Заттарды шеберлікпен иелену: Барбара Трапидоның романы

Кіріспе

Цирк шеберлігі – заттарды манипуляциялау
Барбара Трапидоның романы

Жонглерлік – жонглерлер орындайтын, демалыс, ойын-сауық, өнер немесе спорт үшін заттарды манипуляциялауды қамтитын физикалық шеберлік. Жонглерліктің ең танымал түрі – лақтыру арқылы жонглерлік. Жонглерлік бір немесе бірнеше затты бір уақытта, көбінесе бір немесе екі қолды, сондай-ақ аяқ немесе бас сияқты басқа дене мүшелерін пайдалану арқылы жүзеге асыруға болады. Жонглерлер жонглирлейтін заттарды реквизиттер деп атайды. Ең көп таралған реквизиттер – доптар, булавалар немесе шеңберлер. Кейбір жонглерлер пышақтар, отты шамдар немесе бензопилалар сияқты әсерлі заттарды қолданады. Жонглерлік термині сонымен қатар диаболо, табақ айналдыру, "шайтан таяқтары", пои, темекі салғыштары, контактілік жонглерлік, хоуп, йо-йо, шляпаларды манипуляциялау және допты аяқпен көтеру сияқты басқа да реквизиттермен жұмыс істеу дағдыларын қамтуы мүмкін.

Этимология

Жонглерлік және жонглер сөздері орта ағылшын тіліндегі jogelen ("трюктар көрсету арқылы көңіл көтеру") сөзінен шыққан, ол өз кезегінде ескі француз тіліндегі jangler сөзінен туындаған. Латын тіліндегі "әдемі әңгімелеу" мағынасын білдіретін joculari сөзінің кейінгі латынша түрі – joculare де бар. Жонглер және жонглерлік терминдерінің этимологиясы ойын-сауық үшін заттарды манипуляциялау мағынасында 11 ғасырда пайда болған, бірақ "заттарды үнемі ауаға лақтырып, ұстап алу" деген қазіргі мағынасы 19 ғасырдың соңында пайда болды. 12-дан 17 ғасырға дейін жонглерлік және жонглерлер сиқырлы әрекеттерді сипаттау үшін ең көп қолданылатын терминдер болды, бірақ кейбіреулер жонглерлік терминін лексикографиялық қиындық деп атады, оның сиқырға қатысты ең нашар түсінілетін терминдердің бірі екенін айтады. 21 ғасырда жонглерлік термині көбінесе лақтыру жонглерлігін білдіреді, онда заттар үнемі ауаға лақтырылып, қайтадан ұсталады, ритмикалық үлгіде қайталанады. Джеймс Эрнесттің "Контакттік жонглерлік" кітабында айтылғандай, көптеген адамдар жонглерлікті "заттарды лақтырып, ұстап алу" деп сипаттайды; алайда жонглер бұл әрекетті "бір немесе бірнеше затты қолдана отырып, көрінісі күрделі немесе физикалық тұрғыдан қиын әрекет" деп сипаттауы мүмкін. Дэвид Левинсон мен Карен Кристенсен жонглерлікті "заттарды лақтырып, ұстап алу немесе оларды басқару ойыны" деп сипаттайды, олар үнемі қозғалып тұрады. "Жонглерлік, музыка сияқты, абстрактілі үлгілер мен сана-сезім үйлесімділігін ұнамды түрде біріктіреді".

Ежелгі заманнан XX ғасырға дейін

Жонглерлік өнердің ең ерте жазбалары белгісіз египеттік ханзаданың б.з.д. 15-шы ғасырға (1994-1781 жылдар аралығы) жататын Бени Хасан қабіріндегі бір панельде кездеседі, онда әйел бишілер мен акробаттар доптарды лақтырып жатады. Жонглерлік ежелгі Мысыр, Набатей, Қытай, Үнді, Грек, Рим, Норвег, Ацтек (Мексика) және Полинезия цивилизацияларының ішінде көптеген ежелгі мәдениеттерде тіркелген. Ежелгі Қытайда жонглерлік – кейбір жауынгерлер орындаған өнер болған. Мұндай жауынгерлердің бірі – Сюн Иляо. Ол майдан даласында әскерлердің алдында тоғыз допты шеберлікпен лақтырып, қарсыластардың қорқып қашуына себеп болды, нәтижесінде толық жеңіске жетті. Еуропада жонглерлік Рим империясының құлдырауына дейін қабылданған ойын-сауық түрі болды, бірақ содан кейін бұл іс-әрекет ұятқа ұшырады. Орта ғасырлар бойы тарихты дін қызметкерлері жазған, олар жонглерлерді, глимен деп аталатын осы өнермен айналысушыларды төмен моральды немесе тіпті сиқыршылықпен айналысады деп айыптаған. Осы дәуірдегі жонглерлер тек базарларда, көшелерде, жәрмеңкелерде немесе қонақ үйлерде ғана өнер көрсететін. Олар қысқа, әзіл-қалжыңға толы, әдепсіз қойылымдар қойып, көрермендерден сыйлық ретінде ақша жинау үшін шапан немесе сөмке айналдыратын. Кейбір патшалар мен дворяндардың жыраулары, ақымақтары немесе шумақтары жонглерлікпен немесе акробатикамен айналыса білген, бірақ олардың негізгі дағдылары ауызша – поэзия, музыка, комедия және әңгіме айту болған. 1768 жылы Филипп Астли алғашқы заманауи циркті ашты. Бірнеше жылдан кейін ол аттар мен клоундармен бірге жонглерлерді де жұмысқа алды. Содан бері жонглерлер цирктермен байланысты. 19-шы ғасырдың басында Азиядан келген труппалар, мысалы Уильям Хазлитт айтқан атақты «Үнді жонглерлері» Ұлыбритания, Еуропа және Американың бір бөлігін аралап шықты. 19-шы ғасырда варьете және музыкалық залдар танымал болды, ал жонглерлер музыкалық қойылымдар арасында уақытты толтыру үшін, декорациялар ауыстырылып жатқанда сахна алдында өнер көрсетуге қажет болды. Орындаушылар жонглерлікке мамандана бастады, оны қылыш жұту және сиқыршылық сияқты басқа өнер түрлерінен бөліп қарастырды. «Джентльмен жонглер» стилін Salerno және Kara сияқты неміс жонглерлері қалыптастырды. Резеңке өңдеу дамыды, жонглерлер резеңке доптарды қолдана бастады. Бұрын жонглерлік доптар жіптен, толтырылған былғарыдан, ағаштан немесе түрлі металдардан жасалған. Қатты немесе үрленетін резеңке доптар допты секіріп лақтыруға мүмкіндік берді. Үрленген резеңке доптар допты айналдыруды оңай және қолжетімді етті. Солтүстік Америкада вадевиль театрлары жонглерлерді жұмысқа алды, көбінесе еуропалық орындаушыларды шақырып алды.

The earliest record of juggling is suggested in a panel from the 15th (1994 to 1781 B. C.) Beni Hasan tomb of an unknown Egyptian prince, showing female dancers and acrobats throwing balls. Juggling has been recorded in many early cultures including Egyptian, Nabataean, Chinese, Indian, Greek, Roman, Norse, Aztec (Mexico) and Polynesian civilizations. Juggling in ancient China was an art performed by some warriors. One such warrior was Xiong Yiliao, whose juggling of nine balls in front of troops on a battlefield reportedly caused the opposing troops to flee without fighting, resulting in a complete victory. In Europe, juggling was an acceptable diversion until the decline of the Roman Empire, after which the activity fell into disgrace. Throughout the Middle Ages, most histories were written by religious clerics who frowned upon the type of performers who juggled, called gleemen, accusing them of base morals or even practicing witchcraft. Jugglers in this era would only perform in marketplaces, streets, fairs, or drinking houses. They would perform short, humorous and bawdy acts and pass a hat or bag among the audience for tips. Some kings' and noblemen’s bards, fools, or jesters would have been able to juggle or perform acrobatics, though their main skills would have been oral (poetry, music, comedy and storytelling). In 1768, Philip Astley opened the first modern circus. A few years later, he employed jugglers to perform acts along with the horse and clown acts. Since then, jugglers have been associated with circuses. In the early 19th century, troupes from Asia, such as the famous "Indian Jugglers" referred to by William Hazlitt, arrived to tour Britain, Europe and parts of America. In the 19th century, variety and music hall theatres became more popular, and jugglers were in demand to fill time between music acts, performing in front of the curtain while sets were changed. Performers started specializing in juggling, separating it from other kinds of performance such as sword swallowing and magic. The Gentleman Juggler style was established by German jugglers such as Salerno and Kara. Rubber processing developed, and jugglers started using rubber balls. Previously, juggling balls were made from balls of twine, stuffed leather bags, wooden spheres, or various metals. Solid or inflatable rubber balls meant that bounce juggling was possible. Inflated rubber balls made ball spinning easier and more readily accessible. Soon in North America, vaudeville theatres employed jugglers, often hiring European performers.

20 ғасыр

XX ғасырдың басында және ортасында түрлі және водевиль шоулары кинотеатрлар, радио және теледидардың бәсекесінен танымалдылығын жоғалтты, соның салдарынан жонглерлік те төмендеді. Музыка мен комедия радиоға оңай көшті, бірақ жонглерлікке ол мүмкін болмады. Теледидардың алғашқы жылдары, түрлі форматтағы бағдарламалар танымал болған кезде, жонглерлер жиі көрсетілді; алайда, әрбір жаңа шоу үшін апта сайын жаңа қойылым дайындау жонглерлер үшін басқа артистерге қарағанда қиын болды; комедия актерлары мен музыканттар материалдарын жазу үшін басқаларға ақы төлей алады, бірақ жонглерлер өздерінің орнына жаңа дағдыларды үйренуге ешкімді мәжбүрлей алмайды. 1947 жылы құрылған Халықаралық жонглерлер қауымдастығы бастапқыда кәсіби водевиль жонглерлерінің қауымдастығы ретінде құрылды, бірақ мүшелік талаптары кейін өзгертілді және орындаушы емес адамдарға да жыл сайынғы конвенцияларға қатысуға рұқсат берілді. IJA әр жазда жыл сайын конвенция өткізеді және жонглерлік өнерді бүкіл әлемде дамытуға бағытталған бірнеше бағдарламаны жүзеге асырады. Дүниежүзілік жонглерлік күні – бұл хоббиді таныту, адамдарды жонглерлікке үйрету, жонглерлерді біріктіру және мерекелеу мақсатымен құрылған жылдық күн. Ол Халықаралық жонглерлер қауымдастығының құрылған күніне, яғни 17 маусымға ең жақын маусым айының сенбісінде өткізіледі. Қазіргі кезде көптеген қалалар мен ірі қалашықтарда жонглерлік клубтары бар. Олар көбінесе университеттер мен колледждерде немесе олармен байланысты құрылған. Жастарға үйрету және қойылымдар қоятын жергілікті цирк топтары да бар. "Жонглерлік жиегі" көптеген жонглерлік клубтарының іздестірілетін деректер базасын ұстап тұрады. 1980 жылдардан бастап жонглерлік мәдениет қалыптасты. Бұл орталықта жергілікті клубтар мен ұйымдар, арнайы іс-шаралар, шоулар, журналдар, веб-сайттар, интернет-форумдар және, ең бастысы, жонглерлік конвенциялар айналады. Соңғы жылдары жонглерлік жарыстарға қызығушылық артып келеді. Бүгінгі таңда жонглерлік барлық түрлі құралдарды қолданумен синоним болып кетті. Жонглерлік ортаның әртүрлілігін кез келген жонглерлік конвенциясында көруге болады. Жонглерлік конвенциялар мен фестивальдер жонглерлік ортаның тірегін құрайды. Осы конвенциялардың көпшілігі ашық жонглерлік үшін пайдаланылатын негізгі алаң болып табылады. Сонымен қатар, сарапшы жонглерлер шағын топтармен нақты дағдылар мен техникалар бойынша жұмыс жасайтын арнайы шеберлік сабақтары да өткізіледі. Көптеген жонглерлік конвенцияларында негізгі шоу (жалпы жұртшылыққа ашық), жарыстар және жонглерлік ойындары да болады.

In the early to mid 20th century, variety and vaudeville shows decreased in popularity due to competition from motion picture theatres, radio and television, and juggling suffered as a result. Music and comedy transferred very easily to radio, but juggling could not. In the early years of TV, when variety style programming was popular, jugglers were often featured; but developing a new act for each new show, week after week, was more difficult for jugglers than other types of entertainers; comedians and musicians can pay others to write their material, but jugglers cannot get other people to learn new skills on their behalf. The International Jugglers' Association, founded in 1947, began as an association for professional vaudeville jugglers, but restrictions for membership were eventually changed, and non performers were permitted to join and attend the annual conventions. The IJA continues to hold an annual convention each summer and runs a number of other programs dedicated to advance the art of juggling worldwide. World Juggling Day was created as an annual day of recognition for the hobby, with the intent to teach people how to juggle, to promote juggling and to get jugglers together and celebrate. It is held on the Saturday in June closest to the 17th, the founding date of the International Jugglers' Association. Most cities and large towns now have juggling clubs. These are often based within, or connected to, universities and colleges. There are also community circus groups that teach young people and put on shows. The Juggling Edge maintains a searchable database of most juggling clubs. Since the 1980s, a juggling culture has developed. The scene revolves around local clubs and organizations, special events, shows, magazines, web sites, internet forums and, possibly most importantly, juggling conventions. In recent years, there has also been a growing focus on juggling competitions. Juggling today has evolved and branched out to the point where it is synonymous with all prop manipulation. The wide variety of the juggling scene can be seen at any juggling convention. Juggling conventions or festivals form the backbone of the juggling scene. The focus of most of these conventions is the main space used for open juggling. There will also be more formal workshops in which expert jugglers will work with small groups on specific skills and techniques. Most juggling conventions also include a main show (open to the general public), competitions, and juggling games.

Әлемдік рекордтар

Әлемдік рекордтардың бәрін тіркеп отыратын ұйым жоқ. Бұрын тас лақтыру және клуб айналдыру бойынша әлемдік рекордтарды Жонглинг туралы ақпараттық қызмет комитеті (JISCON) (қазір тоқтатылған) тіркеп отырды. Кейбір рекордтарды «Гиннестің рекордтар кітабы» жазады. Бір уақытта ең көп футбол добын (футбол добын) 5 допты Виктор Рубилар (Аргентина) 2006 жылғы 4 қарашада Швецияның Стокгольм қаласындағы «Галлериан» сауда орталығында көрсетті. Бұл көрсеткіш 2014 жылғы 11 тамызда Нидерландының Амстельвен қаласында Марко Вермеер (Нидерланды) және 2015 жылғы 4 қарашада Испанияның Тенерифе аралындағы Адехе қаласында Исидро Сильвейра (Испания) тарапынан қайталанды.

Стиль

Кәсіби жонглерлер бір-біріне қарама-қарсы келмейтін әр түрлі стильдерде өнер көрсетеді. Осы жонглинг стильдері уақыт өте дамып немесе енгізілді, ал кейбіреулері кейде басқаларынан гөрі көбірек танымал болды.

Циркпен жонглерлік

Дәстүрлі цирк стиліндегі жонглерлік өнер жоғары деңгейдегі шеберлікті және кейде цирк аренасын толтыру үшін қолданылатын ірі көлемді құрал-жабдықтарды көрсетеді. Бұл өнерге комедиялық элементтер немесе акробатика сияқты басқа цирк өнерлері де қосылуы мүмкін, бірақ басты назар жонглерлердің техникалық қабілеттеріне беріледі. Көйлектер әдетте түрлі-түсті және жалтырауық безендірілген болады. Осы стильдің нұсқаларына қытай және орыс циркінің дәстүрлері кіреді.

Комедиялық жонглирлік

Комедиялық жонглирлік өнерлер шеберлік деңгейі, қолданылатын құралдар мен киім-кешектері жағынан қатты өзгеше. Бірақ, олардың барлығында басты назар техникалық жонглерлік шеберлікті көрсетуге емес, комедиялық эффектке беріледі. Комедиялық жонглирлік өнерлер көбінесе көшедегі қойылымдарда, фестивальдар мен жәрмеңкелерде кездеседі.

Ер адаммен жонглерлік

Ерлер жонглингі әр түрлі театрларда танымал болды және әдетте мырзаның киімдерінің элементтерін – шапан, таяқ, қолғап, сигар, сондай-ақ тарелкалар мен шарап бөтелкелері сияқты күнделікті қолданылатын заттарды жонглингке пайдалануды қамтиды. Көбінесе стиль комедиялық емес, көркемдік және визуалды болып келеді, бірақ оны әртүрлі стильдерде орындауға болады. Мысалы, француз жонглері Гастон Палмер мырза жонглингінің комедиялық түрде орындалуымен көзге түсті.

Темалық жонглерлік

Жонглерлер тақырыптық қойылымдар көрсетеді, кейде арнайы тақырыпқа сәйкес келетін реквизиттермен, ал көбінесе тақырыптық костюмдермен. Мысалдарға шушылар, қарақшылар, спорт, виктория дәуірі және аспазшылар жатады.

Цирк

Жонглерлер цирктерде жиі кездеседі, көптеген орындаушылар жұлдызды мәртебеге ие болған. Цирк жонглерлері көптеген елдерден келеді, олардың ішінде Ресей және басқа Шығыс Еуропа елдері, Қытай, Латын Америкасы және басқа Еуропа елдері бар. Соңғы 50 жылдың ең көрнекті жонглерлерінің көптегені Шығыс Еуропадан шыққан, олар Сергей Игнатов, Андрей Колесников, Евгений Бильяуэр және Грегори Попович.

Саябақтар

Театрлардың көптен бері өнер бағдарламаларында жонглерлерді қосу тарихы бар. АҚШ-тағы вадевиль мен Ұлыбританиядағы мюзик-холлдар 20-шы ғасырдың бірінші жартысындағы бариет театрының өркендеу кезеңінде жонглерлерді үнемі көрсетіп тұрды. Бариет театрының танымалдылығы азайды, бірақ ол әлі де көптеген Еуропа елдерінде, әсіресе Германияда кездеседі. Телевизиядағы таланттар шоулары жонглерлерді көбірек көрерменге таныстырды, соңғы мысалдар – Britain's Got Talent және America's Got Talent.

Казинолар

Солтүстік Америкада жонглерлер Лас-Вегас сияқты казиноларда көбінесе өнер көрсеткен. Германия мен Америка Құрама Штаттары соңғы 50 жылдағы ең көрнекті жонглерлерді өндірді, олардың ішінде Германиядан Фрэнсис Брунн және Америка Құрама Штаттарынан Энтони Гатто есімдері айрықша көзге түседі.

Мерекелер мен жәрмеңкелер

Түрлі-түрлі фестивальдар мен жәрмеңкелерде жонглерлердің өнер көрсетуіне шақырулар болады. Музыка, тағам және өнер фестивальдары кәсіби артистерді шақырып өткізіп тұрады. Фестивальдер Гластонбери фестивалі сияқты ірі шаралардан бастап, кішкентай қалалар мен ауылдардағы жәрмеңкелерге дейін алуан түрлі болуы мүмкін. Көрсетілімдер жылдан жылға өзгеріп отыруы немесе бір көрсетілім осы жыл сайынғы шаралардың тұрақты бөлігіне айналуы мүмкін.

Тарихи тақырыптағы іс-шаралар

Солтүстік Америкадағы Ренессанс жәрмеңкелері мен Еуропадағы орта ғасырлық жәрмеңкелер көбінесе кәсіби жонглерлерді шақырады. Виктория дәуірі, теңіз тақырыбындағы және Англия мұрасы ұйымдастырған сияқты ірі тарихи фестивальдар сияқты басқа тарихи оқиғаларда да жонглерлер жиі шақырылады, олар шараның бір бөлігі ретінде өнер көрсетеді.

Көшедегі өнер көрсету

Көптеген елдерде, мысалы Ұлыбритания, АҚШ, Австралия, Испания, Франция сияқты елдерде жонглерлер көшеде өнер көрсетеді (busking). Көшедегі жонглерлер көбінесе "шеңбер шоу" деп аталатын қойылымдар қояды және өнер көрсетімінің соңында ақшаны шапкаға немесе бөтелкеге жинап алады. Көше жонглерлерінің көпшілігі комедиялық жонглерлік қойылымдар көрсетеді. Осындай көше өнерінің танымал орындарына Лондонның Ковент-Гардені, Бостонның Фанюил-холл, Бат қаласындағы насос бөлмелерінің сырты, Эдинбургтегі Принс-стрит, Париждегі Помпиду орталығының сырты, Сиднейдегі Циркуляр-Кей және Боулдердегі Перл-стрит жатады.

Ғарыш

Жонглерлік, жонглерлік нысандардың құлау қабілетінен айырылатын орбиталық микрогравитациялық ортаға қарамастан, ғарышта орындалды. Бұл жұмысты алғашқыда Дон Уильямс Хьюстон ғалымының "Ғарыштағы ойыншықтар" жобасы аясында алма мен апельсинмен жасады. Грег Чамитов пен Ричард Гарриотт 2008 жылдың қазан айында Гарриотт Халықаралық ғарыш станциясына ғарышқа қатысушы ретінде келген кезде екі адам бірнеше нысанды бір-біріне лақтырып жонглерлік жасады. Олардың орбитадағы жонглерлігі Гарриотттың ғарышта түсірілген алғашқы ғылыми-фантастикалық фильмі "Қорқыныштың шыңы" және сол кезде Чамитов пен Гарриотт ғарышта түсірген "Zero G Magic" сиқыр шоуында көрсетілді.

Денсаулыққа арналған жәрдемақылар

Оксфорд университетінің зерттеуіне сәйкес, жонглерлік мидағы байланыс жұмысын жақсартады.

Математика

Математика жонглингті түсіну үшін қолданылған, ал жонглинг математиканы сынау үшін пайдаланылды. b немесе одан аз шарды пайдаланатын n цифрлы мүмкін үлгілердің саны bn-ге тең, ал сайтсуап үлгісіндегі сандардың орташасы үлгіге қажетті шарлардың санына сай келеді. Диаграммаға негізделген жазбалар қағазға жонглинг үлгілерін көрсетудің ең нақты тәсілі болып табылады, бірақ олар бейнелерге негізделгендіктен, мәтіндік коммуникацияда қолдануы шектеулі. Сатылы диаграммалар уақыт өте келе барлық құралдардың жолын қадағалайды, ал одан әлдеқайда қарапайым себеп-салдар диаграммалары тек ауадағы құралдарды қадағалайды және жонглердің әр қолында құрал бар деп есептейді. Сандық жазу жүйелері диаграммаға негізделген жазбалардан гөрі көбірек таралған және стандартталған. Олар жазба түрінде де, жонглерлер арасындағы күнделікті әңгімелерде де кеңінен қолданылады. Сайтсуап – ең көп таралған жонглинг жазбасы. Лақтырудың әртүрлі биіктіктеріне белгілі бір "ритм" уақытын алуға болатындықтан, салыстырмалы сан тағайындалады. Осыдан үлгі "3", "744" немесе "97531" сияқты сандар тізбегі арқылы беріледі. Бұл мысалдар екі қолдың кезектесіп немесе "асинхронды" лақтыруына арналған, және көбінесе қарапайым сайтсуап деп аталады. Екі қолдың бір уақытта лақтыратын үлгілерін көрсету үшін синхронды сайтсуапқа арналған басқа жазба конвенциялары бар. Сондай-ақ, бір қол бір уақытта екі немесе одан көп шарды ұстап тұрса немесе лақтырса, мультиплекс сайтсуап қолданылады. Сайтсуаптың басқа кеңейтімдері де жасалды, оның ішінде өткізу сайтсуапы, Көп қолды нотация (MHН) және Жалпы сайтсуап (GS).