Бұлғамалы таяқ: Спорт және өнердің үйлесімі

Кіріспе

Спорт

Таяқ айналдыру – би мен түстік топтардың үйлесімді хореографиялық қойылымдар жасау үшін біріктірілетін спорты. Бұл спортқа металл таяқ, яғни "таяқ" керек болады, ол әдетте адамның жетекші қолынан сәл ғана үлкен. Бұл спортты ұлттық және халықаралық жарыстарда, оның ішінде АҚШ жастар Олимпиадасында көруге болады.

Сипаттама

Твирлинг – бір немесе бірнеше таяқтарды қолдану кезінде би, дененің икемділігі, үйлесімділік және шапшаңдықты біріктіреді. Бұл спорт түрі бүкіл әлемде танымал. Көбінесе өнер көрсетулер музыкамен сүйемелдейді. Таяқ айналдырудың түрлі-түрлі стилі бар. Мажореттер жоғары мектептер мен колледждердің марш-оркестрімен бірге топта айналады. Твирлер парадтарда немесе көрермендер алдында өнер көрсететін топтың құрамында болуы мүмкін. Жарысқа қатысушылар жеке немесе топта өнер көрсете алады. Таяқ айналдыру үшін таяқты қалай ұстау және оны басқару туралы білім қажет. Твирлерлер осы дағдыларды екі жасынан бастап үйрене бастайды, бірақ көбінесе бастауыш мектепте, ал кейбіреулері орта мектепте бастайды. Таяқ әдетте алюминий сияқты жеңіл металдан жасалған, салмақты және икемді ұштары бар таяқ ретінде сипатталады, көбінесе резеңке тығындармен жабдықталған. Таяқтың резеңке ұштары таяққа бекітіліп, ауыстырылуы мүмкін. Бір ұшында үлкен ұшы, оны шар деп атайды. Екінші ұшында кішкентай ұшы, оны ұшқыр деп атайды. Таяқтың ортасында тепе-теңдік болуы керек. Таяқтың қалыңдығы әртүрлі болуы мүмкін. Жұқа таяқтар саусақпен айналдыруға, ал қалың таяқтар домалатуға қолайлы. Резеңке ұштар өндірушіге байланысты әртүрлі пішінде болуы мүмкін. Көбінесе жұлдыз, лала және дөңгелек пішіндес ұштар қолданылады. Таяқтың ұзындығы ұштан ұшқа дейін пайдаланушының қолтығынан ортаңғы саусағының ұшына дейінгі арақашықтықтан бір дюйм артық болуы керек. Таяқ трюкке байланысты үш түрлі қылып ұсталады: шардан, бір қолмен ұшынан және көбінесе таяқтың ортасынан. Таяқтың таяқшасы әшекейлеу үшін немесе жақсырақ ұстау үшін арнайы лентамен оралады. Лента электрленген лентадан теннис лентасына дейін болуы мүмкін. Таяқ айналдырудан басқа, твирлерлер бірнеше құралдарды қолданады, соның ішінде отты таяқтарды, шапшаңдарды, отты шапшаңдарды, айналма таяқтарды, ленталарды, ту таяқтарды, сермелейтін таяқтарды, мылтықтарды, шамды таяқтарды, екі ту таяқтарды, жарқыраған таяқтарды және семсерлерді. NBTA, USTA және WBTF қолданатын барлық жабдықтар айналдыру кезінде оңай басқарылатын сапалы жабдықтар болып табылады. Сондықтан мылтық, семсер және шапшаңдар нағыз қару емес, айналдыру үшін жасалған реквизиттер. Алайда, отты таяқтар шын мәнінде отпен жанатын таяқтар. Твирлерлер отты таяқтардың ұштарын керосин, тики майы немесе бензин сияқты жанғыш затқа бір түнге малып қояды. Ұштары малынғаннан кейін, твирлерлер артық сұйықтықты шайқап тастауы керек. Содан кейін таяқтың ұштарын отқа жағуға болады. Твирлер өнер көрсетуін аяқтағаннан кейін, отты таяқты тез лақтыру арқылы немесе өрт сөндіру жабуына салу арқылы сөндіруге болады. Таяқ айналдыру үшін дененің үйлесімділігі мен жақсы басқару қажет. Сонымен қатар, би, гимнастика элементтерін дұрыс орындау үшін икемділік қажет. Таяқ айналдырудың негізі – бас бармақты лақтыру. Бұл трюк таяқтың ортасынан орындалады. Таяқ бір қолмен белден ұсталады. Таяқ бас бармақтың үстінен домалап, қолдың көмегімен көтеріледі. Бас бармақты лақтыру қиындығын бір немесе бірнеше айналымдар, арба дөңгелектері, алдыңғы жүргіштер, иллюзиялар және басқа да трюктермен арттыруға болады. Таяқты екі қолмен де лақтыруға болады, бірақ екі қолдың да шеберлігі артық. Мысалы, таяқты басынан, бүйірінен, аяғынан, бір немесе екі аяғынан немесе иллюзиядан ұстауға болады. Басқа лақтыруларға ашық қолмен лақтыру және жазық айналыс лақтыру жатады. Таяқ айналдырудың барлық твирлерлерге ортақ көптеген трюктері бар. Бір кең таралған трюк – шынтақпен домалату. Үнемі шынтақпен домалату бірінші шынтақтың үстінен өтеді, екінші шынтақтың астына түседі, арқадан өтеді және қайтадан бірінші шынтақтың үстінен өтеді. Таяқ қозғалыста болғанша бұл процесті жалғастыруға болады. Басқа кең таралған трюктерге балық құйрығы, ашық тамақ, ашық мойын орамал, ауыз орамал және т.б. жатады. Режимдердің ұйымдастырылуының болжамды үлгісі бар, бірақ дағдыға байланысты ерекше ұйымдастырылу бар. Әдетте, твирлерлер әр түрлі режимдерде бастапқы режимді дайындайды. Бұл режим олардың мансабында қайта-қайта өзгереді. Мысалы, қарапайым жүрісте твирлер бір қолын сол жамбасына қойып, екіншісімен таяқты ұстайды. Содан кейін твирлер аяғын кресло биіктігіне дейін көтеріп, бүгіп, "Жұлдыздар мен жолақтар" ырғағына қарай аяғын төмен түсіреді. Серуендеу – қарапайым жүрістің кеңейтілген түрі. Ол да "Жұлдыздар мен жолақтар" ырғағына қарай аяқтың жерден көтерілуін есептейді, бірақ координацияланған таяқпен басқа би қозғалыстары да қосылады. Жеке өнер көрсетулерге нақты музыка немесе ырғақ қажет емес. Оның орнына, твирлер үнемі жылдамдық, күрделі трюктер және дене жұмысын жақсартуға тырысады. Режим вертикальды, көлденең, саусақпен және домалату бөлімдерінен тұрады. Онда позалармен жүріп өту және кері қайту да болуы мүмкін, бірақ жүріс тур жете, секіру, қадам-доп алмасу немесе қарапайым жүріс болуы мүмкін. Модельдеу Т пішімінде баяу, әдемі айналымдармен және бұрылыстармен орындалады. Байқаулар ережелеріне байланысты, режим қысқа/кешкі/ұзын көйлекте немесе костюмде орындалуы мүмкін. Конкурсқа байланысты модельдеуге сұхбаттасу да кіруі мүмкін. Басқа режимдер екі таяқтан, үш таяқтан, ту таяқтарынан, шоу режимдерінен немесе шеңберлерден тұруы мүмкін. Жарыстар бәсекелі таяқ айналдырудың маңызды бөлігі болып табылады. Негізгі дағдылар жарыстары – кіріспе деңгей, онда қатысушы негізгі жүріс, модельдеу және жеке өнер көрсетеді. Бастауыш және орта деңгейдегі жарыстарға модельдеу/сұхбаттасу, серуендеу және жеке өнер кіреді. Жоғары деңгейдегі жарыстарға модельдеу/сұхбаттасу, шоу айналдыру және жеке өнер кіреді. Таяқ айналдырушылар футбол ойындары, баскетбол ойындары, жарыстар, парадтар және ойын-сауық қажеттіліктері бар басқа да шараларда өнер көрсетеді. Таяқ айналдыру маусымы аяқталғаннан кейін, әр таяқ айналдыру компаниясы/студиясы маусым бойында қол жеткізген жетістіктерді көрсету үшін қойылым ұйымдастырады. АҚШ-тағы жарысқа қатысатын жеке твирлерлер бірнеше ұйымдар арқылы жарысады. Бұл ұйымдарға АҚШ Таяқ айналдыру қауымдастығы, Twirling Unlimited, Twirltacular, Ұлттық таяқ айналдыру қауымдастығы және т.б. кіреді. Әр ұйымның өзінің ережелері бар. АҚШ Таяқ айналдыру қауымдастығы (USTA) осы қауымдастыққа тән жарыс режимдерін ғана ұсынады. Бұл режимдерге L әскери маршы, 32 есептік көрсетілім, ырғақты айналдыру, еркін стиль және шоу айналдыру кіреді. Twirling Unlimited, TU, даму деңгейлерінде айналымдар мен үздіксіз шынтақпен домалату санына шектеулер қояды, бірақ гимнастикалық қозғалыстарға рұқсат береді. TU жас топтарын 0–6, 7–8, 9–11, 12–14 және 15+ деп бөледі. 0–6 және 7–8 жас топтары кейбір шараларда біріктіріледі. Ұлттық таяқ айналдыру қауымдастығы, NBTA, даму шектеулеріне ие емес, бірақ гимнастикаға рұқсат бермейді. NBTA жас топтары: 0–4, 0–6, 7–9, 10–12, 13–15 және 16+. NBTA елдері Американың парадтағы жастары деп аталады, ол 50 жыл бойы өткізіліп келеді. AYOP 46 жыл бойы Нотр-Дамның Джойс орталығында өткізіліп келеді. Бұл шара жеке және топтық өнершілерге әлемдік жарысқа қатысуға мүмкіндік береді. AYOP – бір апталық шара, онда ашық шаралар мен жарыстар бар, оларға қатысу үшін твирлерлер штаттық/аймақтық Miss Majorette шараларында іліккені жөн. Екі ұйымның да жеке шаралары жаңадан бастағандар, бастауыш, орта, жоғары және элита деңгейлеріне бөлінеді. Көтерілу жеңістердің белгілі бір санына байланысты.

Twirling combines dance, agility, coordination, and flexibility while manipulating a single or multiple batons. It is a sport that is played worldwide. A performance is typically accompanied by musical tunes. There are various types of baton twirlers. Majorettes twirl in a group for a high school or college with its marching band. A twirler may perform as part of a group that marches in a parade or front of an audience. Competitive twirlers may compete solo or as part of a group. Baton twirling requires specific knowledge of manipulating the baton and where to hold the baton. Twirlers start learning the skills as early as age 2, but usually in grade school although some begin as late as high school. The baton can be described as a rod, usually a lightweight metal such as aluminum, with weighted, resilient ends, typically rubber stoppers. The baton's rubber ends attach to the rod and can be replaced. On one end, there is a large tip called the ball. On the other end, there is a small tip called the tip. The baton must be balanced at its center point. The rod can be one of several thicknesses. Thicker, heavier rods are said to be better for rolling, while thinner ones are better for finger rolls. The rubber ends can have different designs or weights depending on the manufacturer. Common types are the star, tulip, and simple round tips. The length of the baton from tip to tip should be one inch longer than the distance from the user's armpit to the tip of the user's middle finger. The baton is manipulated from three positions, depending on the trick: from the ball, one hand from the tip, and mostly from the center of the baton. The baton rod is wrapped with tape for decoration or added grip, using tape specially employed for that purpose. The tape can be anything from electrical tape to tennis tape. In addition to twirling baton(s), twirlers are known for manipulating multiple pieces of equipment, including fire baton(s), machetes, fire machetes, hoop batons, streamers, flag batons, swing batons, rifle, lighted batons, double flag baton, glow batons, and sabers. All equipment used by twirlers of the NBTA, USTA, and WBTF is show quality equipment engineered to be easily manipulated in a twirling routine. Therefore, the rifle, saber, and machetes are not real weapons but props created specifically for twirling. However, fire batons are, in fact, real flaming batons. The twirler will soak the ends of the fire batons overnight in a flammable substance, commonly kerosene, tiki oil, or gasoline. After the ends are soaked, the twirler must shake off any excess liquid. Finally, the ends of the baton can be set on fire using a lighter. After the twirler has finished performing, the flames can be put out by tossing the baton very fast or placing it in a fire blanket. Baton twirling requires skillful coordination and great control of the human body. Additionally, it requires great flexibility to execute baton, dance, and gymnastics elements properly. The foundation of baton twirling is the thumb toss. This trick is accomplished from the middle of the baton. The baton is held in one hand at the waist. The baton is rolled over the thumb, and a slight hand movement lifts it. The thumb toss can be increased in difficulty with one or more spins done under the toss, cartwheels, front walkovers, illusions, or many more tricks. The baton can be tossed from either hand, but proficiency in both hands is preferable. For example, the baton can be caught blind behind the head, at the side, under a kick, under one or both legs, or in an illusion. Other tosses include the open hand toss and flat spin toss. The sport of baton twirling has many tricks common to all twirlers. The elbow roll is a common trick. Continuous elbow rolls go over one elbow, dip the second elbow, dip at the back, and over the first elbow again. This process can keep going as long as the baton stays in motion. Other common tricks include fishtails, open throats, open neck rolls, mouth rolls, and more. The routines have a predictable pattern of organization despite a unique organization of tricks based on ability. Typically, the twirlers have an initial routine constructed in each type of routine as they are ready. That routine is changed over and over during their career. For example, in basic march, the twirler places one hand on the left hip and cradles the baton in the other. Next, the twirler lifts the leg into a chair height, bends the leg, and lowers the foot back to the ground to the beat of "Stars and Stripes." Strut is an expansion of the basic march. It also counts the hitting of the foot off the ground based on the beat of "Stars and Stripes," but other dance moves with the coordinated baton are incorporated into its X pattern. Solo routines need specific music or beat to follow. Instead, the twirler attempts to constantly improve the routine with greater consistent speed, complicated tricks, and improved bodywork. The routine has specific sections from the vertical, horizontal, finger, and roll sections. It can include a walk up and back with poses, but the walk can be a tour jeté, leaps, skip, step ball changes, or a simple march. Modeling is completed in a T pattern with slow, graceful spins and turns. Depending on contest rules, the routine can be done in a short/party/long dress or costume. Modeling can also include an interview, depending on the contest. Other routines can consist of two batons, three batons, flag batons, show routines, or hoops. Pageants are a large part of competitive baton twirling. Basic skills pageants are the introductory level, where the contestant performs basic march, modeling, and solo. Beginner and Intermediate pageants include modeling/interview, strut, and solo. Advanced pageants have modeling/interview, show twirl, and solo. Baton twirlers perform at football games, basketball games, competitions, parades, and other events where entertainment is needed. It is commonly known that after a twirling season has come to an end, each twirling company/studio will host a recital to showcase the talents obtained over the season. Competitive solo twirlers in the United States compete through several organizations. These organizations include the United States Twirling Association, Twirling Unlimited, Twirltacular, National Baton Twirling Association, and more. Each of these organizations has its own rules. The United States Twirling Association (USTA) offers only competitive routines unique to this association. Moreover, these routines include L military marching, 32 count presentation, rhythm twirl, freestyle, and show twirl. Twirling Unlimited, TU, has restrictions on the number of turns and continuous elbow rolls in developmental levels, but they allow gymnastics moves. TU separates the age groups as 0–6, 7–8, 9–11, 12–14, and 15+. The 0–6 and 7–8 age groups are combined for certain events. The National Baton Twirling Association, NBTA, does not have developmental restrictions but does not permit gymnastics. NBTA age groups are 0–4, 0–6, 7–9, 10–12, 13–15, and 16+. NBTA nations are called America's Youth on Parade, held for 50 years. AYOP has been held at Notre Dame's Joyce Center for 46 years. The event allows the soloists and groups to qualify for the world competition. AYOP is a week long event with a mixture of open events and pageants, for which the twirler has to qualify at Miss Majorette state/regional events. Both organizations' solo events are divided into Novice, Beginner, Intermediate, Advanced, and Elite levels. Advancement is based on a set number of wins.

Тарих

Батон айналдыру Батыс Еуропа мен Азияда бастау алды. Бұл спорт Солтүстік Америкаға майор Рубен Вебстер Миллсэпс АҚШ Азамат соғысынан кейін Миссисипи штатында Миллсэпс колледжін құрғанда батон айналдыруды қалыптастырған кезде келді. Көптеген мүше елдердің ұлттық ұйымдары болғанымен, әлемдік деңгейде үш басқару органы мойындалған: Дүниежүзілік батон айналдыру федерациясы (WBTF), Дүниежүзілік айналдыру қауымдастығы (WTA) және Ұлттық батон айналдыру және мажорет қауымдастықтарының жаһандық альянсы (NBTA). WBTF және NBTA әлем чемпионаттарын және Халықаралық кубокты (WBTF) өткізеді, ал WTA WBTF кірмейтін қосымша шаралар арқылы спорттың бастауын құрметтейді. WTA 1960 жылы чемпион батон айналдырушы Виктор Фабер құрды. NBTA-ның қазіргі мүше елдеріне Бельгия, Болгария, Канада, Хорватия, Чехия, Англия, Франция, Германия, Нидерланды, Ирландия, Италия, Норвегия, Румыния, Ресей, Шотландия, Словения, Испания, Швейцария, Украина және АҚШ жатады. Қарастырылып жатқандар: Австралия, Эстония, Жапония, Словения және Оңтүстік Африка.