Кіріспе

Италияның Ломбардия аймағындағы монастырь және кешен, итальян коммунасы.

Павия Сертозасы – Солтүстік Италиядағы Ломбардия аймағында, Павия провинциясында, Павия қаласының солтүстігінде орналасқан монастырь кешені. 1396-1495 жылдары салынған бұл кешен бір кезде Миланның Висконти герцогтарына тиесілі болған үлкен аңшылық паркі мен демалыс орны – Висконти паркінің шетінде орналасқан. Бүгінде оның тек шашыраңқы бөліктері ғана сақталған. Бұл Италиядағы ең ірі монастырлардың бірі. Certosa – Charterhouse сөзінің итальян тіліндегі баламасы: 1044 жылы Гранде-Шартрезде Әулие Бруно құрған картузиандық усақ-құрылық орденінің монастыры. Картузиандар өзінің алғашқы ғасырларында оқшаулануымен, аскетизмімен және сәулетінің қарапайымдылығымен танылғанмен, Сертоза архитектурасының көркемдігімен, готика және Ренессанс стильдеріндегі шеберлігімен, сондай-ақ аймақтың ерекшелігін көрсететін өнер туындыларының жинағымен әйгілі.

Тарих

Миланның тұңғыш герцогы Жан Галеаццо Висконти архитектор Марко Солариге Сертосаның құрылысын тапсырды, оның іргетасы 1396 жылғы 27 тамызда қаланды, бұл туралы қасбеттегі бас-бедерде жазылған. Орналасқан жері Милан мен Павияның арасындағы стратегиялық тұсқа, герцогтың екінші резиденциясы болған Павияға жақын, Висконти паркінің соңында, Сертозаны Павия қамалымен байланыстыратын жерде таңдалды. Сертоса – Джан Галеаццоның саяси мұраттарының нәтижесі де болды. 1385 жылы төңкеріс кезінде Джан Галеаццо өзінің ағасы Бернабо Висконтиді тақтан алып, оның орнына Миланды қоса алғанда, бұрынғы Висконти иеліктерінің билеушісі болды. Дегенмен, әкесі Галеаццо II сияқты, Жан Галеаццо Ломбардия патшаларының және Италия патшалығының бұрынғы астанасы Павияда тұрып, сотының ордасын сақтады. Джан Галеаццо солтүстік Италияда осы тарихи үлгілерге сәйкес жаңа патшалық құруға ұмтылды. 1386 жылы Милан халқы Милан соборын қайта салуға шешім қабылдады. Алайда, Джан Галеаццо мен Fabbrica del Duomo (Милан азаматтары таңдаған шеберлер мен құрылысшылардың консорциумы) басшылары арасындағы қарым-қатынас көбінесе шиеленісті болды: герцог Милан соборын династияның кесенесіне айналдыруды жоспарлады, собордың орталық бөлігіне әкесі Галеаццо II-нің жерлеу ескерткішін орнатуды көздеді. Бұл Fabbrica мен миландықтардың қарсылығын тудырды, олар өз тәуелсіздігін қорғады. Соңында Джан Галеаццо Висконти әулетіне кесене ретінде қызмет ететін жаңа шіркеу – Павияның Сертосасын салуды жөн көрді. Ол бұл жаңа жобалар үшін Fabbrica del Duomo-ның көптеген қызметкерлерін, мысалы Джакомо да Кампионе мен Джованнино де Грассиді тағайындады. Герцог үшін Дуомо дворяндардың, патрициттердің, Миланның қолөнершілер мен саудагерлер гильдияларының жерлеу орны болды, ал Сертоза герцогтікке қызмет ететін болды. Кешеннің соңғы құрылысы болған шіркеу Висконтилердің отбасылық кесенесі болуы керек еді. Ол картуздықтар үшін ерекше типті, үлкен негізгі және екі шеткі бөлімі бар монументалды құрылым ретінде жобаланды. Готикалық стильдегі негізгі бөлігі 1465 жылы аяқталды. Сертозаның маңында мәрмәр мен тас карьерлері болмағандықтан, XV ғасырдың ортасында құрылыс материалдары жетіспей бастады. Картузиандар Жан Галеаццо Висконти мен оның ізбасарлары Сфорцалар сыйлаған кең ауыл шаруашылығы жерлерінен мол табыс тапты. Ломбардияның басқа ірі құрылыс орындарынан айырмашылығы, Павия соборы өзінің мәрмәр карьерлерін сатып алмады, көбінесе жеке жеткізушілерге, әсіресе Миланның Веренада Fabbrica del Duomo-сына сүйенді. 1463 жылы Миландық сарайлар монастырьлердің астаналарына мәрмәр жеткізді, ал 1473 жылы Fabbrica del Duomo мен Сертоза монахтары арасындағы келісімшарт бойынша Fabbrica Сертозаға мәрмәр мен құрылыс тасын үздіксіз жеткізуге міндеттенді. Мәрмәрге бақылау сол кезде екі құрылыс алаңына да жауапты болған Гвинифорте Солариге тапсырылды. Милан соборы үшін де босатылған материалдар Navigliaccio арқылы Сертозаға жетіп, Бинаскода түсірілді, одан кейін арбамен құрылыс алаңына тасымалданды. Алайда, Бинаско мен Павия арасындағы су жолы 1473 жылы қалпына келтірілгеннен кейін мәрмәр мен тастарды тікелей Сертозаға түсіруге мүмкіндік болды. Сондай-ақ 1473 жылы монастырь қасбетін қаптау және безендіру жұмыстары басталды, ол үшін картузиандар Ломбардия аймағында бірегей жағдайды, Каррара мәрмәрін пайдалануға шешім қабылдады, ол кезде Кандолья мәрмәрінен бағалырақ саналды және оның құны Оссола аймағында қол жетімді басқа материалдардан жоғары болды. 1476 жылы картузиандар маркиз Маласпинаның карьерлерінің жалға алушылары Маффиоли сияқты Каррараның кейбір саудагерлері мен карьершілерімен байланыс орнатты. Қымбат мәрмәр Каррарадан Италияны айналып, По өзенінің сағасына кемемен жетіп, одан Павияға дейін көтерілді. Каррара мәрмәрінің Сертозаға тасымалы соншалықты көп болды, сондықтан картузиандар оны басқа Ломбардиялық кеме жасау орындарына, әсіресе Миланның Дуомодағы Веренада Fabbrica del Duomo-сына қайта сата бастады. Алайда, негізінен, Ренессанс Италияда тарады, ал ғимараттың қалған бөлігі Джованни Солари қайта жобалаған жаңа стильде салынды, оны ұлы Гвинифорте Солари жалғастырды және жаңа монастырьлар қосылды. Солариден кейін Джованни Антонио Амадео (1481–1499) жұмысты басқарды. Шіркеу 1497 жылғы 3 мамырда киеленді. Қасбеттің төменгі бөлігі 1507 жылға дейін аяқталмады. Құрылыс шарты монахтарды монастырьға қарасты жерлерден түскен табыстың бір бөлігін ғимаратты жақсартуға жұмсауға міндеттеді. Нәтижесінде, Сертосада 15-дан 18-ғасырға дейінгі барлық кезеңдерден алынған өнер туындыларының үлкен жиынтығы жиналды. Сертоса бастапқыда толық оқшауланған өмір салған 12 картузиандық монахты қабылдады, олардың кірісінің (егістік жерлер, жерлер, табыс және т.б.) бір бөлігі монастырь құрылысына жұмсалуы қарастырылған шартқа бағынды. 18 ғасырда монастырь Жан Галеаццо мен оның ізбасарлары сыйлаған, Павия мен Милан арасындағы құнарлы жерлерге шашыраңқы орналасқан кең иеліктерге ие болды, мысалы Бадиле, Баттуда, Бернате, Бинаско, Боффалора, Боргарелло, Карпиано (монаштар Карпиано қамалы мен Сан-Мартино шіркеуіне де ие болды), Карпигнано, Милан, Джовенцано, Граффиньяна, Ландриан, Маджента, Марчигнаго, Опера, Пайрана, Пастураго, Квинтосоле, Сан-Коломбано (мұнда олар Сан-Коломбано қамалын да бақылады), Торре-дель-Мангано, Треццано, Велеццо, Видигульфо, Вигано-Сертозино, Виджентино, Вилламаджоре, Виллантерио, Виллареджио және Зекконе, жалпы ауданы 2325 гектар (5745 акр) суармалы жерді құрады. Бұған қоса, Сертоса Миланның Сан-Микеле-алла-Кьюза приходында бақшасы мен ораториясы бар үлкен сарайға, Павиядағы Санта-Мария-д'Оньиссанти шіркеуіне және 17 ғасырдың екінші жартысынан бастап, шарап өндірісіне мамандалған үлкен шаруашылыққа (Certosa Cantù деп аталатын ғимаратпен) ие болды. 1560 жылы картузиандардың бас приорі, аты аталмаған Пьеро Сарде, миссалдар мен хор кітаптарын басып шығаруға қажетті жабдықтарды орнатуға рұқсат берді және 28 тамызда Италияның барлық картузиандық монастырьларын жаңа баспахананың өнімдерімен ғана қамтамасыз етуге шақырды (алғашқы кітап Breviarium Carthusiensis 1561 жылы басылды). 1782 жылы Австрия императоры Иосип II картузиандарды Сертосадан қуды, олардың орнына 1784 жылы цистерциандар, ал 1789 жылы кармелиттер орналасты. 1796 жылы Павиядағы көтеріліске жауап ретінде Наполеон армиясы шіркеудің шатырын жабын материалдан, сондай-ақ діни күміс заттар мен алтын жалатылған және қымбат тастармен әшекейленген Корпус Домини процессиясында қолданылатын үлкен шатырды алып кетті. 1810 жылы монастырь 1843 жылы картузиандар қайта иеленгенге дейін жабылды. 1866 жылы ол Ұлттық ескерткіш деп жарияланды және итальян мемлекеті тәркіледі, бірақ 1880 жылға дейін онда бенедиктин монахтары тұрды. Қазіргі уақытта монастырьда 1960 жылдары орналасқан цистерциандық монахтар тұрады. 1946 жылдың тамызында кешенде заңсыз эксгумацияланған Бенито Муссолининің денесі табылды. Денесін жасыруға көмектескені үшін екі францискан монахы айыпталды.

Шіркеу

Монастырь кешеніне кіру Ренессанс дәуіріндегі вестибюль арқылы, ішкі және сыртқы қабырғалары фрескалармен безендірілген. Кіреберісінің көмескі лунетінде екі періште клиенті Джан Галеаццоның гербін ұстап тұр, Висконти жыланы мен императорлық бүркіт бейнеленген. 1508 жылы Бернардино де Росси салған жоғарғы безендіру жақсы сақталған. Ішінде өсімдік мотивтері бар мәрмәр аркада Жан Галеаццо мен Филиппо Мария Висконтинің бейнелері бар тондолармен әшекейленген. Екі жағында Леонардоның шәкірті Бернардино Луинидің Кристофер мен Себастьянның суреттері орналасқан. Бүкіл интерьері Ренессанс мотивтерімен жабылған және GRA CAR монограммасымен (Gratiarum Chartusia, Grace Charterhouse) безендірілген. Ғимарат латын кресті пішіндес жоспармен салынған, оның басты кемесі, екі науқас және трансепті готикалық архитектураға тән. Ғимараттың шөкейі апсидамен аяқталады. Ол готикалық аркалардағы қиылысқан күмбездермен жабылған және Милан соборының кішірейтілген нұсқасынан шабыттанған. Күмбездер геометриялық пішіндермен және жұлдызды аспанмен әшекейленген. Трансепті мен негізгі шапель үш жағында кішкентай, жартылай дөңгелек апсиді бар шаршы пішіндес шапельдермен аяқталады. Шіркеудің қасбеті Ломбардия архитектурасына тән әсем безендірулерімен танымал, әр бөлігі рельефтермен, инкрустацияланған мәрмәрмен және мүсіндермен әшекейленген. Бұл жобада жұмыс істеген мүсіншілердің қатарында Кристофоро Мантегацца, Джованни Антонио Амадео және Бенедетто Бриоско бар. Қолданбалы мүсіндерден басқа, қасбеттің өзі бай текстуралы беттер, шығып тұрған тіреулер, көлденең қатарлар мен аркалы ашылулар арасындағы контрастқа байланысты бай мүсіндік сапаға ие, олардың кейбіреулері көлеңкелі, ал кішкентай қоңырау мұнараларындағылары аспанға ашық. Қарапайым тіктөртбұрыштардың үстіне орнатылған қасбеті безендірулермен толтырылған, бұл Ломбардия Ренессанс архитектурасының ерекшелігі және Каррара мәрмәрінен, аздап Кандолья мәрмәрінен, Варенна тасынан, Салтрио тасынан және Египет қызыл порфирінен (вероятно, рим дәуірінен қалған архитектуралық табыстардан алынған) жасалған. Кірпіш қабырғасының қарапайым түрі Амброджо Бергоньоне салған апсидадағы фрескада көрінеді, ол 1492–1495 жылдары, жаңа қасбет құрылысы басталған кезде, Жан Галеаццо Висконтинің Сертозаның моделін Қасиетті Мариямға ұсынатын суретін бейнелейді. Үш деңгейлі шатыры бар профилі Павиядағы Санта-Мария-дель-Кармине және Болоньядағы Сан-Петронио шіркеулерімен салыстырылды; үш жобада да тығыз хат алмасып тұрған сәулетшілердің арасында Борлини Сертозадағы бастапқы қасбеттің пішінін сол кезде Павияда жұмыс істеген, ал оның ағасы Маттео Монцадағы Сан-Джованниді аяқтаған Жакомо да Кампионеге жатқызады. Архитектор Джованни Солари шіркеудің екі жағында екі қатар аркадаларды салып, оның сыртқы түрін өзгертті. Оның өлімінен кейін Павияда оның ұлы Гвинифорте Солари оның орнына келді, бірақ жұмыс 1478 жылы Гвинифортенің өлімімен тоқтатылды. 1492 жылы Гиан Джакомо Долчебуоно құрылысты қайта бастады, ол Павиядағы және Миландағы соборлармен және басқа шіркеулермен бірге екі собордағы да ажырамас серіктесі Джованни Антонио Амадеомен бірге жұмыс істеді. Олардың қолымен жоба толығымен қайта жоспарланды. Он шақты суретшілер қатысты. Классицизм стиліндегі порталды Бенедетто Бриоско (1501) жасаған. Портада жұп коринфтік бағаналарға тірелген классицизм формасындағы үлкен арка орналасқан, олардың әрқайсысы арканың тірегіне тірелетін өте күшті пішіндегі карнизбен жабылған, конструкция Брунелески қолданған классикалық стильде жасалған және мұнда батыл және әсерлі эффект үшін қолданылған. Безендірулері Сертоза тарихын бейнелейтін барельефтерден тұрады. Орталық арканың үстінде үш аркадан тұратын, үстінен орталық терезе көтерілетін терең емес балкон орналасқан. Бұл науқан 1519 жылы Камбрей лигасының соғысынан кейін Ломбардиядағы француз оккупациясының жағдайына байланысты тоқтатылды. Француз әскерлері Сертозаның төңірегіне орналасты. Фасадтағы жұмыстар туралы жазбалар 1554 жылға дейін қайта жаңғыртылмады, онда Кристофоро Ломбардо басшылығымен екінші аркаданың үстіндегі фасадты аяқтау үшін қайта қарастырылған жоба мақұлданды; төменгі аймақтың бай мүсіндік безендірулерінің орнына мәрмәр инкрустациясы қолданылды. Кейбір соңғы бөлшектерді Галеаццо Алесси қосты.

Суреттер

Трансепттің қабырғаларын және күмбездерін әшекейлейтін фрескалар, айтылғандай, Амброджио Бергоньонеге, оның ішінде өте жас Бернардо Зенале бар белгісіз шеберлер тобының көмегімен жасалған. Бұл туындылардан Брамэнттің пропорциялардың тепе-теңдігінде және перспективалардың дәлдігінде күшті іздері көрінеді. Трансепттің оң жақ апсисінде Бергоньоне Гьяно Галеаццо Висконтимен бірге суреттелген фрескада 1490–1495 жылдар аралығында жасалған Филиппо Мария Висконти, Галеаццо Мария Сфорца және Гьяно Галеаццо Сфорца арасындағы Шартер үйінің моделі бар Мәриям бейнеленген, ал сол жақтағы апсида Франческо Сфорца мен Людовико Сфорца арасындағы Марияның таж кию рәсімін көрсетеді. Соңғысы өзінің династиялық мұрагерлігін атап өтуді қалады, ол немере інісі Гьяно Галеаццо Сфорцаның өлімінен кейін дау-дамайсыз алынды. Трансепттің қарама-қарсы шеттеріндегі бір-біріне қарама-қарсы тұрған екі құрбандық алтарі Джованни Баттиста Креспидің барокко шедеврлері, 1617 жылы салынған Мадонна және әулиелер Чарльз бен Гренобльдің Хьюз, сондай-ақ Мадонна мен әулие Бруно. Сертозада Бергоньоненің шедеврлері, соның ішінде әулие Амбрози (1490), Сан-Сиро (1491) және ең бастысы, Крестке айдалу (1490) сақталған. Бергоньоненің басқа да туындылары қазір Еуропаның басқа музейлерінде орналасқан. Сол жақтағы екінші капеллада Пьетро Перуджиноның әйгілі құрбандық алтарі орналасқан, оны 1496 жылы герцог Людовико Сфорца әйгілі Умбрия суретшісінен тапсырған. Ол екі қабаттан тұрады: жоғарыда Мәңгілік Әке, төменде Архангел Михаил, Балаға табыну және әулие Рафаэль мен Тобиас бейнеленген үш тақта. Тек Мәңгілік Әке ғана Перуджиноның түпнұсқасы; төменгі тақталар 1856 жылы Лондонның Ұлттық галереясына берілді. Мәңгілік Әкенің екі жағына орналасқан екі тақтаның орнына, Бергоньоненің шіркеу дәрігерлерін бейнелейтін екі панелі қойылды, олар кейіннен бөлшектенген Сертозаның басқа құрбандық алтарі үшін жасалған. Алтаңның жартылай асыл тастар мен көп түсті мәрмәрден жасалған алдыңғы бөлігі 1648 жылы Томазо Орсолиноның еңбегі. Капеллада Шынайы айқышқа арналған ағаштан жасалған реликвия бар. Ғимараттағы басқа суреттерге Киелі Әке, Джованни Баттиста Креспидің, Иль Мораццзоне, Герчино, Франческо Каиро және Даниэле Креспидің панельдері, сондай-ақ Перуджиноның полиптихінің қалдықтары жатады. Бастапқыда Мадонна мен әулиелерді бейнелейтін бұл сурет қазір бөлшектеліп, музейлер арасында шашырап жатыр: Сертозадағы жалғыз бөлік – херубимдермен бірге Құдай Әке. Аңдау жоғалды; үш панель, Мәсіх сәбиін құлшылық ететін Мадонна, әулие Михаил және әулие Рафаэль Тобиаспен бірге Лондондағы Ұлттық галереяда қойылған. Оңтүстік трансепте Джан Галеаццо Висконтидің қабірі орналасқан, оны 1494–1497 жылдары Джованни Кристофоро Романо мен Бенедетто Бриоско бастады, бірақ тек 1562 жылы аяқталды. Солтүстік трансепте Миланның 7-ші герцогы Людовико Сфорцаның және оның әйелі Беатриче д’Эсте қабірі орналасқан. Қабірдегі мүсіндер 1564 жылы Миланның Санта-Мария-делле-Грацие шіркеуінен осында әкелінген, мүсіндер әдетте Кристофоро Соларидің шедеврлері деп саналады. Сан Микеле капелласында (әулие Михаил капелласында) Карло Франческо Нуволоне фрескалары бар. Сол жақтағы бірінші капелла барокко стилінде. Мәсіхтің аяғындағы Магдалалық Мариям бейнеленген құрбандық алтарінің суреті пармалық Джузеппе Перонидің (1757 ж.) еңбегі, ал фрескалық безендіру Эрколе Прокачинидің (1663 ж.) шәкірті Федерико Бьянкидің еңбегі. Алтарь мысырлық граниттен, қоладан, жартылай асыл тастардан және көп түсті мәрмәрден жасалған және Карло Саккидің еңбегі. Үшінші капелла, Иоанн Крестительге арналған, оған генуэздік Джован Баттиста Карлоне фрескалар циклі арналған. Төртінші капеллада алабастр бағаналармен жабдықталған құрбандық алтарі 1677 жылғы Диониги Буссоланың "Бәласыздардың қырғыны" деген фронталы сақталған, ал кремондық суретші Пьетро Мартир Неридің (1640–41) құрбандық алтарінде "Дияндар құлшылық етуі" бейнеленген. Бесінші капеллада Франческо Каирдің құрбандық алтарі (алабастр және полихромды мәрмәрден жасалған бай барокколық құрбандық алтаріна енгізілген), Сиенаның әулиесі Екатеринасы Александрияның әулиесі Екатеринасымен бірге бейнеленген. Капелла үлкен тереземен жарықтандырылады, оның әйнегі 1485 жылы Ломбардтың атын атамаған шебері Винченцо Фоппаның Александрияның әулиесі Екатеринаны бейнелейтін эскизі бойынша жасалған. Оң жақтағы алтыншы капеллада Гурчиноның барокко шедеврі – Мадонна мен бала, әулиелер Петр және Павел бейнеленген. Сол жақтағы жетінші капелла Розариялық Мадоннаны бейнелейтін құрбандық алтарін сақтайды, бұл миландық барокко шебері Пьер Франческо Маццуккеллидің шедеврі, кардинал Федерико Борромеоның қызметінде болған суретші, ол жұмсақ түстерде, созылған пішіндерде және кейіпкерлердің жылы мінездерінде нәзік әсемдікпен еңбек еткен. Оң жақтағы екінші капелла Людовико Сфорца тапсырыс берген тағы бір Ренессанс шедеврін сақтайды: Мадонна мен әулиелер Хью Лангрский және Хью Кентерберийлік бейнеленген Макрино д’Альбаның 1496 жылы салған полиптихі. Егер ғибадатхананың күмбезінде әлі де Ренессанс фрескалары болса, ғибадатхананың қабырғаларын жабатын үлкен фрескалар циклі 1630 жылы Даниэле Креспиге тапсырылды. Бұл жаңа және ескі элементтерді біріктіретін цикл, Жаңа өсиеттен алынған көріністер, Картұздық және басқа әулиелердің өмірбаяндары, Готикалық сәулетке күрделі декоративтік шаршылар жүйесі арқылы шеберлікпен енгізілген, үлкен қасиетті көріністерді және жеке евангелисттердің, шіркеу дәрігерлерінің, пайғамбарлардың, сивиллалардың, Картұздықтардың және киелі әулиелердің кішкентай панельдерін жақтаған. Күмбез 1599 жылы Пьетро Сорри мен Алессандро Казоланимен Құдай Әкесінің қозымен және Апокалипсис патшаларымен фрескамен безендірілген.

Боялған шыны және басқа да бұйымдар

Сертосада 15 ғасырда Ломбардияда жұмыс істеген шеберлердің эскиздері бойынша орындалған маңызды боялған шыны терезелер коллекциясы бар, олардың ішінде Занетто Бугатто, Винченцо Фоппа, Бергоньоне және Ханс Виц есімдері аталады. Пресвитерияда Людовико-ил-Мороның тапсырысымен жасалған үлкен Ренессанс кезеңіне тән ағаштан ойылған хор орналасқан. Ол инкрустациясының өзгешелігімен де, инкрустацияға қолданылған суреттердің сапасымен де ерекше көзге түседі, бұл суреттерді, мүмкін, Бергоньоне мен Зенале сияқты кескіндік безендірулерді жасаған суретшілер салған болуы мүмкін. 42 доссальде әулиелер немесе Киелі кітаптағы кейіпкерлер бейнеленген, олардың әрқайсысы күрделі және фантазиялық Ренессанс стиліндегі архитектуралық немесе табиғи көріністерді көрсетеді. Герцог 1486 жылы осы жұмысты Бартоломео де Поллиге тапсырды, ол Мантуя сарайында жұмыс істеген Моденалық шебер еді, ал 1497 жылы шіркеудің қасиетке ие етілуіне дейін кремондық инкрустатор Панталеоне де Марки аяқтады. Үлкен алтарь үстіндегі алып циборий ғибадатхана нысанында, орталық жоспарымен және үлкен күмбезбен, Каррара мәрмәрінен салынған, түрлі түсті мәрмәрмен, лазурит, карнелиан, жасмық және оникс сияқты құнды тастармен және қоламен әшекейленген. Оны 1568 жылы мүсінші Амброджио Вольпи жасаған. Бұл алтарьдың кішкентай ғибадатханасы Анджело Маринидің он үш қоладан жасалған мүсіндерімен безендірілген. Алтарь айқышы, шамдақтар және үлкен шам (2,03 метр биіктікте) Аннибале Фонтананың туындылары. Сакристерияда, басқа да құнды заттардың арасында, Балдассаре делли Эмбриачи басқаратын Эмбриачи шеберханасының ағаштан және гиппопотам сүйегінен жасалған триптихі бар, ол бастапқыда Джан Галеаццо Висконти сапарларында пайдаланған бөлмелерде орналастырылған. Бұл шеберхананың жасаған үш ірі туындының бірі, олар көбінесе неке сандықтарын жасаған. Бұл жұмыс, соңғы готикалық мүсіншілік шедевр, биіктігі қосқанда 2,54 метрге жетеді. Ол ұсақ композициялардан тұрады және ішкі бөлігінде әулиелердің мүсіндері бар кішкентай шатырлармен әшекейленген; орталық бөлімінде апокрифтік Евангелия бойынша Даналардың жұлдызды жолы туралы 26 панель бейнеленген; оң және сол жақ бөлімдерде 36 барельеф (әр жағынан 18) Мәсіх және Құдай анасының өмірінен эпизодтарды көрсетеді. Орталық бөлігінде, періштелер ұстаған тондоның ішінде Құдайдың бейнесі биік тұр, ал триптихтің негізінде тақуалық бейнеленген, оның қасында 14 кішкентай шатыр орналасқан, олардың әрқайсысында әулиелердің мүсіндері бар. Сонымен қатар, сыртқы жағынан орнатылған екі көпбұрышты тіреуде 40 кішкентай шатыр орналасқан, олар әулиелердің мүсіндерімен әшекейленген.

Жаңа сакристика

Оған оң жақтағы трансепттің төменгі жағынан кіруге болады және ол барокко дәуірінде безендірілген. 1425 жылы салынған бөлмеде монастырьдың кітапханасы мен шаптер орналасқан, ал ол 16 ғасырдың соңында ғана сакристияға айналды. Бір үлкен тіктөртбұрышты бөлмені 1600 жылы сиендік суретші Пьетро Сорри фрескамен суреттеген. Микеланджелоның Сикстин капелласынан шабыт алып, ол үлкен күмбезді библиялық эпизодтармен, нишалардағы пайғамбарлардың монументальді бейнелерімен және тостағандарда айналып жүзетін әдемі періштелермен жапты. Дегенмен, римдік үлгімен салыстырғанда, Сорридің жұмысы жарқын, айқын түсті үйлесімдерді және интерьердің сәнділігін пайдалану арқылы көрерменге ойнақылық пен жеңілдік сезімін сыйлайды. Анибале Фонтанаға жатқызылатын мүсіндермен әшекейленген ағаш шкафтар – тамаша мүсіндік туынды. Алтарьда Андреа Соларионың «Құдай ананың көкке көтерілуі» триптихін көруге болады, ол шебер кеткеннен кейін Миланда гүлденген Леонардо мектебінің маңызды өкілдерінің бірі.

Кіші және Үлкен монастырлар

Мантэгацца бауырлары мен Джованни Антонио Амадеоның мүсіндері бар сәнді портал шіркеуден Кіші монастырға (итальян тілінде: Chiostro Piccolo) жетелейді. Оның ортасында шағын бақша орналасқан. Ең елеулі ерекшелігі – Ринальдо де Стаурис 1463 және 1478 жылдар аралығында орындаған шағын пилястралардың терракотамен әшекейленуі. Кейбір аркадалар Даниэле Креспидің фрескаларымен безендірілген, бірақ қазір олардың бір бөлігі қираған. Сонымен қатар, 14 ғасырдың соңында жасалған тас және терракотадан құралған лавабо да назар аударуға лайық, онда Иса мен Самариялық әйелдің құдық жанындағы көрінісі бейнеленген. Шамамен 125x100 метрді құрайтын Үлкен монастырда (итальянша: Chiostro Grande) да осындай әшекейлеулер кездеседі. Монахтардың әсем жатақтары орталық баққа ашылады. Аркадаларда терракотамен әшекейленген құнды бағаналар орналасқан, оларда ақ және қызғылт Верона мәрмәрінен жасалған әулиелер, пайғамбарлар және періштелердің дөңгелек бейнелері кезектесіп бейнеленген. Бұрын Винченцо Фоппаның картиналары да болған, бірақ олар қазір жоғалып кеткен.

Кітапхана

Негізі қаланғаннан бері монахтар кітапханаға ие болды, онда күнделікті тойлаулар үшін қажетті литургиялық мәтіндермен қатар ғылыми және гуманитарлық тақырыптар да болды. Бірінші кітапхана 1426 және 1427 жылдар аралығында құрылғанын білеміз, бірақ он алтыншы ғасырдың соңында оның ғимараты сакристия ретінде пайдаланылып, шіркеудің жаңа сакристиясын құрады, ал кітапхана қазіргі орнына – монастырьдың бұрын емханасы болған кішкентай жағына көшірілді. Кітапхананы XVII ғасырдың бірінші жартысында Матео Валерио іске асырды, ол оны секулярлық мәтіндермен және қолжазбалармен толықтырды. 1782 жылы Сертоза жойылған кезде, оның маңызды бөлігі, кейбір томдары шашырап кеткенімен, Милан және Павия кітапханалары арасында бөлісті. Монастырь кітапханасында Евангелиста делла Кроче, Бергамолық Бенедетто да Кортерегия, Сан-Ланфранко монастырының Валломброзиан монахы және XVI ғасырға жататын Гварнерио Береттаның 13 әсем безенділген хор кітабы қалды, оларда литургиялық жыл санатына сәйкес реттелген әндердің мәтіні мен музыкасы бар.

Асхана

Бұл салынған алғашқы бөлмелердің бірі болды және жұмыстың алғашқы жылдарында шіркеу ретінде пайдаланылды – Франческо Сфорцаның өтінішімен 1451 жылы жасалған жұмыстардың барысынан көрініп тұратындай, өте үлкен тікбұрышты бөлме. Залдың батыс қабырғасында Заваттаридың Мадонна мен Баласын бейнелейтін, монастырдың ең көне, шағын фрескасы, соңғы готика стилінде сақталған. Төмендетілген күмбездегі ең көне әшекейлердің арасында Амброджио да Фоссаноға жатқызылатын Мадонна мен Бала және Көзілдірік киген Пайғамбарлар бейнеленген, ал ортасында Висконти әулетінің символы – күн немесе жарқын сәуле бар. Мрамор мінбер 16 ғасырдың басында классикалық арка және мүсіндік балюстрадамен ойылған. Одан тамақ ішкен кезде оқылымдар оқылған. Кейіннен Оттавио Семинидің 1567 жылғы "Соңғы кешкі ас" фрескасы салынды.

Павияның Сертоза мұражайы

Павияның Сертоза мұражайы герцог сарайының бөлмелерінде орналасқан, бұл Висконти мен Сфорца әулетінің жазғы резиденциясы, кейін қонақ үй ретінде пайдаланылды. 1625 жылы архитектор Франческо Мария Ричини фасадына өзгеріс енгізген ғимараттың жартылай бағаналар арасындағы терезелердің тікелей қатары бар, ол бүкіл құрылымды жарықпен толтырады. Мұнда монастырь кешеніне қатысты немесе одан шыққан туындылар жиналған. Бірінші қабаттағы галереяда, жақында қайта жаңартылған гипстен құйылған галереяда 200-ден астам үлкен және кішкентай масштабтағы құймалар орналасқан. Гипсотекада 200-ден астам үлкен және кішкентай масштабтағы құймалар мен мүсіндер сақталған, соның ішінде Антонио делла Портаның (XVI ғасырдың басында) «Қайғылы Мәсіх» туындысы бар. 2002-2006 жылдары осы құймалардың көпшілігі қалпына келтіріліп, Ломбардияның сәулет және ландшафт мұрасын сақтау басқармасының жаңа жоспарымен Герцог сарайының бірінші қабаттағы галереясына орналастырылды. Екінші қабатта Лука Белтрамидің 1911 жылғы тарихи интерьері сақталған. Көптеген түзетулер енгізілгенімен, Бамбаяның мәрмәрден жасалған ерекше биік рельефтері, шамамен 1480 жылға жататын Джованни Антонио Амадео мен Антонио Мантегаццаның мүсіндері әлі де сақталған. Мұнда сондай-ақ XV ғасырдың екінші жартысындағы ломбард суретшілерінің түрлі түсті тас мүсіндері, XVI ғасырдың суреттері, бастапқы орналасқан жерлерінен алынған қабырғалық суреттері, Бартоломео Монтагнаның «Алтарь» туындысы, Брамантиноның «Ecce Homo», Бернардино Луинидің «Сент-Мартин» және «Сент-Амброзий» сияқты панельдік суреттері сақталған. Гюльельмо Каччиа, Винченцо Кампи, Джованни Агостино да Лоди, Джузеппе Прокаччини, Стефано Мария Легнани, Джузеппе Вермильоның басқа да картиналары да бар. C бөлмесі Джан Галеаццоның, оның екінші әйелі Катеринаның және әулеттің көптеген мүшелерінің портреттерін сақтайды. Бұдан бөлек, бөлме фрескамен безенілген, XVI ғасырдың екінші жартысында салған, жылан тәрізді аяқтары бар монументальді монохромды фигуралармен (теламондар) бөлінген, ал күмбезде ақ фонға боялған тамаша гротесктер бейнеленген. Күмбездің ортасында эллипстік шеңбер ішінде Константиннің арманы бейнеленген. Оның жанында D бөлмесі орналасқан, ол бастапқыда қонақ үйдің ораториясы ретінде жоспарланған, оның күмбезі Джован Мауро делла Ровередің (Фламменгино) фрескаларымен әсемделген. Содан кейін Бартоломео Монтагна, Амброджио Бергоньоне және Бернардино Луинидің шедеврлері бар F бөлмесі орналасқан. Мұражайда монастырь мен оның құрылыс алаңынан алынған мүсіндер, суреттер мен фрескалар салынған тағы да бірнеше бөлме бар.