Пио Гама Пинто: Кения тәуелсіздігі үшін күрескен қайраткер

Кіріспе

Кениялық саясаткер және журналист Пио Гама Пинто (31 наурыз 1927 - 24 ақпан 1965) – кениялық журналист, саясаткер және азаттық күрескері. Ол Кенияның тәуелсіздік күресінде маңызды рөл атқарған социалистік көшбасшы болды. 1965 жылы оған қастандық жасалды, соның салдарынан көптеген адамдар оны тәуелсіз Кенияның алғашқы саяси шейіті деп есептейді.

Алғашқы жылдар

Пинто 1927 жылғы 31 наурызда Найробиде кениялық азиялық отбасында, гоандық католик тегінен шыққан болып дүниеге келді. Ол португалдық үндістандық Гоа провинциясынан келген иммигрант ата-ананың баласы еді. Оның әкесі Кенияның отарлық үкіметінде лауазымды қызметкер болған, ал анасы үй шаруасымен айналысқан. Сегіз жасында білімі үшін Гоаға жіберілді және келесі тоғыз жылды сонда өткізді. Арпорадағы Сент-Джозеф орта мектебінде емтиханды тапсырып, кейін Бомбей президенттігіне көшті. Содан кейін Бомбейдегі пошта және телеграф кеңсесінде жұмыс істеді, жалпы ереуілге қатысып, Гоаны португалдық үкімден босатуды мақсат тұтқан Гоа Ұлттық Конгресінің негісқалаушы мүшесі болды. Он жеті жасында Гоадағы португалдық отаршылдыққа қарсы Бомбейде науқан бастады. Пинто сондай-ақ журналистикамен айналысып, Colonial Times, Daily Chronicle және The Uzwod газеттеріне мақалалар жазды. 1952 жылдан бастап ол «Аль-Индия радиосының» халықаралық қызметтеріне тұрақты үн қосты, онда «Гон Ньюслитер» атты отаршылдыққа қарсы танымал бағдарлама шығарды. Ол сондай-ақ британдық отаршылдыққа қарсы белсенділермен, соның ішінде тәуелсіз лейборист депутаты Феннер Броквеймен тығыз жұмыс істеді, Кениядағы саяси жағдай туралы әлемдік баспасөзді хабардар етті. Алайда, бұл халықаралық қызметі Пинтоны Кенияның отарлық билігінің назарына түсірді. 1954 жылы, Эмма Диасқа үйленгеннен бес ай өткен соң, ол «Анвил» операциясы кезінде ұсталды және келесі төрт жылды Манда аралында қамауда өткізді. 1958 жылдың басынан 1959 жылдың қазанына дейін Кабарнетте қамауда болды. 1960 жылы ол Кения Африка Ұлттық Одағының (KANU) «Саути Я KANU» газетін, кейін Pan African Press баспасын құрды, оның директоры және хатшысы болды. Пинто сондай-ақ Кения Азаттық Партиясын құрды, бұл көп ұлтты социалистік ұйым еді, бірақ KANU алғаш рет африкалық емес адамдарды қатарына қабылдағанда партияны таратып жіберді. Пинто 1961 жылғы сайлауда KANU үшін науқан жүргізуде белсенді рөл атқарды, нәтижесінде партия жеңіске жетті. 1962 жылдан бастап Пинто өзінің назарын әлі де португалдық отаршылдық билігінде болған Мозамбикке аударды және FRELIMO азаттық қозғалысымен тығыз жұмыс істеді. 1963 жылы Орталық Заң шығарушы Ассамблеяның мүшесі болып сайланды, ал 1964 жылдың шілдесінде Өкілдер палатасының арнайы сайланған мүшесі болып тағайындалды. Ол 1964 жылы KANU партиясының кадрларын даярлау үшін Лумумба институтын құруға көмектесті. Ол қаза болған кезде қызымен бірге көлікте болған. Пинто тәуелсіздік алғаннан кейін өлтірілген алғашқы кениялық саясаткер атанды. Пинто қаза болған кезде 38 жаста болды.

Pinto was born in Nairobi on 31 March 1927 to a Kenyan Asian family of Goan Catholic descent. Born to immigrant Goan parents hailing from the Portuguese Indian province of Goa, his father was an official in the colonial government of Kenya while his mother was a housewife. At age eight, he was sent to Goa for his education and spent the next nine years there, passing his matriculation exams at St. Joseph's High School, Arpora and then moving to the Bombay Presidency, studying science at Karnatak College, Dharwar for two years before joining the Royal Indian Air Force in 1944 as an apprentice ground engineer. He then took up a job in the Posts and Telegraph office in Bombay, participated in a general strike and became a founding member of the Goa National Congress whose aim was the liberation of Goa from Portuguese rule. When only seventeen, he started an agitation in Bombay against the Portuguese colonial occupation of Goa. Pinto also turned to journalism, writing for the Colonial Times, Daily Chronicle and The Uzwod. From 1952, he was also a regular contributor to the international services of All India Radio, where he produced a popular anti colonial program named Goan Newsletter. He also worked closely with British anti colonial activists, including the Independent Labour MP Fenner Brockway, to inform the world press of political developments in Kenya. This international activism, however, brought Pinto to the attention of Kenya's colonial authorities. In 1954, five months after his marriage to Emma Dias, he was rounded up in the notorious Operation Anvil and spent the next four years in detention on Manda Island. He was kept in confinement from early 1958 until October 1959 at Kabarnet. In 1960, he founded the Kenya African National Union (KANU) newspaper Sauti Ya KANU, and later, Pan African Press, of which he subsequently became Director and Secretary. Pinto also formed Kenya Freedom Party, a multiracial socialist organisation, but dissolved the party when KANU allowed non Africans to join its ranks for the first time. Pinto subsequently played an active role in campaigning for KANU during the 1961 elections, which the party won comfortably. From 1962, Pinto turned his attention to Mozambique, which was still under Portuguese colonial rule, and worked closely with the anti colonial group FRELIMO. In 1963 he was elected a Member of the Central Legislative Assembly and in July 1964 was appointed a Specially Elected Member of the House of Representatives. He worked to establish the Lumumba Institute in 1964 to train KANU party officials. He was with his daughter in his car at the time of his killing. Pinto became the first Kenyan politician to be assassinated after Independence. At the time of his assassination, Pinto was 38.

Салдары

Полиция үш қарулы күшті іздестіруге кірісті. Қылмыс болған күні Кисилу Мутуа мен Чеге Тхуо, сол кезде жас ересектер, ұсталды. Кисилу мен Чеге Қ.С.Б.-ға (Қылмыстық іздестіру бөлімі) оларды Кения мұнай және газ жұмысшылары кәсіподағының бас хатшысы Охола Мака-Аньенго Пинтоның кәсіподақ ісіне араласуы үшін қорқыту мақсатымен жалдағанын мәлімдеді. Мака-Аньенго осы айыптаулардан кейін ұсталды. Бірақ полициядағы тексеру кезінде күдіктілер Мака-Аньенго оларды жалдаған адамға ұқсағанын, бірақ өзін Мака-Аньенго деп таныстырған нағыз қылмыскер емес екенін растады. Мака-Аньенго кез келген қатысы болмағандықтан босатылды. Сотта қаралыс барысында Тхуо ақталды, ал Мутуаға өлім жазасы берілді. Апелляциядан кейін бұл жаза мәңгілікке түрмеге қамауға ауыстырылды. Пинтоны өлтіргені үшін сотталған Мутуа 35 жыл түрмеде отырғаннан кейін, қайтыс болған президент Даниэль Арап Моидің жарлығымен босатылды. Мутуа өзінің кінәсіз екенін мәлімдеп, Пинтоның нағыз кісі өлтірушілерін анықтау үшін толыққанды тергеу жүргізуді талап етті. Осы оқиғаға қатысты әртүрлі теориялар бар. Бірінде Пинтоны Джомо Кениаттаның адамдары өлтіргені айтылады, ал екіншілері Пинтоның өлімін Мозамбик азаттық қозғалысына байланысы бар, неоколониалдық күштердің қолынан қаза тапқан жақтас коммунист ретінде қарастырады. 1966 жылы «Transition» журналында жарияланған мақалада Пинтоның өлімінен кейін парламент депутаттары арасында шығыс блогымен ынтымақтастықтың қаупі туралы ескерту хаты таралғаны жазылған. Билдад Каггия Пинтоның өлімінің қарапайым емес, саяси қылмыс екенін айтқан. Бұл саяси өлтіру болды деген кең тараған пікірге қарамастан, полиция тергеуі бұл қылмысты саяси емес деп қарады. Пинтоның артында әйелі Эмма және үш қызы – Линда, Малуша және Терешка қалды. Екі жылдан кейін Эмма және оның қыздары Канадаға эмиграциялады. 1965 жылдың қыркүйегінде Эмма Гама Пинто Чилидің Сантьяго қаласына шақырылды, онда ол күйеуіне Халықаралық журналистер ұйымы шетелдік үстемдік пен қанаудан Африка елдерін азат етуге қосқан үлесі үшін берген марапатты қабылдады. 2008 жылы Кения «Кенияның батырлары» атты төрт маркадан тұратын серия шығарды, олардың бірінде Пинтоның суреті бейнеленген.

The police set out to find three gunmen in connection with the murder. Kisilu Mutua and Chege Thuo, young adults at the time, were arrested on the day of the murder. Kisilu and Chege informed the C. I. D. that they were hired by Ochola Mak’Anyengo, the secretary general of the Kenya Petroleum Oil workers union, to frighten Pinto ostensibly on account of his interfering with the union. Mak’Anyengo was arrested following these accusations. At the police lineup however, the accused affirmed that Mak’Anyengo resembled the man who hired them, but he was not the actual culprit who had identified himself as Mak'Anyengo. Mak’Anyengo was cleared of any involvement and released. After the case was heard in court, Thuo was acquitted, but Mutua was given the death sentence. This sentence was later reduced to life in prison following an appeal. When Mutua, convicted for the murder of Pinto, was released after 35 years in prison through a presidential pardon by the late President Daniel Arap Moi, Mutua insisted on his innocence and called for thorough investigations to identify Pinto's true assassins. Different theories have been forwarded about the assassination with some suggesting that Pinto was killed by Jomo Kenyatta's men and others seeing Pinto's assassination as the extermination of an avowed Communist with links to the Mozambican liberation movement by neocolonial forces. An article published in Transition magazine in 1966 noted that a letter was circulated amongst Members of Parliament after Pinto's murder warning of the risks of cooperating with the eastern bloc. Bildad Kaggia was quoted saying that Pinto's killing was not an ordinary murder but a political one. Despite the wide perception that this was a political assassination, the police investigation treated the murder as not political. Pinto was survived by his wife, Emma and his three daughters Linda, Malusha and Tereshka. Two years after the assassination, Emma and her daughters emigrated to Canada. In September 1965, Mrs. Emma Gama Pinto was invited to Santiago, Chile, to receive a posthumous prize awarded to her husband by the International Organisation of Journalists for his contribution in journalism to the liberation of African countries from foreign domination and exploitation. In 2008, Kenya released a series of four stamps titled Heroes of Kenya, one of which depicted Pinto.