Кіріспе

Catch the ten, Scots whist немесе Scotch whist деп те аталады, бұл 18 ғасырдағы, тек Шотландияда ғана ойналған, карта ойыны.

Тарих

36 картадан тұратын жиынтық және ондықтың төменгі санау жүйесі, ойынның көне екенін және неміс тілінде пайда болғанын көрсетеді, бірақ бұл ойын алғаш рет 1779 жылы Джеймс Стюарттың комедиясында тіркелген, онда шотланд студенттерінің бірі тавернада «онды ұстау ойыны ойнайық» деп ұсынып, «алтымыз бар» деп атап көрсетеді. Ол 19-ғасырдың басында Шотландияда, әсіресе Эдинбургте кеңінен танымал болды, 1830 жылғы «Хойлдің оқулығы» оның «Эдинбургте және Шотландияның басқа жерлеріндегі сүйікті ойын екенін, бірақ біз оның туысқан мемлекетте көп танымал емес деп санаймыз» деп растады. 1824 жылы «Шотландиялық Галловидиан энциклопедиясы» Галоуэйдегі ең танымал карта ойындарының онды ұстау немесе құрметке ие болу, бұршаққа ораза, мақтаныш, жұптар, «Beggar my Neebour», «Birkie», кешкі астан кейінгі махаббат және кім бірінші үйленеді екенін айтады. Осы «ауылдық» ойындарға қоса, вист және криббедж ойындары да жақында енгізілді, бірақ онды ұстау «ежелгі, зиянсыз сүйікті» болып қалды. Шотланд сөздігінде бұл ойын «catch the lang tens» деп, ал ағылшын сөздігінде «catch the long tens» немесе «catch honours» деп берілген. 1800 жылы Эдинбургтегі орта тап арасында Рождествода ойналған, бірақ 1820 жылдары ол «зейнеткер көміршілер мен тәуелсіз балықшы әйелдердің түнгі көңілі» болды. Оның алғашқы ережелері 1830 жылы Эдинбургте «Scots whist» және «Scotch whist» аттарымен жарияланды. Оның ережелері бүгінге дейін жарияланып келеді, кейде «Scotch whist» деп аталады, бірақ ойын әлі де ойнала ма, жоқ па, белгісіз.

Ережелер

Төмендегі ережелер ТРЕБОР негізінде жасалған, бірақ ескерілген шағын өзгерістер мен толықтырулардан басқа өзгертілген жоқ. Ас-ондық схемасы тек козыр костюміне қатысты; қалған костюмдерде есептеу жүргізілмейді. "The New Complete Hoyle" (1991) кітабында төрт ойыншы ойнағанда ең жақсы нәтиже алатыны айтылған. Егер бес ойыншы ойнаса, колодадан 6-шы карта алынып тасталады және әр ойыншыға 7 картадан беріледі.

Жеңіс

Қырық бір – ойын, және бір қолдың ортасында жеңіске жетуге болады. Дегенмен, ол бұрынғы бір жарияланымда осыған ұқсас ережелерді "қалыпты вист" нұсқасы ретінде сипаттаған. Р. Ф. Фостер және Дэвид Парлеттке дейінгі басқа авторлар Диктің кейінгі пікірін қолдайды, тіпті Дик қате жасаған сияқты көрінсе де. Бұл Мацлфанген ойынымен байланысты болуы мүмкін.

Он бірлік

XIX ғасырдың ортасында Австрия мен Баварияда Zehnerfangen немесе Zehner Fangen ("онды ұстау") деп аталатын карта ойыны тіркелген, бірақ ойын қағидалары туралы ешқандай мәлімет берілмеген. Ол Matzlfangen ойынымен байланысты болуы мүмкін, оның да мағынасы "онды ұстау" болып табылады.