728 жылғы Ломбардтар королі мен Папалықтың келісімі

Кіріспе

728 жылы Ломбардтар патшасы мен Папалық арасындағы келісім

Сутридің сыйға тартуы – 728 жылы Ломбардтар патшасы Лиутпранд пен Папа Григорий II-нің Сутриде қол жеткізген келісімі. Сутриде екеуі келісімге келді, оған сәйкес қала және Лациумдағы бірнеше төбелік қалалар (мысалы, Ветралла) Папалыққа "мүбәрак елшілер Петір мен Пауылға сыйлық ретінде" берілді, деп Liber Pontificalis-те жазылған. Бұл келісім Папаның аумағын Рим герцогтігінің шекарасынан тысқары қарай алғаш рет кеңейтті және Лиутпрандтан Рим шіркеуіне жер берілген екі келісімнің біріншісі болды.

Тарих

Ломбардтар ұзақ уақыт бойы христиандық арий сектасының жақтастары болған, бірақ уақыт өте келе католицизмге көшкен. 712 жылы Ломбардтардың королі болып сайланғаннан кейін Лиутпранд аристократиялық отбасылардың күшіне және өзінің иелігіндегі үлкен герцогтықтардың бөліну қаупіне қарсы тұрды. Кіші Лангобардиядағы Сполето және Беневенто герцогтықтары Лиутпрандтың орталық билігінен ерекше тәуелсіздікпен болды және Италияның ортасынан, Римнен Равеннаның солтүстігіне дейін созылған бейресми бөлініс арқылы қалған патшалықтан бөлінді. Лиутпранд өзінің патшалығының билігін орталықтандыруға кірісті. Осы уақытта ол Рим мен Папалық мемлекетінен қолдау алды, себебі иконоборство туралы даулар оларды Византия империясына қарсы бұрды, ол оны екіге бөлген аумақты басып алуға тырысты. Лиутпранд Византияның итальяндық аумақтары император III Лео Исаврдың иконоборшылықты қолдауынан бас тартқан кезде осы мүмкіндікті пайдаланды. Лиутпрандтың әскери науқаны Лангобардияны екіге бөліп тұрған аумақты – Рим герцогтігін және Византия дәлізін алу мақсатымен басталды. Папа Римский Лиутпрандтың ниеттерін түсінгенде, ол Римді басып алуға шешім қабылдауы мүмкін екенін сезінді. Көп жылдар бойы Византия империясы Римге әскери араласпады, өз күшін тек Равеннаны қорғауға жұмсады. Алайда, 728 жылы Ломбардтар Виа Фламинияның стратегиялық орталығы – Нарни бекінісін басып алғаннан кейін Лиутпрандтың науқанының бағыты өзгерді. Римдік жолды жоғалтқаннан кейін Византиялықтар қорғанысын Римнен шығып, Умбрия мен Пиценумды кесіп өтетін жалғыз Римдік жолға шоғырландырды. Виа-Америнаны Тоди, Амелия және Орте бекіністері бақылап тұрды. Оңтүстікке қарай Бомарцо, Сутри және Блера кастралары Кассия жолының қауіпсіздігін қамтамасыз етті. 728 жылы Лиутпранд Рим герцогтігінде стратегиялық маңызы бар Сутри қамалын басып алды және Перуджа мен Тосканаға баратын жолдардағы Непидегі тас жолға үстемдік етті. Папа Григорий II Лиутпрандтен жаңа ғана басып алған аумақтардан бас тартуды және оларды Византияның Равенна экзархатының бақылауына қайтаруды тікелей сұрады. Сол кезде Лиутпранд көтеріліс шығарған Сполето мен Беневенто герцогтықтарын басып тастаған еді. Папа Григорий II-нің өтінішімен ол "Бақытты апостолдар Петір мен Павелге сый ретінде" Сутриді тікелей Папалық мемлекеттің иелігіне қайтарып берді. Густав Шнурердің айтуынша, "Liber pontificalis" бұл сөзі осы сыйлықтан бастап Шіркеу мемлекеттерінің басталуы деп қате түсіндірілді. Бұл дұрыс емес, өйткені папалар императорлық үкіметті мойындауды жалғастырды және грек шенеуніктері Римде біраз уақыт бойы пайда болды. Алайда, осы жерде біз алғаш рет Киелі мемлекеттердің құрылуы керек идеяларының байланысына тап болдық. Папа Римский Сутриді апостолдардың князьдері үшін қайтаруды сұрады және осы қасиетті қорғаушылардың жазалауымен қорқытты. Діндар Лиутпранд мұндай өтініштерге, әрине, құлақ қойды, бірақ гректерге ешқашан көңіл бөлмеді. Сондықтан ол Сутриді Петір мен Павелге берді, олардың жазалауына ұшырамау үшін. Папа содан кейін онымен не істейтіні оған маңызды емес еді. Бұл келісім Папалық аумақты Рим герцогтігінен тысқары жерлерге кеңейтудің алғашқы қадамы болды.

The Lombards had long been adherents to the Christian sect of Arianism, but they had converted to Catholicism over time. After his election as King of the Lombards in 712, Liutprand faced a series of challenges from the strength of aristocratic families and the threat of secession from the grand duchies in his domain. The duchies of Spoleto and Benevento in Langobardia Minor were particularly autonomous from Liutprand's central power and were separated from the rest of the kingdom by the informal division of the it that ran through the center of Italy, from Rome to north of Ravenna. Liutprand began to centralize the power of his kingdom. Meanwhile, he found support from Rome and the Papal State once disputes over iconoclasm turned them against the Byzantine Empire, which had attempted to conquer the territory that divided it into two parts. Liutprand seized the moment when the Italian territories governed by the Byzantines rejected the emperor Leo III the Isaurian's support of iconoclasm. Liutprand's military campaign began with his goal to take the territory that divided Langobardia in two—the duchy of Rome and the Byzantine Corridor. When the Pope understood Liutprand's intentions—that he would probably decide to conquer Rome—he felt endangered. For many years, the Byzantine Empire had ceased to intervene militarily for Rome, using its energies only for the defense of Ravenna. The course of Liutprand's campaign changed, however, when in 728, the Lombards conquered the fortress of Narni, the strategic center of the Via Flaminia. Having lost the Roman road, the Byzantines concentrated their defenses upon the it, the only Roman road that left Rome and crossed Umbria and Picenum. Controlling the Via Amerina were the fortresses of Todi, Amelia, and Orte. Further south, the castra of Bomarzo, Sutri, and Blera safeguarded the Via Cassia. In 728, Liutprand took the castle of Sutri, which held strategic importance in the duchy of Rome and dominated the highway at Nepi on the roads to Perugia and Tuscany. Pope Gregory II asked Liutprand directly to renounce the territories he had just conquered and to return them to the control of the Byzantine Exarchate of Ravenna. By that time, Liutprand had already quelled the rebelling duchies of Spoleto and Benevento. Softened by the entreaties of Pope Gregory II, he restored Sutri "as a gift to the blessed Apostles Peter and Paul" directly to the Papal State. According to Gustav Schnürer, This expression of the "Liber pontificalis" was erroneously interpreted to mean that in this gift the beginning of the States of the Church was to be recognized. This is incorrect inasmuch as the popes continued to acknowledge the imperial Government, and Greek officials appear in Rome for some time longer. True it is, however, that here for the first time we meet the association of ideas on which the States of the Church were to be constructed. The pope asked the Lombards for the return of Sutri for the sake of the Princes of the Apostles and threatened punishment by these sainted protectors. The pious Liutprand was undoubtedly susceptible to such pleas, but never to any consideration for the Greeks. For this reason he gave Sutri to Peter and Paul, that he might not expose himself to their punishment. What the pope then did with it would be immaterial to him. The pact was the first extension of Papal territory beyond the confines of the Duchy of Rome.

Саяси жағдай

VII ғасырдың соңында, папа Григорий I тұсында, католик шіркеуі Рим халқы мен оның төңірегіндегі ауылды қамтамасыз етуде Византия әкімшілігінің орнын алмастыруға мәжбүр болды. Сол кезде халық бірнеше ашаршылық пен обадан зардап шекті. Византия империясы мен Равенна экзархатының Папалықтың араласуына келісімімен, папа Рим герцогтігінің азаматтық және әскери басқаруын өзінің бақылауына алды. Көп жағдайда, аумақты қорғау және император атынан, сол папа Григорий Римде орналасқан Византия әскерлеріне герцогтіктің императумын (әскери гарнизонға басшылық етуді) жүзеге асыруға тура келді. Осы кезеңде герцогтіктің папаның іс жүзінде иеленуі Папалық үшін аумақта және оның төңірегінде жаңа саяси рөлге алып келді. Бұл ресми аумақтық егемендік нәтижесінде емес, оны қоршаған мемлекеттер мен онда тұратын халықтардың мойындауы арқасында болды. Діни билігі бар шіркеудің саяси беделінің артуы папалық үйдің қайта құрылуына әкелді, оның өрістегі жауапкершілігі артты. VIII ғасырда алғашқы қамалдардың ломбардтық сыйлықтары, оның ішінде "Апостол Петр мен Паулға" арналған Сутри, ломбард патшалары Италия түбегіндегі саяси тепе-теңдікте күш ретінде қараған шіркеудің нығайған саяси рөлін мойындау үшін жасалды. Бұл сенім Папалықтың біріншілігі және апостолдық мұрагерлік дәстүрімен нығайтылды – Папалықтың рухани билігі герман халықтарының өзінде де мойындалды: франктар, Испанияның вестготтары, бургундтар, Англияның англосаксондары және ломбардтардың өзі. Екінші жағынан, Папалық көптеген жерлердің иесі болды, олар Папаға сыйланған құжатталған шіркеулер мен монастырлар еді. Бұл IV ғасырдың соңына қарай қабылданды, бұл туралы Константин мен Лицинийдің бұрын тартып алынған мүлікті шіркеуге қайтаруды бұйырған Милан жарлығынан және Liber Pontificalis-те сипатталғаннан білуге болады. Сутри сыйлауына дейін католик шіркеуіне ломбардтардан Альпи Козиедегі және Кума қаласындағы жерлер сияқты басқа да жерлер қайтарылды. Византиялық иконоборшылық шешімдеріне қарсы көтеріліс кезінде болған Сутри сыйлауы Рим халқын Византия империясының өкілдеріне қарсы папаның жағына қойды. Бұл сыйлау Папа мемлекетінің Римді қоршаған аймақтың заңды билеушілеріне қарсы шыққан сирек жағдайларының бірі болды. Ломбардтардың Папа мемлекетінің билігін мойындауы, тіпті ол де-факто болғанымен де-юре емес, келесі жылдары Григорий II-нің ізбасарлары (папалар Григорий III және Захарий) арқылы Византия императорларының азайып бара жатқан қызығушылығы мен алыстауының арқасында одан әрі нығайтылды.

At the end of the 7th century, under Pope Gregory I, the Catholic church had been forced to replace the Byzantine administration in providing for the population of Rome and the surrounding countryside. The population had suffered under several famines and plagues during that time. With the assent to the Papacy's intervention by the Byzantine Empire and the Exarchate of Ravenna, the Pope placed the duchy of Rome's civil and military administration under his control. Often, to defend the territory and in the name of the Emperor, the same Pope Gregory had to exercise the duchy's imperium (the command of the military garrison) over the Byzantine troops stationed in Rome. In this period, the duchy's de facto acquisition by the Pope lead to a new political role for the Papacy in the territory and its surroundings. This was not by virtue of a formal territorial sovereignty, but by the recognition of the states surrounding it and the peoples living within it. The heightened political clout of the Church, that also had religious authority, also lead to a restructuring of the Papal household to address its increased secular responsibilities. The Lombardic donations of the first castles in the 8th century, including Sutri, formally intended "for the Apostles Peter and Paul", took place in recognition of the consolidated political role of the Church, which the Lombard kings saw as a power in the political equilibrium of the Italian peninsula. That belief was strengthened by the traditions of Papal primacy and Apostolic succession—the Papacy's moral authority had come to be recognized even by the Germanic peoples: the Franks, the Visigoths of Spain, the Burgundians, the Anglo Saxons of England, and the Lombards themselves. On the other hand, the Papacy was already the owner of numerous territories, the it, documented churches and monasteries given to the Pope. These had been received by the end of the 4th century, as testified by the Edict of Milan through which Constantine and Licinius ordered that previously confiscated goods be returned to the Church and as described in the Liber Pontificalis. In the years just before the Donation of Sutri, other restitutions of land had come to the Catholic Church from the Lombards, like lands in Alpi Cozie and the city of Cumae. The Donation of Sutri, which occurred during the revolt against the Byzantine iconoclast decrees, placed the Roman population on the side of the Pope, against the representatives of the Byzantine Empire. The Donation was one of the few times the Papal State aligned itself against the legitimate rulers of territory surrounding Rome. The recognition of the Papal State's authority, even if it was de facto and not de jure, by the Lombards would be accentuated in the following years by the successors of Gregory II (Popes Gregory III and Zachary), thanks to the growing disinterest and distance of the Byzantine Emperors.

Мұра

739 жылы папа Григорий III франк патшаларының сарайын басқарған Карл Мартелге хат жолдады, онда алғаш рет "populus peculiaris beati Petri" деген тіркес қолданылды. Папа Рим, Равенна және Пентаполис герцогтықтарының халқы республика ретінде бірге өмір сүретінін, ал әулие Петр олардың қорғаушысы және атымен аталатын батыры екенін білдірді. 739 және 741 жылдар аралығында Сутримен бірге берілген жерлерге Галлесе, Амелия, Орте, Блера және Бомарцо қосылды. 743 жылы Лиутпранд Папа Захарияға өзі басып алған Ветралла, Палестрина, Нинфа және Норма қалаларын қайтарды. Сонымен қатар, ол Сполето герцогтарының отыз жыл бұрын тартып алған Сабинаның бір бөлігін де Папаға қайтарды. Лиутпранд Ломбардия герцогтары Сполто мен Беневенто арасындағы шиеленісті уақытша басып, азамат соғысының алдын алды. Сутри сыйға тартуынан кейін 754 жылы Фракс патшасы Пепин Ұсқақ Павияда бекіткен Пепин сыйға тартуы жасалды. IX ғасырдың екінші жартысынан бастап франк патшаларымен тығыз байланыс орнату арқылы Папа мемлекеті енді тек Рим архиепискобының мұрасы ғана емес, сонымен қатар 754 жылы Ломбардия патшаларының болашақ агрессиясына қарсы әскери қорғауды кепілдеген Пепин Ұсқақ мойындаған юрисдикциялық органға айналды. 774 жылы Ломбардия патшаларының Папалық билікке қайтарған жерлері, соның ішінде Равенна мен Пентаполи – франктармен жасалған келісімдер нәтижесінде, Рим епискобы басшы ретінде танылған "римдік республикаға" оралу туралы тікелей айтты. Сутри сыйға тартуының тағы бір салдары – жалған құжат, Константиннің сыйға тартуының жасалуы болды. Онда 321 жылы Рим императоры Константин Рим қаласының және бүкіл Батыс Рим империясының азаматтық билігін Рим папасы Сильвестр I-нің католик шіркеуіне бергендігі жазылған. Константиннің сыйға тартуының нақтылығы 1000 жылдан кейін католик канондық құқық синодтарында қызу талқыланды және германдық және франк кеңселері тарапынан күмәндану тудырды. Олар құжаттың өзіне күмәндана алмаса да, жоспар шіркеудің талаптарына сәйкес келмейтініне дәлелдер бар еді. Константиннің сыйға тартуы жасалған кезде (IX және X ғасырлар) шіркеудің бекемделмеген діни билігін ескере отырып, құжат Папа мемлекетінің жаңа рөлін және оның Римге қатысты юрисдикциялық мәртебесін сақтап қалу ниетін көрсетеді. Бұл 800 жылы Папа мемлекетінің қолдауымен құрылған Киелі Рим империясының жаңа өкілдері үшін өте пайдалы болды.

In 739, Pope Gregory III addressed a letter to Charles Martel, master of the Frankish kings' royal palace in which appeared, for the first time, the phrase "populus peculiaris beati Petri". The Pope was referring to the population of the duchies of Rome, Ravenna, and the Pentapolis as living together in a republic, of which Saint Peter was the protector and eponymous hero. Between 739 and 741, the following were added to the land ceded with Sutri: Gallese, Amelia, Orte, Blera, and Bomarzo. And again in 743, Liutprand titled to Pope Zachary four cities that he had occupied—Vetralla, Palestrina, Ninfa, and Norma—as well as restoring to the Pope part of the Sabina that had been taken by the dukes of Spoleto thirty years before. Liutprand, having temporarily eased the tensions between the Lombardic dukes of Spoleto and Benevento, avoided a civil war. The Donation of Sutri was followed in 754 by the Donation of Pepin, affirmed in Pavia by the Frankish king Pepin the Short. Through the close pacts with the Frankish sovereigns from the second half of the 9th century, the Papal State was no longer solely the patrimony of the archbishop of Rome, but as a body with recognized jurisdiction to which Pepin the Short guaranteed military protection in 754 against potential aggression by the Lombardic kings. The following restitutions of the Lombardic kings to the Papacy in 774, including Ravenna and the Pentapoli—induced by pacts with the Franks—spoke directly of a return to the "republic of Romans' of which the bishop of Rome was recognized as leader. Another consequence of the Donation of Sutri was the drafting of the false document, the Donation of Constantine. According to the document, retrodated to 321, the Roman Emperor Constantine had ceded to the Catholic Church of Pope Sylvester I the civil jurisdiction of the city of Rome, Italy, and the entire Western Roman Empire. The authenticity of the Donation of Constantine was greatly debated among the Catholic canon law synods after the year 1000 and was questioned by the Germanic and Frankish chanceries. While they couldn't place the document itself in doubt, they had evidence that the plan was inconsistent with the claimed prerogatives of the Church. Given the uncertain secular power of the Church when the Donation of Constantine was forged (the 9th and 10th centuries), the document reflects the new role occupied by the Papal State and the jurisdictional status it intended to retain, especially regarding Rome. This was a claim particularly useful for the new representatives of the Holy Roman Empire, that was born in the year 800 thanks to the support of the Papal State.