаматтық заңдары мен Исландиядағы христиан шіркеуін басқаратын заңдардан тұратын исланд одағының кезеңіндегі заңдар жинағы болды.
It was agreed that the wound Thord Bling received at Alfta Fjord should cancel the one given to Thorodd Snorrason. Mar Hallvardsson's wound and the blow Steinthor gave Snorri the Priest were said to equal the deaths of the three men killed at Alfta Fjord. The killings by Styr, one on either side, cancelled each other out, as did the killings of Bergthor, and the wounds of the Thorbrandssons in the fight on Vigra Fjord. The killing of Freystein Bofi was set against the killing of one of Steinthor's men at Alfta Fjord. Thorleif Kimbi got compensation for the leg he had lost. The killing of one of Snorri's men at Alfta Fjord was matched against the unlawful assault Thorleif Kimbi had committed by starting the fight. All other injuries were evened out, all outstanding differences paid for, and so they parted on friendly terms. Everyone honoured this settlement as long as Steinthor and Snorri were both alive. In 1117, the Althing decided that all the laws should be written down and this was accomplished at Hafliði Másson's farm over that winter and published the following year. The resulting codex is known as the Gray Goose Laws (Icelandic: Grágás) and they were a collection of laws from the Icelandic Commonwealth period consisting of Icelandic civil laws and the laws governing the Christian church in Iceland.
Норвегия
Орта ғасырдағы басқа скандинавия елдеріндей, Норвегияда да көптеген патшалар заңдық дауларды шешу үшін жиналатын тинг жүйесі қолданылған. Ортағасырлық Норвегияда төрт ежелгі аймақтық жиналыс қалыптасты: Фростатинг, Гулатинг, Эйдсиватинг және Боргартинг. Сондай-ақ, Haugating сияқты үлкен заң шығарушы жиынға айналмаған кішігірім тингтер де болды. Қазылар алқасы, әдетте, мәселенің маңыздылығына қарай он екі, жиырма төрт немесе отыз алты мүшеден тұратын. Ерте ортағасырлық Норвегияда істің нәтижесін анықтаудың ең көп таралған тәсілдерінің бірі – айыптаушы мен айыпталушы арасындағы хольмганг, яғни жекпе-жек болатын. Жеңімпаз құдайлардың қалауына ие болып, кінәсіз тарап деп есептелді. Бұл жиі кездеспесе де, адамдарды заңнан тыс деп жариялау да практикаланды. Кетилдің ұлы Бьорн, Ейрбигги сағасының басында патша Харальд жинаған тинг арқылы заңсыз деп жарияланды. Норвегия патшалығындағы патшалық билік консолидацияланып, шамамен XI ғасырдан бастап заңдар көбірек жазбаша түрінде бекітіліп, кейіннен патшалық жарлықтармен шығарылды. Осылайша, қалалардағы сауда Бьярки заңдарымен реттелді; төрт тингтің заңдары XIII ғасырда кодификацияланды, нәтижесінде Frostathing Law сияқты мәтіндер пайда болды. Норвегияның Магнус I («жақсы») осы процесте маңызды рөл атқарды. Содан кейін, Норвегияның Магнус VI («заңгер») билігі кезінде 1274 және 1276 жылдар аралығында бүкіл Норвегия үшін алғашқы мемлекеттік заң шығарылды. Бұл Магнус Лагабётес Ландслов деп аталды; ол 1276 жылдан бастап Магнус Лагабётес Былов деп аталатын елдің қалалары үшін қосымша заң кодекстерімен толықтырылды. Магнус Лагабётес Ландслов 1688 жылы Дания королі Кристиан V шығарған Норвегия кодексіне дейін Норвегия заңдарының маңызды бөлігі ретінде негізінен өзгеріссіз сақталды. Дегенмен, қазіргі Норвегия заңдарының бірқатар ерекшеліктері әлі де ежелгі Норвегияның мүлік заңдарынан тікелей туындаған деп есептеледі. Мысалы, удал заңының осы сияқты көне тамырлары бар деп саналады. Перт шарты Сыртқы Гебридтер мен Мэн аралын шотланд заңына өткізді, ал Шетланд және Оркнейде норвегия заңы мен билігі әлі де қолданылып келді.
Дания
Орта ғасырлық Дания үш юрисдикцияға бөлінді, олардың әрқайсысы өз провинциялық заңдарымен басқарылды: Скания жерлерінде қолданылатын Скания заңы, Зеландия және Лолландта қолданылатын Зеландия заңы, ал Ютландияда (солтүстік және оңтүстік) және Фюнде қолданылатын Ютландия заңы. Скания жерлері 17 ғасырдың ортасына дейін Данияның құрамында болды, ал Скания заңы Швецияның ұқсас провинциялық заңдарынан бұрын пайда болды. Ол шамамен 1200 жылы жазылған және бірнеше заң қолжазбаларында сақталған. Ең ерте сақталған қолжазба SKB B74 1225-1275 жылдар аралығында жасалған және қазір Швеция Корольдік кітапханасында сақтаулы. Тағы бір көшірме, Кодекс Руник, шамамен 1300 жылы рун әріптерімен жазылған және қазір Копенгаген университетінің Арнамагн институтында сақталады. Дегенмен, бұл қолжазбалар көне заң мәтіндерінің көшірмелері болғандықтан, Скания заңы Солтүстік елдердегі ең көне провинциялық заңдардың бірі саналады. Үш провинциялық заңның барлығы жеңімпаз Вальдемар патша тарапынан бекітілген. Олардың ең жасы – Ютландия заңы, ол 1241 жылы жарияланды. Кейін Зеландияға тағы екі заң берілді: король Эрик заңы және Зеландия шіркеу заңы. Бұл заңдардың қай Эрик патшаға қатысты екені әлі анық емес. 1683 жылы үш заң король Кристиан V-нің Дания заңымен алмастырылды, бірақ бұл заң Шлезвигте енгізілмегендіктен, Ютландия заңы осы юрисдикция үшін күшінде қалды. Ютландия заңының ең көне көшірмесі, Кодекс Холмиенсис 37 қазір Швеция Корольдік кітапханасына тиесілі. Жақында жүргізілген зерттеулер бұл көшірмені 1657-1660 жылдардағы соғыстарда шведтердің олжасы деп айтқан бұрынғы мәлімдемелерді жоққа шығарды, себебі кітап 18 ғасырдың басында Данияның меншігінде болған.
Швеция мен Финляндия
Қазіргі Швеция аумағындағы ең ерте жазба заң – Форсаринген болып саналады, ол Хелсингландтағы Форса шіркеуінің есігіндегі темір сақина. Онда руна жазуы бар, бұл жазу бұрын жоғары орта ғасырлардан қалған деп есептелген, бірақ соңғы зерттеулерге сәйкес тоғызыншы немесе оныншы ғасырға жатады. Жазудың нақты мағынасы әлі анықталған жоқ, бірақ ол айыппұлдар тізімін көрсетіп, әрбір жаңа құқық бұзушылық үшін айыппұл сомасы екі есеге артқан сияқты. Швецияның ең ерте маңызды заң мәтіндері – провинциялық заңдар (швед тілінде landskapslag), олар орта ғасырларда Швецияда заң жүргізудің негізгі құралы болды. Landskapslagar туралы жазбаша деректер 1280 жылдан кейін пайда болды. Швеция провинциялары, немесе landskap, іс жүзінде дербес елдер сияқты болып, әрқайсысының жеке заңдары болған. Вестергётланд, Эстергётланд, Даларна, Хелсингланд, Сёдерманланд, Уппланд, Вестманланд, Вермланд және Нерке провинцияларында провинциялық заңдар болғандығы мәлім. Готландта да Gutalagen провинциялық заңы болды. Финляндияда жергілікті әдет-ғұрыптық заңдар кодификацияланбаған, бірақ Финляндияның кейбір аймақтарында қолданылған заң Хелсингланд заңына негізделген. Ескі заманда заңдарды жатқа айтушы (lagman) жаттап алып, жеткізіп отырған. Шамамен 1200 жылға қарай заңдар жазбаша нысқаға көшіріле бастады, бұл, әдетте, дін қызметкерлерінің ықпалымен болды. Швецияның ең көне провинциялық заңы – Вестготальген, ол Батыс Швециядағы Вестергётланд провинциясында қолданылған. Gutalagen сияқты, ол ең ерте нұсқасында 1220 жыл шамасында жазылған. Кейбір ережелердің тамыры викингтер дәуіріне дейін барып салады. Мысалы, "Грекияда отырған адам мұрагерлік құқығына ие болмайды" деген шарт викингтер дәуірінде, көптеген шведтер варяг гвардиясында қызмет еткен кезде пайдалы болған, бірақ заңдар кодификацияланған кезде, мұндай қызмет тоқтаған уақытта маңызын жойған. Айыппұлдың үштен бір бөлігі зардап шеккенге, үштен бір бөлігі жүзге, ал үштен бір бөлігі патшаға төленуі керек еді. 1347 жылы швед провинциялық заңдары Магнус Эриксонның елдік заңымен алмастырылды. Gutalagen 1595 жылға дейін, ал Скания заңы 1683 жылға дейін қолданыста болды.
Христиандық және норвегиялық құқық
Христиан діні скандинавиялық халықтарға алғаш Шарль Ұлының тұсында келген деп есептеледі, бірақ 11 немесе 12 ғасырға дейін, Олаф Триггвасон Норвегияның ресми діні деп жарияланғанға дейін қалыптаспады. Ол дінді Скандинавияның басқа да аймақтарына, соның ішінде Фарер аралдарына, Исландияға және Гренландияға таратумен де көзге түсті. Христиандармен бірге жаңа заңдар мен идеялар келді, мысалы, "отпен сынақтан өту" Ярнбурдр. Ол қайнап тұрған судан темір алып, оны 9 қадам жүру арқылы көтеруден тұратын. Бір апта өткен соң, егер жаралар жұқпаса, адам кінәсіз деп танылған. Кейін христиандар бұл заңды да жойды. Скандинавиядағы құлдық пен "культтардың" жиналуы да тоқтатылды. Дегенмен, христиандық викингтер мәдениетіне ең үлкен үлес қосқан нәрсе – оның күш беруі болды. Викинг дәуірі монархиялық дәуірге көшкенде, жылдам аяқталуға жақын болды. Олаф Триггвасон, Суэйн Форкбард және Суэйннің ұлы Кнут Ұлы сияқты патшалар өте қуатты және христиан дінін қабылдаған. Скандинавия христиандыққа өткеннен кейін де жыл сайынғы þing рәсімі жалғасты, әсіресе Исландияда ол тек сот емес, сонымен қатар әлеуметтік жиын ретінде сақталды.