Кіріспе
Ганггарайдай (; латынша: Gangaridae) – ежелгі грек-рим авторларының (б.з.д. 1-ғасыр – б.з. 2-ғасыр) Үндістан субконтинентінің шығыс аймағындағы халықты атау үшін қолданған термині. Осы авторлардың кейбіреулері Ұлы Александрдың Ганггарайдайдың күшті соғыс пілдерінің арқасында Үндістаннан бас тартып кеткенін айтады. Көптеген қазіргі ғалымдар Ганггарайдайды Бенгал аймағындағы Ганг дельтасында орналастырады, бірақ басқа да теориялар бар. Птолемейдің мәліметінше, Ганггарайдайдың астанасы болған Ганг (немесе Ганг) Чандракетугарх және Вари Батешвар сияқты аймақтағы бірнеше жерлермен байланыстырылған.
Gangaridai (; Latin: Gangaridae) is a term used by the ancient Greco Roman writers (1st century BCE 2nd century AD) to describe people or a geographical region of the ancient Indian subcontinent. Some of these writers state that Alexander the Great withdrew from the Indian subcontinent because of the strong war elephant force of the Gangaridai. A number of modern scholars locate Gangaridai in the Ganges Delta of the Bengal region, although alternative theories also exist. Gange or Ganges, the capital of the Gangaridai (according to Ptolemy), has been identified with several sites in the region, including Chandraketugarh and Wari Bateshwar.
Плутарх
Плутарх (б.з. 46-120 жылдары) Гангарид тайпасын "'Гандаритае" (Параллель өмірлер, Александр өмірі 62.3) және "Гандриде" (Моралия 327б) деп есімізді айтады.
Сәйкестендіру
Ежелгі грек жазушылары Гангарайдайлардың билігінің орталығы туралы нақты емес мәліметтер келтіреді. Осының салдарынан, кейінгі тарихшылар оның орналасқан жері жөнінде әртүрлі теориялар ұсынды.
Ганг жазықтары
Плиний (б.з. 1-ғасыры) өзінің "Табиғат тарихында" Гангарайдайларды Ганг өзенінің *novissima gens* (ең жақын халық) деп атайды. Оның жазбаларынан "өзен сағасына жақын" мағынасында айтса да, әлде "көзіне жақын" мағынасында айтқанын анықтау қиын. Бірақ, кейінгі автор Птолемей (б.з. 2-ғасыры) Географиясында Гангарайдайларды Ганг өзенінің сағасының жанында орналасқан деп нақты көрсетеді. А. Б. Босворттың атап көрсетуінше, ежелгі латын авторлары осы халықты анықтау үшін көбінесе "Gangaridae" деген сөзді қолданып, оларды Праси тайпасымен байланыстырады. Үндістанда өмір сүрген Мегастеннің мәліметінше, Праси тайпасы Ганг өзенінің жанында мекендеген. Сонымен қатар, Плиний Гангаридалардың Ганг өзенінің бойында тұрғанын, ал олардың астанасы Перталис деп аталғанын нақты айтады. Осы барлық мәліметтер Гангаридалардың Ганг жазығында өмір сүргенін көрсетеді. "Праси" термині – санскрит сөзі *prāchyas* (прачьяс) сөзінің транскрипциясы, ол сөзбе-сөз "шығыстықтар" дегенді білдіреді.
Рах аймағы
Диодор (б.з.д. 1-ғасыр) Ганг өзені Гангарайдайдың шығыс шекарасын құрайтынын мәлімдейді. Диодордың жазбаларына және Гангтың Бхагиратхи-Хуглимен (Гангтың батыс саласы) анықталуына сүйене отырып, Гангарайдайды Батыс Бенгалиядағы Рарх аймағымен байланыстыруға болады. Археолог Дилип Кумар Чакрабартидің пікірінше, Гангарайдай билігінің орталығы Ади Ганг (қазір құрғап қалған Хугли өзенінің арнасы) жанында орналасқан. Чакрабарти Чандракетугархты орталыққа ең лайықты кандидат деп есептейді, одан кейін Мандиртала тұрады. Джеймс Уайз қазіргі Бангладештің Коталипара қаласы Гангарайдайдың астанасы болған деп санайды. Археолог Хабибулла Патан Вари Батешвар қираған орындарын Гангарайдай аймағы деп анықтады.
Солтүстік-батыс Үндістан
Уильям Вудторп Тарн (1948) Диодордың айтқан "Гандаридаларын" Гандара халқымен теңестіреді. Тарихшы Т. Р. Робинсон (1993) Гангаридайларды Пәнджаб аймағындағы Беас өзеніне жақын шығысқа орналастырады. Оның пікірінше, Диодордың 18-кітабында сипатталған белгісіз өзен – Беас (Гифасис); Диодор өзінің дерегін дұрыс түсінбеген және оны Мегастеннің басқа материалдарымен шатастырып, 2-кітабында өзенді қателікпен Ганг деп атаған. Робинсон Гандаридтерді ежелгі Яудхейялармен байланыстырады. А. Б. Босворт (1996) бұл теорияны қабылдамайды, Диодордың 18-кітапта белгісіз өзенді аймақтағы ең үлкен өзен деп сипаттағанын көрсетеді. Бірақ Беас өзінің аймағындағы ең ірі өзен емес. Егер «аймақтан» Александр басып алған жерлерді (соның ішінде Индус өзенін) алып тастасақ, аймақтағы ең үлкен өзен – Ченаб (Ацесин). Робинсон Диодор белгісіз өзенді «өзінің жақын аймағындағы ең үлкен өзен» деп сипаттағанын айтады, бірақ Босворт бұл түсіндірме Диодордың мәтінімен сәйкес келмейді деп санайды. Босворт сондай-ақ Яудхейялардың тәуелсіз конфедерация болғанын және Гандаридтерді күшті мемлекеттің құрамында сипаттаған ежелгі мәліметтерге сай келмейтінін атап көрсетеді.
Басқа
Нитиш К. Сенгуптаның пікірінше, "Гангардай" аталымы Беас өзенінен Бенгалияның батыс бөлігіне дейінгі Солтүстік Үндістанның барлық аймағын білдіруі мүмкін. Плиний Гангаридалар мен Калингтерді (Калинга) бірге есімдерін атаған. Осы мәліметке сүйене отырып, бір түсіндірме бойынша, Гангаридалар мен Калингтер Ганг дельтасына тараған Калинга тайпасының құрамында болған. Уткал университетінің Н. К. Саху олардың Гангаридаларды Калинганың солтүстік бөлігі деп санайды.
Саяси мәртебесі
Диодор Гангаридайлар мен Прасиді бір ұлт ретінде көрсетеді және Ксандраманы осы ұлттың патшасы деп атайды. Диодор оларды "бір патша билігіндегі екі ұлт" деп сипаттайды. Тарихшы А. Б. Босворт бұл Нанда әулетіне қатысты екенін айтады, ал Нанданың жері Гангаридайлардың орналасқан жері туралы ежелгі мәліметтермен сәйкес келеді. Нитиш К. Сенгуптаның пікірінше, Гангаридай және Праси – бір халықтың екі әр түрлі атауы немесе жақын туысқан халықтар болуы мүмкін. Дегенмен, мұны нақты айту қиын. Тарихшы Хем Чандра Райчхаудхури былай деп жазады: "Грек және латын авторларының мәлімдемелеріне сүйенсек, Александрдың жорығы кезінде Гангаридайлар өте күшті ұлт болған, олар Пасиоймен [Прасилермен] бірлесіп монархия құрған немесе олармен тең құқықта, ортақ мақсатта шетелдік басқыншыларға қарсы тығыз байланыста болған."