Кіріспе

Виджаялайя Чола (;) – Ерте Чолалардың ұрпағы, Чола әулетін қайта жаңғыртқан және Императорлық Чола империясын құрған. Ол Кавери өзенінің солтүстігіндегі аймаққа билік еткен. Ол танымал Сангам дәуірі Чола патшасы Карикала Чоланың түкпірден туған ұрпағы. Виджаялайядан кейін оның ұлы Адития Чола I билікке келді, ол Императорлық Чола империясының негізін қалады.

Чолалардың қараңғы дәуірі

Тамил әдебиетінде және грек саудагерлері мен географтарының жазбаларында мәшһүр болған ежелгі Чола патшалығы шамамен 300 жылдан кейін қараңғылыққа сіңіп кетті. Осы кезеңде Чолалар өз туған жерінен дерлік толығымен жоғалып кетті. Олар бұрынғы астанасы Урайюрді сақтап қалды. Бұл қараңғы дәуірдің себебі Калабхралардың басқыншылығы болды делінеді. Тамил тарихының бұл "қара" дәуірі 590 жылы Калабхраларды жеңіп, Пандиялар мен Паллавалардың билікке келуімен аяқталды. Чолалар осы оқиға кезінде тамил жерінен дерлік толығымен жоғалып кетті, бірақ олардың бір тармағын VII ғасырда Юань Чванг есімді саяхатшы Раяласемадағы Телугу Чолаларының қараңғы кезеңнің соңында атап өткен.

Пандиялар мен Паллавалар тұсындағы чолалар

Калабхра шапқыншылығы мен Паллавалардың күшейіп келе жатқан күшіне байланысты, Чолалар өздерінің туған жерлерінен Телугу жерлеріне көшіп, содан бері кем дегенде 540 жылдан бастап Паллавалардың бастықтары ретінде билік етті. Телугу жерлерін билеген Чолалар Телугу Чодалары немесе Телугу Чолалары деп аталды. Чолалар Виджалая Чола таққа отырғанша тағы үш ғасыр күтуге мәжбүр болды.

Виджалая Чоланың өрлеуі

Пандиялар мен Паллавалар арасындағы соғыста Виджаялая мүмкіндікті пайдаланып, Таңжаурды басып алды. Дегенмен, оның қарапайым тегі туралы айғақтарды растайтын нақты дәлел жоқ. Тарихшылар ұзақ жылдар бойы ортағасырлық Чола әулетінің негізін қалаушы саналатын Виджаялая Чоланың шежіресін анықтап шыға алмады. Біздің эрамыздың тоғызыншы ғасырының ортасында Оңтүстік Үндістанның саяси басымдығы үшін Паллавалар мен Пандиялар арасында қызыл дау болды. Осы алабұрлы жағдайда Виджаялая Чола Пандияларды жеңіп, Таңжавур және айналасындағы Чола жерінің билеушісі болуға қолайлы мүмкіндік тапқандай. Ол сондай-ақ Паллаваларды да жеңді. Виджаялая Чола Таңжаурды Мутараяр әулетінің соңғы билеушісі Эланго Мутараярдан бағындырды. 852 жылы Виджаялая Чола Пандиялармен соғысып, оларды жеңгені айтылады. Пандиялар мен Паллавалар арасындағы соғыс кезінде Виджаялая мүмкіндікті пайдаланып, Муттарайяр патшасы Сатан Палииллидің (826–852 жж.) көмегімен Таңжавурда Чола мемлекетін құрды. Чолалар соншалықты күшті болды, кейіннен Паллавалар Таңжавур аймағынан толығымен жойылды.

Пандиялық шабуыл

Виджаялайя Танжавурды басып алғаннан кейін, Пандия патшасы Варагунаварман II (шамамен 862 – 885 жж.) Паллава Нандиварман III-тің (шамамен 846 – 869 жж.) бағынышты одақтасы болды. Нандиварман Виджаялайяның Чола билігінің күшеюін тоқтатуды қалап, Варагунаварманды Виджаялайяны басуға шақырды. Варагуна Чола жеріне жорық ұйымдастырды. Пандия әскері Таңжавур маңында Каверидің солтүстік жағалауына жетті, және Чоланың қайта өркендеуінің уақыты қысқа ғана болды. Осы кезде көптеген шайқастарда тәжірибелі Виджаялайя қартайып, денсаулығы нашарлаған еді. Содан кейін Виджаялайя Пандияларға патшалығын жоғалтып, Пандия билігінде салық төлейтін патшаға айналды, бірақ одан кейін келген Чолалар Пандия патшалығын жаулап алды.

Виджаялая жазулары

Тирувалангаду тақташаларында Виджаялая Танджавур қаласын жаулап алып, оны өзінің астанасы еткені және онда Нисумбасудани (Дурга) қадірлі кісісіне храм салғаны айтылған. Каньякумари жазуында ол Танджуре қаласын жаңартқандығы көрсетілген. Виджаялая атақ алды. С. Рамачандранның пікірінше, бұл атау тамил сөзінің бұрмаланған түрі. Ол былай дамыды: Perumagan (பெருமகன்) > Perumaan (பெருமான்) > Peruman (பெருமன்) > Paruman (பருமன்) > Varuman (வருமன்) > Varman (வர்மன்) > Varmaa (வர்மா). Одан кейінгі Чола патшалары да осы атақтарды алды. Бұл, әлдебір, олардың Паракесари деп саналатын ата-бабаларын мойындау мақсатында болған болуы мүмкін. Нарттамалай, Пудуккоттайда Виджаялаяға тиесілі Солешвара храмы бар.