Кіріспе
Күш пен икемділікті қажет ететін спорт
Гимнастика – тепе-теңдік, күш, икемділік, шапшаңдық, үйлесімділік, көркемдік және төзімділікті қажет ететін дене жаттығуларын қамтитын спорт түрі. Гимнастикадағы қозғалыстар қол, аяқ, иық, арқа, кеуде және құрсақ бұлшық еттерінің дамуына көмектеседі. Гимнастика ежелгі гректердің атқа міну және түсу дағдыларын, сондай-ақ цирк өнерін қамтитын жаттығуларынан пайда болған. Көркем гимнастика (AG) – бұл ең көп таралған жарыс түрі, ол әйелдер үшін (WAG) еден жаттығулары, секіру, әртүрлі биіктіктегі таяқтар, тепе-теңдік тақтасынан; ал ерлер үшін (MAG) еден жаттығулары, секіру, шеңберлер, жылқы, параллель таяқтар және көлденең таяқтан тұрады. Әлемдегі гимнастика жарыстарын басқаратын ұйым – Халықаралық гимнастика федерациясы (FIG). FIG сегіз спорт түрін басқарады, оның ішінде барлық деңгейдегі гимнастика, ерлер мен әйелдерге арналған көркем гимнастика, ырғақты гимнастика, трамплинмен секіру (қосарланған мини-трамплинмен қоса), акробатикалық секіру, акробатика, аэробика және паркур. FIG мойындамайтын спорт түрлеріне дөңгелек гимнастикасы, эстетикалық топтық гимнастика, TeamGym және mallakhamba жатады. Гимнастикамен байланысты спорт түрлеріне кішкентай балалар, әуесқой деңгейдегі спортшылар және кез келген дағды деңгейіндегі жарысқа қатысатын спортшылар кіреді.
Этимология
Гимнастика сөзі грек тіліндегі γυμνός ([[wikt:γυμνός#Ancient]]) деген жалпы сипаттау сөзінен шыққан, одан туысқан γυμνάζω (gymnazo) етістігі арқылы келген. Оның мағынасы – "жалаңаш жаттығу", "гимнастикалық жаттығулар жасау", жалпы алғанда "жаттығу, дене шынықтыру". Бұл етістік осылай аталуына себебі, ежелгі заманда спортшылар киімсіз жаттығып, жарысқа қатысқан.
Тарих
Гимнастиканы жаттығу ретінде ежелгі Грекияға, әсіресе Спарта мен Афина қалаларына дейін бағыттауға болады. Сол кездегі жаттығулар туралы мәліметтер Филостраттың "Гимнастика: Атлетикалық эстетиканың этикасы" атты еңбегінде сипатталған. Гимнастика терминінің бастапқы түбірі грек тіліндегі γυμνάζω (gumnázō) етістігінен шыққан, ол "жалаңаш жаттығу" немесе "жалаңаш оқу" деп аударылады, себебі жас жігіттер киімсіз жаттығу жасаған. Ежелгі Грецияда дене күші мен денсаулықты сақтау ерлер мен әйелдер үшін де аса бағалы қасиеттер саналды. Гимнастика 146 ж.б.д. Римдіктер Грекияны жаулап алғаннан кейін ғана формалданып, ер адамдарды соғысқа дайындау үшін қолданыла бастады. Филостраттың гимнастика – философия, поэзия, музыка, геометрия және астрономия сияқты даналықтың бір түрі деген пікіріне сүйене отырып, 1770 жылдың 19 ақпанында Валенсияда дүниеге келген және 1848 жылдың 8 тамызында Парижде қайтыс болған испан полковнигі Дон Франсиско Аморос и Ондеано Францияда білім беру мақсатында гимнастиканы енгізген алғашқы адам болды. Немец Фридрих Людвиг Янн 1811 жылы Берлинде неміс гимнастикасы қозғалысын бастады, нәтижесінде параллельді брустар, сақиналар, жоғары брустар, жылқы және секіру тақтасы ойлап табылды. Немец Чарльз Бек пен Чарльз Фоллен, сондай-ақ америкалық Джон Нил 1820 жылдары Америка Құрама Штаттарына гимнастиканың алғашқы толқынын әкелді. Бек 1825 жылы Массачусетс штатының Нортгемптон қаласындағы Раунд Хилл мектебінде АҚШ-тағы алғашқы гимназияны ашты. Фоллен 1826 жылы Гарвард колледжінде және Массачусетс штатының Бостон қаласында алғашқы колледж гимназиясын және алғашқы қоғамдық гимназияны ашты. Нил 1827 жылы Портлендте (Мэн штаты) АҚШ-та қоғамдық гимназия ашқан алғашқы америкалық болды. Ол бұл алғашқы қадамдарды "American Journal of Education" және "The Yankee" журналдарында жариялап, қозғалыстың американдық тармағын құруға көмектесті. Халықаралық гимнастика федерациясы (FIG) 1881 жылы Льежде құрылды. XIX ғасырдың соңына қарай гимнастика жарыстарына деген қызығушылық соншалықты артты, 1896 жылы өткен алғашқы заманауи Олимпиада ойындарына енгізілді. Сол кезден бастап 1950 жылдардың басына дейін ұлттық және халықаралық жарыстар гимнастика атауымен біріктірілген жаттығулардың алуан түрлерін қамтыды, мысалы, синхронды командалық едендегі жаттығулар, арқанға көтерілу, биікке секіру, жүгіру және көлденең саты. 1920 жылдары әйелдер гимнастика жарыстарын ұйымдастырып, қатысты. Әйелдер арасындағы алғашқы Олимпиадалық жарыстар шектеулі болды, тек синхронды жаттығулар мен жеңіл атлетикадан тұрды. Бұл ойындар 1928 жылы Амстердамда өтті. 1954 жылға қарай Олимпиада ойындарының құралдары мен ерлер мен әйелдер үшін жарыстар заманауи форматта стандартталды, сондай-ақ бірыңғай бағалау жүйелері (1-ден 15-ке дейінгі баллдық жүйе қоса алғанда) келісілді. 1930 жылы Ұлыбританиядағы әйелдер гимнастикасының алғашқы ұйымы – "Әйелдер денсаулығы мен сұлулығы лигасы" Мэри Багот Стэк тарапынан Лондон қаласында құрылды. Осы кезеңде кеңес гимнасттары жоғары тәртіптілік пен қиындығымен әлемді таң қалдырып, одан әрі дамуына үлкен үлес қосты. Телевизия гимнастиканың жаңа дәуірін бастауға көмектесті. Қазіргі кезде ерлер мен әйелдер гимнастикасына халықаралық деңгейде үлкен қызығушылық танытуда, әр құрлықта дамыған гимнасттар бар. 2006 жылы көркем гимнастика үшін жаңа баллдық жүйе енгізілді. А баллы (немесе D баллы) – қиындық баллдары, ал 2009 жылдан бастап реттіліктегі (Vault-тан басқа) ең жоғары 8 баллдық элементтерге негізделген. B баллы (немесе E баллы) – орындалу баллдары, дағдылардың қаншалықты жақсы орындалғанына байланысты беріледі.
Don Francisco Amorós y Ondeano, a Spanish colonel, born on February 19, 1770, in Valencia and who died on August 8, 1848, in Paris, was the first person to introduce educative gymnastics in France. The German Friedrich Ludwig Jahn began the German gymnastics movement 1811 in Berlin which led to the invention of the parallel bars, rings, high bar, the pommel horse and the vault horse. Germans Charles Beck and Charles Follen and American John Neal brought the first wave of gymnastics to the United States in the 1820s. Beck opened the first gymnasium in the US in 1825 at the Round Hill School in Northampton, Massachusetts. Follen opened the first college gymnasium and the first public gymnasium in the US in 1826 at Harvard College and in Boston, Massachusetts, respectively. Neal was the first American to open a public gymnasium in the US in Portland, Maine in 1827. He also documented and promoted these early efforts in the American Journal of Education and The Yankee, helping to establish the American branch of the movement. The Federation of International Gymnastics (FIG) was founded in Liege in 1881. By the end of the nineteenth century, men's gymnastics competition was popular enough to be included in the first modern Olympic Games in 1896. From then on until the early 1950s, both national and international competitions involved a changing variety of exercises gathered under the rubric, gymnastics, that included, for example, synchronized team floor calisthenics, rope climbing, high jumping, running, and horizontal ladder. During the 1920s, women organized and participated in gymnastics events. The first women's Olympic competition was limited, only involving synchronized calisthenics and track and field. These games were held in 1928 in Amsterdam. By 1954, Olympic Games apparatus and events for both men and women had been standardized in modern format, and uniform grading structures (including a point system from 1 to 15) had been agreed upon. In 1930, the first UK mass movement organisation of women in gymnastics, the Women's League of Health and Beauty, was founded by Mary Bagot Stack in London. At this time, Soviet gymnasts astounded the world with highly disciplined and difficult performances, setting a precedent that continues. Television has helped publicize and initiate a modern age of gymnastics. Both men's and women's gymnastics now attract considerable international interest, and excellent gymnasts can be found on every continent. In 2006, a new points system for Artistic gymnastics was put into play. With an A Score (or D score) being the difficulty score, which as of 2009 is based on the top 8 high scoring elements in a routine (excluding Vault). The B Score (or E Score), is the score for execution and is given for how well the skills are performed.
ТСЖ-мен танылған пәндер
Төмендегі спорт түрлері FIG ережелерімен реттеледі.
Көркем гимнастика
Көркем гимнастика әдетте ерлер және әйелдер гимнастикасына бөлінеді. Ерлер алты түрде бағаланады: еден жаттығуы, ат, тік сақиналар, секіру, параллельді таяқтар және көлденең таяқ. Әйелдер төрт түрде бағаланады: секіру, теңдессіз таяқтар, тепе-теңдік бағаны және еден жаттығуы. Кейбір елдерде әйелдер бір кезде сақиналарда, жоғары таяқтарда және параллельді таяқтарда жарысқан (мысалы, 1950-ші жылдары КСРО-да). 2006 жылы FIG көркем гимнастика үшін жаңа ұпай санау жүйесін енгізді, онда ұпайлар енді 10 ұпаймен шектелмейді. Бұл жүйе АҚШ-та жоғары деңгейдегі жарыстарда қолданылады.
Тегіс емес сымдар
Гимнаст екі параллель көлденең тіректерде, әртүрлі биіктікте орналасқан екі тіректе уақыт бойынша белгіленген жаттығу орындайды. Бұл тіректер сынбау үшін ағаш ламинатымен қапталған шыны талшықтан жасалады. Бұрын тіректер ағаштан жасалатын, бірақ олар сынуға бейім болғандықтан, жаңа технологияларға көшуге себеп болды. Тіректердің биіктігі жеке гимнасттарға қажетті өлшемге қарай 5 см-ге дейін реттелуі мүмкін, бірақ элиталық жарыстарда жеке гимнасттар үшін тіректер арасындағы қашықтықты өзгертуге болмайды. Бұрынғыда тең емес параллель тіректер бір-біріне жақын орналасатын. Тіректердің арасы көбірек ажыратылды, бұл гимнасттарға екі тіректің үстінен, астынан және арасынан өтетін серпіліс, айналу, көшу және босату қозғалыстарын орындауға мүмкіндік берді. Элиталық деңгейде қозғалыстар міндетті түрде қол тірегі арқылы өтуі керек. Гимнасттар көбінесе серпіліс тақтасы немесе кішкентай төсеніш арқылы тіректерге шығады. Гимнасттар бұл жаттығуды орындағанда бор (MgCO3) және тұтқаларды (қолдарды қорғау және өнімділікті арттыру үшін саусақтарға арналған тесіктері бар былғары жолақ) пайдалана алады. Бор гимнасттардың қолынан ылғалды сіңіріп алып, үйкелісті азайтады және қол терісінің жарылуын (айырылуын) болдырмайды, ал тұтқалар тіректі мізгіп ұстауға көмектеседі.
Тепе-теңдік арқаны
Гимнаст 90 секундқа дейін созылатын, секірулер, акробатикалық элементтер, айналымдар, бұрылыстар және би қимылдарынан тұратын хореографиялық бағдарлама орындайды. Бұл бау жерден 120 сантиметр биіктікте, 4 метр ұзындығы және 10 сантиметр ені бар. Бұл тұрақты құралды биіктігін реттеуге болады. Гимнаст 70-90 секундтық жаттығуды бауға секіру арқылы бастайды. Бұл жарысқа тепе-теңдік, икемділік, әдемілік, осалдық және күш-қуат қажет.
Қалқымалы
Гимнастикада еденде орындалатын жаттығу еден жаттығуы деп аталады. Гимнастикадағы бағалаудағы ағылшынша аббревиатурасы FX. Бұрын еден жаттығуы жалаңаш еденде немесе күрес кілемшелері сияқты төсеніштерде орындалатын. Қазіргі еден жаттығуы 12м × 12м шаршы кілемде өтеді, әдетте ол фанера қабатының үстіндегі тығыз көбіктен тұрады, ал кілем серіппелермен демелі. Бұл гимнасттарға орындалған қимылдан кейін биіктікке көтерілуге және жұмсақ қонуға мүмкіндік беретін, серіппелі бетті қамтамасыз етеді. Гимнасттар еден жаттығуында 90 секундқа дейін хореографиялық бағдарлама орындайды. Деңгейіне қарай гимнаст өзінің бағдарламасын таңдай алады, бірақ кейбір деңгейлерде міндетті бағдарламалар бар, онда стандартты музыка ойнатылады. 3-ден 6-ға дейінгі деңгейлерде музыка мен қимылдар бірдей болады. Бірақ соңғы кезде деңгейлер өзгерді. Енді 6-10 деңгейлер таңдау деңгейлері болып табылады, оларға жеке бағдарлама жасалады. Таңдау деңгейлерінде (6-дан 10-ға дейін) бағдарлама үшін дағды талаптары бар, бірақ спортшы сөздері жоқ музыканы өзі таңдай алады. Бағдарламаға құлаулар, секірістер сериясы, домалақтар, би элементтері, акробатикалық қимылдар және бір аяқпен бұрылыстар немесе айналымдар кіруі керек. Гимнаст төрт құлау орындай алады, олардың әрқайсысында әдетте қолмен тіремейтін кем дегенде бір ұшу элементі болады. Гимнастиканың әр деңгейі спортшыдан әртүрлі санда құлау орындауды талап етеді. АҚШ-та 7-деңгейде гимнасттан 2-3 құлау орындау қажет, ал 8-10 деңгейлерде кем дегенде 3-4 құлау орындау талап етіледі.
Нәрселеу
Жас олимпиадалық және NCAA деңгейіндегі гимнастикада бағалау 10.0 шкаласы бойынша жүзеге асырылады. 9-шы деңгейден төменгі деңгейлердегі гимнасттар, егер жаттығудың барлық талаптары орындалса, автоматты түрде 10.0 ұпайдан бастайды. 9-шы және 10-шы деңгейлердегі, сондай-ақ NCAA гимнастикасындағы бағалау 10.0-ден төмен басталады және гимнасттардың қосымша ұпайлар арқылы, байланыстар мен қиындықтарды орындау арқылы бастапқы бағасын 10.0-ге дейін жеткізуі қажет. Жарыс барысында төрешілер гимнасттың техникасындағы қателер үшін ұпай төмендетіп алады. Мысалы, қону кезіндегі қадамдар немесе иілген аяқтар қателік деңгейіне байланысты 0,05-тен 0,1-ге дейін ұпай төмендетуге алып келуі мүмкін.
Қалқымалы
Ерлер гимнасттары 12 метрлік x 12 метрлік серіппелі еденде де өнер көрсетеді. Икемділік, күш және тепе-теңдікті көрсету үшін бірнеше құлау сериясы орындалады. Күштік жаттығуларға шеңберлер, жартыайлар және қол тірегі кіреді. Ерлердің едендегі жаттығулары әдетте 60–70 секундқа дейін созылатын бірнеше кезеңнен тұрады және әйелдерге қарағанда музыкасыз орындалады. Ережелер гимнасттардың жаттығулары барысында еденнің әр бұрышына кемінде бір рет тиісін талап етеді.
Помель жылқысы
Аттың бір аяқты да, екі аяқты да жаттығулары болады. Бір аяқты шеберліктер көбінесе "қайшы" түрінде кездеседі, бұл элемент жиі аттың тұмсықтарында орындалады. Дегенмен, екі аяқпен жұмыс істеу – осы жарыстың негізгі бөлігі. Гимнаст екі аяғын айналма қозғалыспен (өзінің қалауынша сағат тілімен немесе сағат тіліне қарсы) қозғап, аппараттың барлық бөлігінде осындай шеберліктерді орындайды. Жаттығуды күрделендіру үшін гимнасттар әдеттегі айналма қозғалысқа өзгерістер енгізеді, мысалы, бұрылып (моорлар мен шпиндельдер) немесе аяқтарын жайып (Flares) орындайды. Гимнаст аттың үстінен денесімен айналып немесе қол тірегінен түсіп жаттығуын аяқтайды.
Әлі де естіледі
Сақиналар еденнен 5,75 метр биіктікте сым арқанға ілінген. Гимнасттар тепе-теңдік, күш, қуат және динамикалық қозғалысты көрсететін, сонымен бірге сақиналардың қозғалып кетуіне бөгет жасайтын жаттығу орындауы керек. Кем дегенде бір статикалық күш элементі міндетті, бірақ кейбір гимнасттар екі немесе үш элементті де орындай алады. Жаттығу түсіп кетумен аяқталады.
Қамқорлық
Гимнасттар 25 метрге дейін ұзындығы бар жүгіру жолынан қарқынды жүгіріп, секіру тақтасына секіреді. Гимнастқа жүгіру жолында қай жерден бастау керектігін өзі таңдауға рұқсат етіледі. Дене күйін сақтап, иық қозғалысын ғана пайдаланып (тоқтату арқылы) секіру платформасын итеріп шығарады. Содан кейін гимнаст аяқтарына түсіп тұрады. Күрделі гимнастикада жерге қонбас бұрын бірнеше айналым мен домалақ жасау мүмкін. Сәтті секірулер жүгіру жылдамдығына, секірудің ұзындығына, гимнасттың аяқтары мен иық белдеуінен туындайтын күшке, ауадағы дене сезіміне, қонудың дұрыстығына және күрделі секірулерде айналу жылдамдығына байланысты.
Параллельді сымдар
Ерлер екі таяқшада күш пен үйлесімді талап ететін бірнеше иілулер, тепе-теңдік және босатулар орындайды. Таяқшалар арасындағы қашықтық гимнасттардың қажеттілігіне қарай реттеледі және әдетте 2 метр биіктікте болады.
Көлденең тірек
2,5 метр биіктікте орналасқан 2,8 см қалыңдықтағы болат немесе шыны талшықтан жасалған штанга – гимнасттың алып айналымдарды немесе алыптарды (қол тірегінде штанганың айналасында алға немесе артқа айналу), босату элементтерін, бұрылыстарды және қозғалыс бағытын өзгертуді орындағанда тірегі болуы үшін жеткілікті. Алып айналымдардан жиналған барлық күшті пайдаланып, содан кейін дұрыс уақытта босату арқылы үш рет артқа секіру сияқты әсерлі түсіп кетуге қажетті биіктікке қол жеткізуге болады. Штанганы мізгіп ұстау үшін және қолы жыртылудан сақтау үшін әдетте былғарыдан жасалған тұтқалар қолданылады. Жаңа дағдыларды үйрену кезінде гимнасттың штангадан құлап кетпеуі үшін жаттығу барысында көбінесе белбеулер пайдаланылады. Әйел гимнасттар сияқты, ерлер гимнасттары да орындалуы, қиындық деңгейі және жалпы көркемдік шеберлігі бойынша барлық жарыстарда бағаланады.
Ритмді гимнастика
FIG ережелеріне сәйкес, ырғақты гимнастикада тек әйелдер ғана қатысады. Бұл спорт балет, гимнастика, би және құралдармен жұмыс істеу элементтерін үйлестіреді. Спортта бес түрлі құрал қолданылады: доп, лента, шеңбер, булава, арқан. Бұл жарыс акробатикалық емес, эстетикалық жағына баса назар аударады. 5 гимнасттан және олар таңдаған 5 құралдан тұратын топтық жаттығулар да бар. Ырғақты гимнастикадағы бағалар 30 баллдық жүйе бойынша беріледі: өнер шеберлігі (хореография және музыка) мен қимылдардың күрделілігі үшін қойылған бағалардың орташасы, орындалу сапасы үшін қойылған бағаға қосылады. Халықаралық жарыстар жас категориялары бойынша бөлінеді: туған жылына қарай 16 жасқа дейінгі жасөспірімдер және 16 жастан асқан үлкендер. Ресей мен Еуропадағы гимнасттар көбінесе өте ерте жастан жаттығуды бастайды, ал олардың ең жақсы нәтижелері 15-19 жас аралығында немесе 20 жасқа дейін байқалады. Бұл спорттың ең маңызды жарыстары – Олимпиада ойындары, Әлем чемпионаттары, Еуропа чемпионаттары, Әлем кубогы және Гран-при сериясы. Алғашқы Әлем чемпионаты 1963 жылы өткізілсе, Олимпиада ойындарында тұңғыш рет 1984 жылы көрсетілді.
Ритмдік гимнастика құралдары
Доп Доп резеңкеден немесе синтетикалық материалдан (икемді пластиктен) жасалған, егер оның серпімділігі резеңкеге тең болса. Оның диаметрі 18-20 см, ал салмағы кемінде 400 г болуы тиіс. Доп кез келген түстің болуы мүмкін және ол гимнасттың алақанында, білегінде емес, орналасуы керек. Допты қолданудың негізгі элементтері – лақтыру, секіру және домалату. Гимнаст екі қолын да қолданып, еденнің барлық аймағында үздіксіз, ағынды қозғалыстар жасауы керек. Доп гимнасттың ағынды сызықтары мен дене қиындығын көрсетуге арналған. Шеңбер Шеңбер – ырғақты гимнастикадағы құрал. Ол пластиктен немесе ағаштан жасалуы мүмкін, егер жаттығу барысында пішінін сақтайтын болса. Ішкі диаметрі 51-ден 90 см-ге дейін, ал шеңбердің салмағы кемінде 300 г болуы тиіс. Шеңбер табиғи түсті немесе бір немесе бірнеше түстермен толық жабылуы мүмкін, және шеңбермен бірдей немесе басқа түстердегі желімді таспамен жабылуы мүмкін. Шеңберді қолданудың негізгі талаптары – қол немесе дене айналасында айналдыру және домалату, сондай-ақ тербелістер, шеңберлер, лақтырулар және шеңбер арқылы және үстінен өту. Шеңберді қолдану жаттығулары құралды басқаруды және секіру, домалау және айналу сияқты дене қиындықтарын меңгеруді қамтиды. Лента Лента атластан немесе басқа ұқсас матадан жасалған, кез келген түсті болуы мүмкін, көп түсті де болуы мүмкін, сондай-ақ оның үстінде суреттер болуы мүмкін. Лентаның өзі кемінде 35 г (1 унция), ені 4-6 см (1.6-2.4") және үлкендер санаты үшін кемінде 6 м (20') (жасөспірімдер үшін 5 м (16.25')) болуы керек. Лента бір бөліктен тұруы керек. Таяққа бекітілген ұшы екі еселенген, ұзындығы 1 м (3') аспауы керек. Ол екі жағынан тігілген. Жоғарғы жағында өте жұқа нығайту немесе ұзындығы 5 см аспайтын машинамен тігілген тігістерге рұқсат етіледі. Бұл шетке лентаны бекітуге мүмкіндік беретін бау немесе кішкентай тесік (түйреу тігісімен немесе металл шеңбермен жиектелген) болуы мүмкін. Лента жіп, нейлон жіп немесе тіктелген сақиналар сияқты иілгіш бекіткіш арқылы таяққа бекітіледі. Бекіткіштің ұзындығы 7 см (2.8") аспауы керек, таяқтың ұшындағы бау немесе металл сақинаны есептемегенде. Лентаның міндетті элементтері – серпілулер, шеңберлер, жыландар мен спиральдар және лақтырулар. Спиральдар мен шеңберлерді жасау үшін жоғары деңгейде үйлестіру қажет, себебі лентада кездейсоқ пайда болған түйіндерге айып салынады. Лентамен жаттығу кезінде кең, тегіс және ағынды қозғалыстар қажет. Клубтар Көп бөліктен жасалған клубтар ең танымал. Клуб ішкі таяқ бойымен жасалған, ол полиолефин пластигінен жасалған тұтқамен оралған, ішкі таяқ пен тұтқа арасында ауа кеңістігін қамтамасыз етеді. Бұл ауа кеңістігі иілгіштік береді, соққыны жұмсартады, клубты қолға ыңғайлы етеді. Қалқанның ұштары мен түймелері клубты одан әрі жұмсартады. Көп бөліктен жасалған клубтар жұқа еуропалық стильде немесе үлкен американдық стильде және әртүрлі ұзындықта, әдетте 19-21 дюйм (480-530 мм) аралығында жасалады. Тұтқалар мен денелер әдетте декоративті пластик және таспалармен оралған. Бұл дағдылар құралды басқару және дене элементтерін қамтиды. Клубтар кезектесіп қолдан лақтырылады; әрқайсысы екінші клубтардың астынан өтеді және оны лақтырылған қолға қарама-қарсы қолмен ұстайды. Ең қарапайым жағдайда, әрбір клуб бір рет айналады, тұтқа лақтыратын қолдан төмен және алысқа қарай қозғалады. Алайда, екі және үш рет айналу жиі орындалады, бұл клубты жоғарырақ лақтыруға және 360 градус сияқты трюктерді орындауға мүмкіндік береді. Арқан Арқан қымыз немесе жеңілдік пен икемділігін сақтайтын синтетикалық материалдан жасалуы мүмкін. Оның ұзындығы гимнасттың бойына пропорционал. Арқанды аяқпен ұстағанда, ол гимнасттың екі қоян астына жеткені жөн. Арқанды ұстап тұру үшін әр аяғында бір-екі түйін болады. Арқанның ұштарында (арқанның басқа бөліктерін қоспағанда) 10 см (3.94 дюйм) аспайтын түсті немесе бейтарап сырғалмайтын материал болуы мүмкін. Арқан толығымен немесе жартылай боялған болуы керек және бірдей диаметрде немесе ортасында бірте-бірте қалыңдауы мүмкін, егер бұл қалыңдау арқанмен бірдей материалдан жасалса. Арқанмен жаттығудың негізгі талаптары – секіру және домалау. Басқа элементтерге тербелістер, лақтырулар, шеңберлер, айналулар және сегіздіктер кіреді. 2011 жылы FIG үлкендердің жеке жарыстары бағдарламасынан арқанды алып тастау туралы шешім қабылдады. Ол әлі де жасөспірімдер жарыстарында және кейде үлкендердің командалық жарыстары бағдарламасында қолданылады (мысалы, 2017-2018 жылдар).
Трамплинмен жүгіру
Трамплин және акробатика төрт түрден тұрады: жеке және синхронды трамплин, қос мини-трамплин және акробатикалық құлау (қуатты құлау немесе таяқ еден деп те аталады). 2000 жылдан бері жеке трамплин Олимпиада ойындары бағдарламасына қосылған. Алғашқы әлем чемпионаты 1964 жылы өткізілді.
Жеке батут
Трамполиндегі жеке өнер шеберлігі биіктікке жету үшін гимнасттың бірнеше рет секіруімен басталады, одан кейін үзіліссіз он секірістен тұратын кезең келеді, осы кезеңде гимнаст әуедегі әртүрлі қимылдарды орындайды. Өнер шеберлігі ең көп 10 ұпайдан бағаланады. Қимылдардың күрделілігіне және он қимылды орындауға кеткен уақытқа (секірудің орташа биіктігін көрсететін) байланысты қосымша ұпайлар беріледі, бұл ұпайлардың саны жарыс деңгейіне байланысты шектеусіз болуы мүмкін. Жоғары деңгейдегі жарыстарда екі іріктеу турында өнер шеберлігі көрсетіледі: біреуі тек екі қимылдың күрделілігі бағаланады, ал екіншісінде спортшы өзі қалаған өнер шеберлігін орындай алады. Одан кейін қатысушы үшін міндетті емес финалдық тур өтеді. Кейбір жарыстарда финалдық тур нөлден басталады, ал кейбіреулерінде іріктеу турларының нәтижелеріне финалдық турдың ұпайлары қосылады.
Синхронды батут
Синхронды батут даму жолында ұқсас, бірақ екі қатысушы да бірдей реттілікті бірге орындауы тиіс, ал бағалар олардың үйлесімділігімен қатар қозғалыстардың формасы мен күрделілігіне де беріледі.
Екілік шағын батут
Екі еселенген мини-трамполинде кішкентай трамполин және жүгіріп келу алаңы болады, әрбір бағдарламада екі бағаланатын элемент орындалады. Жарыс кезінде екі еселенген мини-трамполинде элементтерді бірдей тізбекпен қайталауға рұқсат етілмейді. Егер бір элемент бір бағдарламада кіру элементі ретінде, ал екінші бағдарламада шығу элементі ретінде орындалса, оны қайталауға болады. Ұпайлар жеке трамплиндік жаттығу сияқты әдіспен есептеледі.
Құлап түсіп
Тумблингте спортшылар серпімді тумблинг жолымен төмен қарай сериялы айналымдар мен домалақтар орындайды. Есептеу батутта секіруге ұқсас. Тумблинг алғаш рет 1932 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарында ерлердің көркем гимнастикасының бір бөлігі ретінде, ал 1955 және 1959 жылдары Панамерикандық ойындарда бәсекеге қойылды. 1974 жылдан 1998 жылға дейін ол әртүрлі жыныстар үшін акробатикалық гимнастикадан әлем чемпионатына енгізілді. Бұл іс-шара 1976 жылдан бері Трамплин және Тумблинг әлем чемпионаттарында да өткізілуде. Тумблинг 25 метрлік серпімді жолмен және 10 метрлік жүгірумен орындалады. Тумблинг комбинациясы немесе жүгіру 8 элементтен тұрады, кіріспе элементімен, әдетте дөңгелектеп, содан кейін қамшымен және аяқтау элементімен. Әдетте, аяқтау элементі – комбинацияның ең қиын бөлігі. Жоғары деңгейдегі гимнасттар көшкін элементтерді орындайды. Бұл қамшы емес, екі немесе үш рет домалақтар (әдетте жүгіру соңында орындалады), бірақ қазір жүгірудің ортасында, алдынан және кейінен қамшымен немесе серпіліспен байланыстырылып орындалады. +Тумблингтегі дағдылардың түрлері Дағдының сипаттамасы Дөңгелектеп гимнастиканың барлық түрлерінде кездесетін, көлденең жылдамдықты тік жылдамдыққа айналдыратын кіріспе дағды. Дөңгелектеп әдетте артқа домалақ сияқты артқа қарай құлау дағдысымен байланыстырылады, мысалы, артқа домалақ / артқа бұрылыс немесе артқа қолмен жүгіру. Жаттығудан шығу Жаттығудың соңында орындалатын дағды, бұл екі/үш рет домалақ, бұрылысты домалақ немесе комбинациялық домалақ болуы мүмкін. Артқа қолмен домалақ Гимнаст аяқтан қолға, содан кейін аяққа кері қозғалыспен орындалатын ұзақ домалақ. Қамшы қолсыз, ұзақ, төмен және жылдам домалақ. Бұл қимыл тумблингке тән және оның айрықша белгісі. Екі рет домалақ Гимнаст ауаға секіріп, аяғына қонбас бұрын тік бойымен екі рет айналады. Бұл дағды тығылып, тік немесе кеңейтілген күйде орындалады. Үш рет домалақ Гимнаст ауаға секіріп, аяғына қонбас бұрын тік бойымен үш рет айналады. Бұл дағды тығылып немесе кеңейтілген күйде орындалады және әлі тік күйде бәсекеге қойылған жоқ. Бұрылысты домалақ Гимнаст бір рет домалақ жасағанда көлденең бағытта айналады. Бұл бір "толық" бұрылыс, екі рет немесе үш рет бұрылыс ретінде орындалуы мүмкін. Комбинациялық домалақ Екі/үш және бұрылыс дағдыларының комбинациясы. Мысалы, екі рет бұрылыс екі рет тік домалақта гимнаст жерге қонбас бұрын тік және көлденең бағытта екі рет айналады. Ең қиын комбинациялық домалақтар – үш рет соққыға толы, онда гимнаст бірінші айналымда толық бұрылыспен соққы күйде тік үш рет айналады немесе гимнаст көлденең бағытта төрт рет және тік екі рет айналады. Көшкін дағды Гимнаст жүгірудің ортасында екі рет домалақ немесе комбинациялық домалақ жасайды, оны соңғы дағды ретінде орындамайды. Үш рет тік айналуды қамтитын үш рет домалақ немесе комбинациялық домалақтар әлі бәсекеге қойылған жоқ. Жарыс іріктеу және финалдық кезеңнен тұрады. Тумблингте екі түрлі жарыс бар: жеке және командалық. Командалық жарыста төрт адамнан тұратын команданың үш гимнасткасы бір-бір рет жүгіреді, егер бір жүгіру сәтсіз болса, команданың соңғы мүшесі ең жоғары үш нәтижені есепке алып, бәсекеге қатысуға рұқсат етіледі. Жеке жарыстың іріктеу кезеңінде бәсекелестер екі рет жүгіреді, біреуі тік жүгіру (екі және үш рет домалақтарды қоса алғанда) және бұрылысты жүгіру (толық бұрылысты қамшылар мен толық бұрылысты екі рет тік артқы жағынан толық сияқты комбинациялық дағдыларды қоса алғанда). Жеке жарыстың финалында бәсекелесуші екі түрлі жүгіруді орындауы керек, олар бұрылысты немесе тік болуы мүмкін, бірақ әр жүгіруде әдетте екі түрі де қолданылады (көшкін дағдыларды пайдалану).
Әйелдер гимнастикасы
Симон Байлс – өте қиын элементтерді орындау және тамаша техникасымен танымал, бірнеше дүркін әлем және Олимпиада чемпионы болған американдық гимнаст. Надя Команэчи – Олимпиадада алғашқы 10 бал алған гимнаст (1976). Габби Дуглас – 2012 жылғы Олимпиада ойындарында көпқырлы сайыста жеңіске жеткен американдық гимнаст. Светлана Хоркина – өнерімен және көптеген әлем чемпионатындағы жеңістерімен танымал ресейлік гимнаст. Ольга Корбут – "Минск құмырсқасы" деп аталған ол 1972 жылғы Мюнхен Олимпиадасында халықаралық деңгейде танымал болды. Суниса Ли Хуонг – американдық гимнаст, бірнеше дүркін медаль иегері. Каталина Понор – румындық гимнаст, бірнеше дүркін Олимпиада чемпионы. Элли Райсман – американдық гимнаст, екі дүркін Олимпиадалық ойындардың қатысушысы және бірнеше дүркін медаль иегері. Мэри Лу Реттон – Олимпиаданың көпқырлы сайысында жеңіске жеткен алғашқы американдық әйел (1984).
Ерлер гимнастикасы
Юрий Чечи – италиялық гимнаст, шеңберлердегі жетістіктері үшін "Шеңберлердің мырзасы" деп аталды. Барт Коннер – америкалық гимнаст, екі дүркін Олимпиада чемпионы. Пол Хамм – Олимпиаданың көп сайысында жеңіс туған алғашқы американдық ер гимнаст. Савао Като – жапон гимнасты, Олимпиада тарихындағы ең табысты спортшылардың бірі. Ли Сяопен – қытай гимнасты, көп дүркін әлем және Олимпиада чемпионы. Алексей Немов – өзінің харизмасымен және 12 Олимпиада медалімен танымал ресейлік гимнаст. Виталий Щербо – 1992 жылғы Олимпиада ойындарында алты алтын медаль жеңген белорусь гимнасты. Кохей Учимура – жапон гимнасты, көбінесе барлық уақыттағы ең ұлы гимнаст деп есептеледі.
Басқа пәндер
Келесі жаттығу түрлері Халықаралық гимнастика федерациясы тарапынан қазіргі уақытта мойындалмайды.
Эстетикалық топтық гимнастика
Эстетикалық топтық гимнастика (АГГ) финляндиялық "naisvoimistelu" түрінен дамытылды. Ол көркем гимнастикадан дене қозғалыстарының ауқымды және үздіксіз болуымен, сондай-ақ командалардың көптігімен ерекшеленеді. Көркем гимнастикада доп, лента, шеңбер және булавалар қолданылатын жерде, халықаралық АГГ жарыстарында спортшылар ешқандай құрал қолданбайды. Бұл спортқа икемділік, тепе-теңдік, жылдамдық, күш, үйлесімділік және ырғақ сезімі сияқты физикалық қасиеттер қажет, онда дене қозғалыстары ағынмен, көркемдікпен және эстетикалық әдемілікпен көрсетіледі. Сапалы орындау біртектілік пен бір уақытта орындалумен сипатталады. Жарыс бағдарламасына дене толқындары, иілулер, тепе-теңдік сақтау, айналулар, секірулер мен домалақтар, би қадамдары және көтерулер сияқты әртүрлі және күрделі дене қозғалыстары кіреді. Халықаралық эстетикалық топтық гимнастика федерациясы (IFAGG) 2003 жылы құрылды. Алғашқы Әдемі топтық гимнастикадан әлем чемпионаты 2000 жылы өткізілді.
Командалық жаттығулар
TeamGym – Еуропалық гимнастика одағы құрамында жасалған, бастапқыда EuroTeam деп аталған жарыс түрі. Алғашқы ресми жарыс 1996 жылы Финляндияда өтті. TeamGym жарыстары үш бөлімнен тұрады: әйелдер, ерлер және аралас командалар. Спортшылар үш түрлі жарыс бағдарламасында өнер көрсетеді: еденде, акробатикалық жолмен және трампетте. Ұжымдық жұмыс, элементтердегі дұрыс техника және әсерлі акробатикалық шеберлік – бұл өнердің ортақ белгілері. Әлем чемпионаты өткізілмейді, бірақ 2010 жылдан бері Еуропа чемпионаты ұйымдастырылып келеді.
Дөңгелекті гимнастика
Дөңгелекті гимнасттар Rhönrad, гимнастика дөңгелегі, жаттығу дөңгелегі немесе неміс дөңгелегі деп аталатын үлкен дөңгелекте жаттығулар орындайды, бастапқыда ол ayro дөңгелегі, aero дөңгелегі және Rhon таяқшасы деп те белгілі болған. Жаттығулардың негізгі төрт санаты бар: түзу сызық, спираль, секіру және cyr дөңгелегі. Алғашқы әлем чемпионаты 1995 жылы өткізілді.
Маллахамба
Маллахамба (маратхи: मल्लखम्ब) – дәстүрлі үнділік спорт түрі, онда гимнаст тік ағаш бағана немесе арқанмен үйлесімде әртүрлі тәсілдер мен поздарды орындайды. Бұл сөз спортта қолданылатын бағананы да білдіреді. Маллахамба сөзі «күрескер» деген мағынаны білдіретін "malla" және «бағана» деген мағынаны білдіретін "khamba" сөздерінен туындаған. Сондықтан маллахамбаны ағылшын тіліне «бағана гимнастикасы» деп аударуға болады. 2013 жылдың 9 сәуірінде Үндістанның Мадхья-Прадеш штаты маллахамбаны мемлекеттік спорт түрі деп жариялады. 2019 жылдың ақпан айында Мумбайда бірінші Маллахамба әлем чемпионаты өтті.
Жарыссыз гимнастика
Жалпы гимнастика, сондай-ақ "Баршаға арналған гимнастика" деп аталады, кез келген жастағы және қабілеттегі адамдарға 6-дан 150-ден астам спортшыдан тұратын топтарда өнер көрсетуге мүмкіндік береді. Олар үйлесімді, хореографиялық нөмірлер орындай алады. Топтар әртүрлі жыныстардан құралуы мүмкін және жас топтарына бөлінеді. Ең ірі жалпы гимнастика көрсетілімі – 1939 жылы алғаш рет өткізілген, төрт жыл сайын ұйымдастырылатын Дүниежүзілік гимнастрада. 1984 жылы "Баршаға арналған гимнастика" FIG (Халықаралық гимнастика федерациясы) тарапынан алғаш рет спорт бағдарламасы ретінде ресми мойындалды, содан кейін бүкіл әлемдегі ұлттық гимнастика федерациялары да оны қабылдады, қазіргі кезде қатысушылардың саны 30 миллионға жетеді. Жарысқа қатыспайтын гимнастика денсаулыққа пайдалы деп есептеледі.
деңгейлері
АҚШ-та әйелдер гимнастикасының деңгейлері "Жас Олимпиада" (JO) бағдарламасымен 1-ден басталып 10-ға дейін жүреді. Бұл деңгейлердің екі түрі бар: міндетті (1-5 деңгейлер) және ерікті (6-10 деңгейлер). Әр деңгейдің (1-10) өзіне тән ережелер жиынтығы бар, олар деңгей сайын қиындық деңгейін арттырады. 10-шы деңгейден кейін "Элита" деңгейі келеді, ол әдетте Олимпиада деңгейі деп есептеледі. Ерлер гимнастикасы немесе "Жас Олимпиада" бағдарламасы әр деңгейде бірнеше жас тобымен жаттығудың немесе жарыстың он деңгейінен тұрады, бұл спортшылар мен жаттықтырушыларға қатысуға және/немесе бәсекелесуге мүмкіндік береді. 2015 жылдан бастап Канада әйелдердің ЖО бағдарламасын, кейбір өзгерістермен, провинциялар мен территорияларда қолдану үшін қабылдады.
Нысандар (балл коды)
Көркем гимнасттың ұпайы, бағдарлама элементтерінің бастапқы құнынан алынатын шегерімдерден тұрады. Бағдарламаның бастапқы құны, гимнаст талпыныс жасайтын элементтердің қиындық деңгейіне және гимнаст композиция талаптарын орындау-орындамауына байланысты анықталады. Композиция талаптары әр құрал үшін өзгеше болады. Бұл ұпай D ұпайы деп аталады. Орындалу және көркемдік шегерімдер ең жоғары 10,0 балдық жүйеден алынады. Бұл ұпай E ұпайы деп аталады. Қорытынды ұпай D және E ұпайларын қосу арқылы есептеледі. D және E ұпайларын қосып, соңғы нәтижені шығару әдісі 2006 жылдан бері қолданылып келеді. Бұл әдіс "ашық ұпай" деп аталады, себебі D ұпайының теориялық шегі жоқ (бірақ практикалық шегі бар), демек бағдарламаның ең жоғары мүмкін ұпайы шексіз. 2006 жылға дейін гимнасттың соңғы ұпайы, бағдарлама үшін мүмкін болатын ең жоғары 10 балдық жүйеден шегерілетін. Төрт жылдық олимпиадалық циклда Кодекс нүктелері немесе бағдарламаның қиындығы мен орындалуын бағалау бойынша нұсқаулар сәл өзгереді.
Құтқару
Түмблинг, түсіру немесе секіру кезінде қону – ұшып көтерілу мен ұшудан кейінгі соңғы кезең. Бұл бәсеке нәтижелері, жалпы өнімділік және жарақат алу мүмкіндігі тұрғысынан маңызды дағды. Соқтығысу кезінде энергияны жеткілікті мөлшерде жұмсау болмаса, айналу кезінде жарақат алу қаупі артады. Мұндай жарақаттар көбінесе төменгі аяқ-қолдарда кездеседі, мысалы, шеміршек зақымдануы, байланыс тінінің жыртылуы және сүйекке соққы тию/сыну. Мұндай жарақаттардан сақтану және жоғары баға алу үшін гимнаст дұрыс техниканы пайдалануы керек. "Келесі жермен тікелей жанасу немесе соққымен қону кезеңі қауіпсіз, әдемі және сапалы екі аяқпен қону арқылы іске асырылуы тиіс". Гимнастикадағы сәтті қону «жұмсақ» деп есептеледі, яғни тізе және жамбас буындары 63 градустан артық иіледі. Гимнасттардың аяқ және білезік жарақаттарына шалдығу қаупі жоғары. Күштік жаттығулар жарақаттардың алдын алуға көмектеседі.
Зорлық-зомбылық
Сонымен қатар, эмоционалды және сексуалдық зорлық-зомбылық жағдайлары да тіркелген.
Биіктігі
Гимнасттар көбінесе бойлары алшақ болады, бірақ спорт олардың өсуіне ықпал ететін сияқты емес. Гимнасттардың ата-аналары да әдетте орташа бойдан төмен болады.