Кіріспе

I дәрежелі қорғауға алынған қамал Ұлыбританияда.

Акре қамалы мен қала қабырғалары – Норфолк графтығындағы Акре қамалы ауылында орналасқан қираған ортағасырлық қорғаныс құрылыстары. Қамал Норманд жаулап алудан кейін, Суррей графы Уильям де Вареннің Нар өзені мен Педдар жолының қиылысында салынған. 1070 жылдары Уильям үлкен топырақ қоршауларымен қоршалған, моттаның ортасында үлкен үйі бар мотт пен бейли қамалын тұрғызған. Одан кейін, Клюний монахтарының кішкентай тобына сыртқы бейлідегі шапель берілді. Екінші граф Уильям тұсында орденге жер мен мүлік беріліп, қамалмен қатар Касл-Акк аббаттығы құрылды. Жақын жерде аң аулау үшін аңшылық паркі құрылды. 1135 жылы Англияда азамат соғысы басталғанда, үшінші граф, сондай-ақ Уильям, қамалдың қорғанысын күшейтуге кірісті. Ол мотт үстіне биік мұнара салып, айналағы топырақ құрылыстарын тас қабырғалармен нығайта бастады. Қамалдың жанында жоспарланған елді мекен құрылды, оның айналасын өз топырақ жұмыстары мен қабырғалары қоршады, ал Педдар жолы қамалдан, қаладан және аббаттықтан өту үшін қайта бағытталды – бұл де Вареннің аймақтағы билігінің маңызды белгілері болды. Хамелин де Варен неке арқылы қамалға ие болды және 1165 жыл шамасында мұнара құрылысын тоқтатты, бірақ қамал мен қаладағы үш үлкен тас қақпаны аяқтады. Олардың бірі, қалалық бейлі қақпасы, бүгінге дейін толығымен сақталған. Де Варен әулеті 1347 жылға дейін қамалға иелік етті, содан кейін оны Арундель графы Ричард Фицлан мұраға алды. 1397 жылға қарай бекіністер қирады, ал сэр Эдвард Коктың 17 ғасырдың басында жүргізген қалпына келтіру жұмыстарына қарамастан, құлдырау 20 ғасырға дейін жалғасты. 1971 жылы Лестер графы Томас Кок қамалдың қамқорлығын мемлекетке тапсырды. 21 ғасырда оны «Ағылшын мұрасы» басқарады және ол келушілерге ашық. «Тарихи Англия» қамалдың үлкен қорғаныс топырақ құрылыстарын «Англиядағы ең жақсы сақталғандарының бірі» деп санайды.

ХІ ғасыр

Акре қамалы 1070 жылдары Суррей графы Уильям де Варрен Акреде салдырған. Уильям 1066 жылы Англияны жаулап алу кезінде Жеңімпаз Уильяммен бірге келген нормандық лорд еді. Ол Англияның кең аумағында кең иеліктермен сыйаланды. Акре бұрыннан англосаксондық иелік орталығы болған, шабуыл кезінде Токи есімді бай адамға тиесілі болған, бірақ оның орнын Фламанд лорды және Уильямның жекжаттысы Фредерик тез басып алды. Фредерик шамамен 1070 жылы қайтыс болғанда, Уильям осы иелікке ие болды, ол оның бүкіл аймақтағы үлкен жер иелігінің бір бөлігін құрады. Қамал Нар өзенінің және Педдарс жолының – ежелгі римдік жолдың – қиылысында, Норфолктегі Варреннің басқа иеліктерінің ортасында стратегиялық тұрғыдан орналасқан еді, және бұл қамал Токидің бұрынғы үйінің орнында салынған болуы мүмкін. Қамал мотта және бейли стилінде салынған: оның үлкен сыртқы және ішкі бейлилері жер жұмыстарымен және қоршаумен қорғалған, ал ішкі бейлиге көп ұзамай тас қақпа үйі қосылды. Ішкі қамалдағы орталықта тастан салынған әсем екі залдық үй болды, бірақ ол бекінілмеген және дәстүрлі нормандық қамалынан гөрі, еліктік үйге көбірек ұқсады. Уильям Сент-Мэри шіркеуін – бұрынғы приход шіркеуін, қазір қамалдың сыртқы бейлимен қоршалған – клюнийлік монахтар орденіне, сонымен қатар егістік жерлермен бірге сыйлады. 1088 жылға қарай Уильям да Клюний қауымын құрған Льюестен бірнеше монахтар келді және қамалға қоныстанды. Уильямның ұлы, екінші граф Уильям де Уоррен, монахтарға қамалдың батысында кеңірек жер берді, шамамен 1090 жылы, онда олар Касл-Акк монастырын салды; құрылыс ұзаққа созылды және монастыр 1160 жылдарға дейін толық аяқталмады. Монастырь сияқты діни орындар өздерінің негізін қалаушыларына және олармен байланысты қамалдарға зор бедел сыйлаған болар еді. Касл-Аккке жақын бұғы бағы салынды, ал оның шеттерінде қоян фермалары құрылды.

12 ғасыр

Нормандия герцогы Роберт Куртоз 1101 жылы көптеген барондардың қолдауымен Англияға шабуыл жасады, бірақ король Генрих I оны үлкен сомадағы жылдық төлеммен сатып алғаннан кейін, жорығын тоқтатып, Нормандияға оралуға көндірді. Бірақ Уильям де Уоррен герцокты оның науқаны кезінде қолдаған еді, енді ол саяси жағдайынан қиындық көріп отырды. Ол елден қуылды және ағылшын иеліктерінен айырылды, соның ішінде Акра қамалы да, 1103 жылы герцог Генрих Уильямға елге қайтып оралып, жерлерін қайтаруға рұқсат берді. Норфолкте аздаған қақтығыстар болды, бірақ елдің көп бөлігінде шайқастар жүрді. Уильям аймақтағы өзінің беделін d'Albinis және de Vere отбасыларының күшейіп келе жатқан ықпалымен жоғалтты. Осыған жауап ретінде Уильям Акра қамалын қайта жаңартуға кірісті. Шамамен 1140 жылы жер жұмыстары айтарлықтай көтеріліп, екі залды ғимарат алдымен нығайтылды, содан кейін биік, шаршы мұнараға айналдырыла бастады. Ішкі қамалды қоршаған ағаш қабырғалары тас қабырғамен ауыстырылды, ал сыртқы қамалды қоршаған жер жұмыстарының биіктігі көтеріліп, тас қабырғамен жабылды. Кішкентай қауым толыққанды қала емес еді және қамалға тәуелді болды; мұндай елді мекендер кейде бургус елді мекендері немесе "қамал қақпасы" қалалары деп аталады. Тарихшылар Оливер Крейтон мен Роберт Хигам бұл елді мекеннің жер қорғанысы мен тас қабырғалары қала қабырғаларының дәстүрлі жиынтығына қарағанда, қамалдың "үлкен сыртқы қамалына" ұқсайды деп санайды. Қабырғалы елді мекен Уильямның билігінің маңызды символы болған болар еді. Бұл жұмыстардың бір бөлігі ретінде Педдарс жолы бағытын өзгертті. Бұрын ол де Варенн иеліктері арқылы тікелей өтіп, енді саяхатшылар оңтүстіктен келгенде негізгі жолды тастап, батысқа қарай монастырь мен қамалдың балық шарапының айналасынан өтіп, қабырғалы қаланың оңтүстік жағына және солтүстікке қарай жолға шығуы керек болды. Бұл маршрут де Варенн билігінің маңызды белгілерін көрсету және қамалдың әсерлі көрінісін ұсыну үшін жасалған, сонымен қатар Анархия жылдарындағы саяси белгісіздікке жауап болған болуы мүмкін. Уильям 1148 жылы Екінші крест жорығына қатысқанда қайтыс болды, қамал мен жерлерін қызы Изабел де Вареннеге қалдырды, ол король Стефанның ұлы Уильям Блуаға үйленді. 1153 жылы Стефан азамат соғысындағы әскери тұйықталуға тап болды және оның өлімінен кейін Матильданың ұлы, болашақ Генрих II тақты мұрагерлік етуіне келісті, Уильям Блуаның орнына. Генрих келесі жылы билікті өз қолына алды және Англиядағы көптеген қамаларды, соның ішінде Акра қамалын да бақылауға алды. Генрих 1164 жылы Изабелді өзінің заңды емес інісі Хамелин де Вареннеге үйлендірді, ол де Варенн жерлерімен бірге қамалдың иесі болды.

13 - 14 ғасырлар

Қамал мен елді мекенді 1347 жылға дейін негізінен де Варенндер бақылап отырды. Қамалда патшалар жиі болған, Генрих III кем дегенде төрт рет, ал Эдуард I бес рет келген. Жетінші граф Джон де Варен Эдуард II-нің қарындасының қызы Джоанға үйленді, бірақ олардың некесі нәтижесіз аяқталып, оның орнына ол өзінің сүйіктісі Мод Нерефордпен бірге өмір сүруді жөн көрді. Бұл жағдай діннен қуылғандыққа алып келді. 1316 жылы Джон Акре қамалын Пемброк графы және Англияның Римдегі елшісі Эймер де Валенске сыйлады, мүмкін ол келесі жылы некелерін жою туралы Рим папасына петиция ұсынуға ынталандыру үшін. Айналасындағы елді мекен кішкентай болып қалды және ешқашан қалашыққа айналмады, ал монастырь гүлденді.

15 - 21 ғасырлар

1537 жылдан кейін Норфолк герцогы Томас Ховард монастырлар таратылуы кезінде жабылған қамалдың қираған жерлерін және іргелес монастырды жалға алды. Оның немересі Томас Говард 1558 жылы мүлікті қаржыгер сэр Томас Грешемге сатты, ал одан кейін Томас Сесил, Эксетер графы, ал 1615 жылы белгілі заңгер сэр Эдвард Коук сатып алды. Тарихқа қызығушылық танытқан және ағылшын элитасына жаңадан кірген ретінде өзінің беделін нығайтуға ұмтылған Эдуард қамалға 60 фунт стерлинг жұмсап жөндеу жұмыстарын жүргізді. Қамал Кок отбасының иелігіне көшті, олар Лестер графтары атанды. Жылдар бойы қабырғалардан тас ұрланып, жер жануарларды жаюға пайдаланылды; 1857 жылы антиквар Генри Харрод "айналадағы әр үйдің қабырғасында қамалдың тас жұмысы бар" деп атап өтті. Монастырдың жабылуымен және қамалдың тасталуымен Касл-Акконың дамуы да төмендеді. 18 ғасырдан бастап ортағасырлық ескерткіштерге қызығушылық артып, 1850 және 1930 жылдары археологиялық зерттеулер жүргізілді, бірақ келушілер көбінесе қамалдың қираған жерлеріне қарағанда монастырь қираған жерлеріне көбірек қызығушылық танытты. 21 ғасырда қамал мен бастион қақпалары «Ағылшын мұрасы» ұйымының басқаруында және келушілерге ашық. Қамал мен қоныстың қорғаныс құрылыстары Ұлыбритания заңдарымен қорғалатын ежелгі ескерткіш ретінде қарастырылады, ал бастион қақпасы I санаттағы ғимарат ретінде қосымша қорғалады.

Сәулет

Акре қамалы үш негізгі жер құрылысынан тұрады: солтүстікке қарай мотта және ішкі бейли, оңтүстікке қарай сыртқы бейли және солтүстік-шығысқа қарай барбикан. Ортағасырлық Акре қамалының қонысы қамалдың батыс жиегімен байланысты және оның өзінің қорғаныс жүйесі мен қабырғаларымен қоршалған. Historic England қамалдың алып қорғаныс жер құрылыстарын "Англиядағы ең жақсы сақталғандарының бірі" деп есептейді. Жер құрылысына кіретін барбикан жолы қақпа және көпірмен қорғалған. Ішкі бейли шамамен дөңгелек пішіндес, биік, тас қабырғаның қалдықтарымен және қазір тереңдігі шамамен болатын орлармен қорғалған. Жер жұмыстары көтерілген мотта құрайды, бірақ олар дөңгелек бекіністің ерекшеліктерін де біріктіреді. 12 ғасырға жататын қалпаның қираған қалдықтары мен 11 ғасырға жататын үйдің негіздері, әк тастан және кременьден салынған, әлі де көрінеді және көп бөлігі әк тас және кременьден жасалған қамал қабырғасымен қоршалған. Акре қамалының жоспарланған қонысы шамамен мөлшерде болды. Бейли қақпа үйі кремень тастан салынған және екі дөңгелек мұнарасымен және порткуллиспен қорғалған. Ол шатырсыз болғанымен, көбінесе сақталған. Елді мекеннің тас қабырғасының бөліктері Бейли қақпа үйімен және оңтүстік қамалдармен бірге сақталған.