Кіріспе

Граниттік тор Дартмурдың шығыс жиегінде, Англияның Девон графтығында орналасқан. Хейтор, сондай-ақ Хейтор тастары, Хей Тор немесе кейде Хей Тор деп те аталады.

Орналасқан жері

Тор, Ильсингтон ауданындағы Хейтор Вейл ауылының жанында, белгілі координаттарда орналасқан. Осы атаумен сайлау округі де бар. 2011 жылғы халық санауы бойынша халық саны 2862 адамды құрайды.

Тарих

Идетордун (1566), Итор Дуун (1687), Идетор (1737), Итор Даун (1762) және Иттердаун (1789) – Хайтордың бұрынғы атауларының бірнеше мысалы. Хайтор деген ат салыстырмалы түрде жақында пайда болған, және бұл атаудың ескі нұсқасының, сондай-ақ Тейнь және Дарт өзендері арасындағы жағалау аймағын қамтыған Хайтор жүзінің бұрмалануы болуы мүмкін. Бұл жүздің өзі қазір Тотнес пен Ньютон Аббот арасында орналасқан жоғалған ауылдың атымен аталған деп есептеледі. 19 ғасырда жаяу жүргіншілердің таудың басына көтерілуіне мүмкіндік беру үшін сатылар жасалды, ал туристерге шығуды жеңілдету үшін металл тұтқа орнатылды. Бұл толығымен қабылданбады, және 1851 жылы доктор Крокер «осы таңғажайып 19 ғасырдың әлсіз және семіз адамдарына шыңға көтерілуге мүмкіндік беру үшін» кесілген тас сатыларға шағымданды. 1960 жылдары тұтқа тозғандықтан алынып тасталды, тіреу тіректерінің қалдықтары әлі де тасқа бекітілген. 1953 жылы Хайтор Роберт Тейлор мен Ава Гарднер бас рөлде ойнаған «Төңкерілген үстелдің рыцарьлары» көркем фильмінің маңызды түсірілім орны болды. Тордың екі негізгі тау жынысы арасында «әсем және әсерлі сарай» салынды, сондай-ақ фильм үшін ортағасырлық дәстүрлі спорт түрлері, оның ішінде айқас ұйымдастырылды. 1974 жылы Хайтор Даунының барлығы жаңадан құрылған Дартмур Ұлттық паркі басқармасына сатылды.

Геология

Хайтордың пішіні екі негізгі шығындысы арасындағы гранит эрозияға ұшыраған, типік "авеню" түріндегі тор. Оның ерекше пішіні – Эксетер мен Тотнес арасындағы Оңтүстік Девонның көптеген жерлерінен көкжиекте көрінетін айқын белгі. Тордың көп бөлігі ірі ұсақ граниттен тұрады, бірақ батыс шығындысының табанында жоғарыдағы тау жынысынан көбірек эрозияға ұшыраған ұсақ гранит қабаты бар, нәтижесінде кейбір жерлерде екі-үш фут көтеріңкі шығыңқы (тасқа сиынатын орын) пайда болған. Хайторит – Хай Тор гранит карьерлеріне жақын темір кенінен табылған кварцтың бір түрі, ол "туған жерінің құрметіне" аталған.

Кен қазу

Тордың астындағы гранитте, тордың өзіне қарағанда, ірі фельдспар кристалдары аз болған, соның салдарынан ол құрылысқа қолайлырақ болды. Трамвай жолының өзі, тасымалдайтын граниттен салынды және оның беріктігіне байланысты көп бөлігі бүгінге дейін көрініп тұр. 1831 жылы қайта жаңартылған Лондон көпірін салуда Хайтор граниті қолданылды, ал 1970 жылы ол Аризона штатындағы Хавасу көлі қаласына көшірілді. 1919 жылы осы жерден соңғы рет қазылған тас Эксетердегі соғыс ескерткішіне пайдаланылды.

Бүгін

Хайтор тау жыныстары мен карьерлері ерекше ғылыми қызығушылық тудыратын нысан ретінде дамудан және бұзылудан қорғалады. Бұл аймақ табиғи әсемдік орыны саналады және, әрине, Дартмурдың ең танымал ландшафты болып табылады.

Кіші, батысқа қарай созылған шығыршық кейде "Лоуман" деп аталады. Тау шаруалары екі шығыршықтың да жолдарын пайдаланады; әрқайсысының қиындық деңгейі әртүрлі. Бұл шығыршықтың астынан өтетін жол 2013 жылғы Ұлыбритания велотурдың 6-шы кезеңінің мәресіне жеткізді, және 2016 жылғы Ұлыбритания велотурдың алтыншы кезеңінің де мәресі осы жерде болды.