Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирак пен ирактық күрд күштері арасындағы бейбіт келісім
Peace treaty between Iraq and Iraqi Kurdish forces
1970 жылғы Ирак-күрд автономиясы туралы келісім (немесе Ирак-күрд бейбіт келіссөздері, немесе 1970 жылғы Бейбіт келісім) – Ирак үкіметі мен Күрдістан Демократиялық партиясының басшысы Мұстафа Барзанидің бірінші Ирак-күрд соғысынан кейін 1970 жылдың 11 наурызында қол жеткізген келісімі. Онда үш күрд облысынан және халық санағы арқылы күрд халқы басымдығы анықталған басқа да іргелес аудандардан тұратын Автономиялық аймақ құру көзделген. Жоспар күрдтерге мемлекеттік органдарда өкілдік беруді де қарастырды, оның іске асырылуы төрт жылға жоспарланған. Өз кезінде бұл ұзақ жылдар бойы созылып келген ирак-күрд қақтығысын шешуге жасалған ең маңызды тыраныс болды. Дегенмен, Ирак үкіметі сол кезеңде мұнайға бай Киркук және Ханакин аймақтарында арабтандыру бағдарламасын іске қосты. Нәтижесінде, күрд автономиясы үшін жасалған бейбіт жоспар сәтсіз аяқталды; 1974 жылы екінші Ирак-күрд соғысы қайта басталды, осылайша күрд-ирак қақтығысы ушықты.
Iraqi–Kurdish Autonomy Agreement of 1970 (or the Iraqi–Kurdish peace talks or the 1970 Peace Accord) was an agreement, which the Iraqi government and the leader of the Kurdistan Democratic Party Mustafa Barzani reached on March 11, 1970 in the aftermath of the First Iraqi–Kurdish War. It stipulated the creation of an Autonomous Region, consisting of the three Kurdish governorates and other adjacent districts that have been determined by census to have a Kurdish majority. The plan also gave Kurds representation in government bodies, to be implemented in four years. For its time it was the most serious attempt to resolve the long running Iraqi–Kurdish conflict. Despite this, the Iraqi government embarked on an Arabization program in the oil rich regions of Kirkuk and Khanaqin during the same period. Eventually, the peace plan for the Kurdish autonomy failed; re erupting into the Second Iraqi–Kurdish War in 1974, thus escalating the Kurdish–Iraqi conflict.
Мақалалар
Күрд тілі араб тілімен қатар күрдтер көпшілік тұратын аймақтарда ресми тіл болып табылады; сондай-ақ, ол аймақтарда оқыту тілі ретінде қолданылады және бүкіл Ирак бойынша екінші тіл ретінде оқытылады. Күрдтер үкіметке толыққанды қатысады, оның ішінде министрлер кабинеті мен армиядағы жоғары және маңызды лауазымдарға тағайындалады. Күрд білімі мен мәдениеті нығайтылады. Күрдтер көпшілік тұратын аймақтардағы барлық лауазымдарды күрдтер немесе кем дегенде күрд тілінде сөйлейтін адамдар иеленеді. Күрдтер өздерінің студенттік, жастар, әйелдер және мұғалімдер ұйымдарын құруға құқылы. Курдистанды дамытуға қаражат бөлінеді. Шehидтердің отбасыларына және кедейлік, жұмыссыздық немесе баспанасыздықтан зардап шеккендерге зейнетақы мен көмек көрсетіледі. Курдтер мен арабтар бұрынғы тұрғын жерлеріне қайта оралады. Аграрлық реформа іске асырылады. Конституцияға «Ирак халқы екі ұлттан тұрады: араб және күрд ұлтынан» деген түзету енгізіледі. Хабар тарату станциясы мен ауыр қару-жарақ Үкіметке қайтарылады. Вице-президенттердің бірі күрд болады. Облыстық басқару заңы осы декларацияның мазмұнына сәйкес өзгертіледі. Күрдтер көпшілігін құрайтын аймақтар өзін-өзі басқару бірлігі ретінде біріктіріледі. Күрд халқы Ирактағы халқының санына пропорционалды түрде заң шығару билігіне қатысады.
The Kurdish language shall be, alongside the Arabic language, the official language in areas with a Kurdish majority; and will be the language of instruction in those areas and taught throughout Iraq as a second language. Kurds will participate fully in government, including senior and sensitive posts in the cabinet and army. Kurdish education and culture will be reinforced. All officials in Kurdish majority areas shall be Kurds or at least Kurdish speaking. Kurds shall be free to establish student, youth, women's and teachers' organisations of their own. Funds will be set aside for the development of Kurdistan. Pensions and assistance will be provided for the families of martyrs and others stricken by poverty, unemployment or homelessness. Kurds and Arabs will be restored to their former place of habitation. The Agrarian Reform will be implemented. The Constitution will be amended to read "The Iraqi people is made up of two nationalities, the Arab nationality and the Kurdish nationality." The broadcasting station and heavy weapons will be returned to the Government. A Kurd shall be one of the vice presidents. The Governorates (Provincial) Law shall be amended in a manner conforming with the substance of this declaration. Unification of areas with a Kurdish majority as a self governing unit. The Kurdish people shall share in the legislative power in a manner proportionate to its population in Iraq.
Іске асыру
Тарик Азиз кейіннен былай деді: "Біз 11 наурыздағы манифесті жариялағанда шынайы ниетпен болдық. Бұл жарнама емес еді." Мұлла Мустафа Барзани оны тым жақсы болуы мүмкін емес деп ойлады, бірақ күрд қауымдарының қысымымен барлық дерлік баптарға қол қойды. Қол қойылғаннан кейін бір айдың ішінде көптеген тармақтар іске асырылды, ал желтоқсан айында Мұлла Мустафа Барзани автономияға үміт артты, бірақ жыл соңына қарай Баас партиясы уақытты жалғастыруға тырысып бағанын анық болды, себебі оның ұлына қастандық жасауға әрекет жасалды. Даулы аймақтардағы халық санағы екі рет кейінге шегерілді, ал 1973 жылы Келісім күшін жойды.
Tariq Aziz retrospectively stated "We were sincere when we announced the 11 March Manifesto. It wasn't propaganda." Mulla Mustafa Barzani saw it as too good to be true, but signed nevertheless due to pressure from the Kurdish communities. Within a month of signing, most articles were implemented, and by December Mulla Mustafa Barzani was optimistic about autonomy, but by the end of the year it became clear that the Ba'ath party was just playing for time, as there was an attempt on his son's life. The census for disputed areas was postponed twice, and by 1973 the Accord had collapsed.