Кіріспе

18 ғасырда пайда болған трик-тестілеу картасы ойыны, жарыс аты – Уист. Уист – 18 және 19 ғасырларда кеңінен таралған классикалық ағылшын карта ойыны. Ережелері қарапайым болғанымен, стратегиялық ойынға кең мүмкіндік бар.

Тарих

Вист – 16 ғасырдағы «Трамп» ойынының ұрпағы. Вист «Руф және Онерс» деп аталатын танымал «Трамп» түрінің орнын басты. Ойынның атауы 17 ғасырдағы «вист» (немесе «вист») сөзінен шыққан, ол «тыныш, үнсіз, зейін қоюшы» деген мағынаны білдіреді және қазіргі заманғы «мұңлы» сөзінің түбірі болып табылады. Дейнс Баррингтонның айтуынша, 1728 жыл шамасында Лондонның Бедфорд Роу көшесіндегі «Корольдік кофеханаға» жиі баратын джентльмендер тобы алғаш рет вистті ғылыми принциптер бойынша ойнаған. Эдмонд Хойл, осы топтың мүшесі болумен күдіктелді, бай жас джентльмендерге ойынды үйрете бастады және 1742 жылы «Вист ойыны туралы қысқаша трактат» жариялады. Ол келесі жүз жыл бойы ойынның стандартты нұсқасы және ережелері болды. 1862 жылы Генри Джонс «Кавендиш» псевдонімімен «The Principles of Whist Stated and Explained, and Its Practice Illustrated on an Original System, by Means of Hands Played Completely Through» еңбегін жариялады, ол стандартты нұсқаға айналды. Джонстың кітабының көптеген келесі басылымдары және кеңейтілген нұсқалары «Cavendish On Whist» деген қарапайым атаумен жарияланды. Вист енді ойынның заңдары, әдеп-ғұрыптары және ойнау тәсілдерін қамтитын күрделі және қатаң ережелермен басқарылды, оларды оқып үйренуге уақыт керек болды. 1890 жылдары «көпір висті» деп аталатын нұсқа танымал болды, ол ақырында келісім-шартты көпірге айналды. Традициялық вист ойыны «вист кештері» деп аталатын әлеуметтік шараларда сақталған. Вистің көптеген қазіргі заманғы нұсқалары бар, олар көңіл көтеру үшін ойналады.

Ережелер

Стандартты 52 картадан тұратын колода қолданылады. Әрбір мастьтағы карталардың дәрежесі жоғарыдан төменге қарай: А, К, Д, В, 10, 9, 8, 7, 6, 5, 4, 3, 2. Вист төрт ойыншымен ойналады, олар екі командаға бөлінеді, командаластар бір-біріне қарама-қарсы отырады. Ойыншылар дилерді және командаластарын анықтау үшін карта тартады, ең жоғары ұпай алған екеуі ең төменгі ұпай алған екеуіне қарсы ойнайды, сондай-ақ олар отыру құқығына ие. Карталар туралы қандай да бір пікір білдіру қатаң түрде ережеге қарсы келеді. Өзіңе түскен карталар туралы, не жақсылыққа, не нашарлыққа қатысты ешқандай пікір айтуға болмайды. Командаласыңа ешқандай сигнал беруге болмайды.

Қосу және сату

Карталарды кез келген ойыншы араластыра алады, бірақ көбінесе дилердің сол жағындағы ойыншы араластырады. Дилер қаласа, соңғы болып араластыру құқығына ие. Ойынды жылдамдату үшін дилердің серігі дилер тарапынан екінші жиынтық карталарды ойын барысында араластырып, содан кейін келесі ойынға дайын тұрып, оң жаққа қоя алады. Карталарды дилердің оң жағындағы ойыншы кесіп береді. Дилер карталарды біреуден біреулеп, суреті төмен қаратылып, әр ойыншыға он үш картадан тиесілі етіп береді. Дилердің соңғы картасы ашылып, қай костюмнің жоғарырақ екенін көрсетеді. Ашылған жоғарырақ карта үстелде дилердің ойынға қатысу кезегі келгенше қалады, содан кейін дилер картаны алып, қолына қоса алады. Дилерлік сағат тілі бойынша кезегімен ауысады.

Ойнаңыз

Дилердің сол жағындағы ойыншы қолындағы кез келген картасымен бірінші трюкті бастайды. Басқа ойыншылар сағат тілі бойынша кезекпен карта ойнайды және егер қолында болса, бастаған түстің картасын ойнау арқылы сол түске сәйкес болуы керек. Егер ойыншыда бастаған түстің картасы болмаса, кез келген картаны тастап немесе козы картасын ойнау арқылы ойнай алады. Трюк бастаған түстің ең жоғары картасымен жеңіледі, егер козы ойналмаса, онда ең жоғары козы картасы жеңіп шығады. Трюкті жеңген ойыншы келесі трюкті бастайды. Ойын барлық он үш трюк ойналғанға дейін жалғасады, содан кейін есеп жазылады. Егер команданың ойынды жеңу үшін жеткілікті ұпайлары болмаса, тағы бір қол ойналады. Ойынның маңызды бөлігі – қандай карталар ойналғанын жадында сақтау және қалған карталарды анықтау қабілеті. Сондықтан, әр трюк ойналғаннан кейін, карталары төңкеріліп, трюкті жеңген ойыншының жанындағы төрт қатарға жинақталады. Келесі трюк басталғанға дейін ойыншы тек соңғы трюктің карталарын қарауға рұқсат алады. Бірақ, бастау картасы ойналғаннан кейін, ешкім бұрын ойналған карталарды қайта қарауға құқығы жоқ.

Нәрселеу

Барлық трюктер ойналғаннан кейін, ең көп трюктерді жеңген тарап алтыдан артық жеңген әрбір трюгі үшін бір ұпай алады. Төрт ойыншы да тәжірибелі болған кезде, бір қолдың ұпай саны екіден аспауы қалыпты жағдай. Ойын бір команда бес ұпай жинағанда аяқталады. "Отель ережелері" деп аталатын нұсқаларда командалар жоғары ұпайға ойнауға келіседі, мысалы, "Американдық" және "Ұзақ" (тиісінше жеті және тоғыз). Ойынның ұзақ нұсқаларында, жеңіс ұпайы бестен жоғары белгіленген жағдайда, "қадір-қасиет" ережелері қолданылуы мүмкін. Қадір-қасиеттер қолдың барысына әсер етпейді, бірақ сәттілік элементі ретінде ойынды жылдамдататын бонус ұпайлары болып табылады. Егер бір командадағы серіктестерге козыр костюмінің ең жоғары төрт картасы (ас, король, ханым, валет) берілсе, олар қолдың соңында төрт қосымша ұпай алады; егер оларға осы карталардың үшi берілсе, екі ұпай алады. Трюктер қадір-қасиеттерден бұрын есептеледі, ал соңғысы жеңіс ұпайын алу үшін қолданылмайды. Мысалы, ойын тоғыз ұпайға ойналып жатыр және есеп 6:6 тең. Бір қол ойналады, жеңімпаз команда жеті трюк алады және төрт ең жоғары козырдың үшi үшін қадір-қасиеттерді иеленеді. Олар трюктер үшін бір ұпай алады, бірақ қадір-қасиеттері үшін тек бір ұпай алады, себебі екінші ұпай оларды тоғызға жеткізіп, ойынды жеңіске жеткізер еді. Осылайша, қолдан кейінгі есеп 8:6 болады. Ұпайды есептеу әдістеріне вист маркерлері немесе 1-ден 9-ға дейінгі мәндер үшін әртүрлі комбинацияларда орналастырылатын төрт металл санағыштар жиынтығы жатады.

Негізгі тактика

Алғашқы бастама үшін ең күшті костюміңізді бастаған дұрыс, әдетте ол ең ұзын костюм болады. Жеке карта да жақсы бастама болуы мүмкін, сол костюмде қарсыластың қолынан карта алуға тырысып, өйткені серіктесіңіз әдетте бастама берілген костюмді қайтарады. 1-ші қол: Әдетте, құрметтер тізбесінде болғанда, корольді бастаған дұрыс, соның ішінде АК (сондықтан, тузды бастау корольдің жоқтығын білдіреді). 2-ші қол әдетте төмен ойнайды, әсіресе бір құрмет картасы болғанда. Дегенмен, құрметтерді бөлу (екі тікелей құрметтің кішісін ойнау) және Qx болғанда J немесе 10-ды, ал туз болғанда Q-ны жабу жиі дұрыс болады. 3-ші қол әдетте жоғары ойнайды, бірақ тікелей құрметтердің ең кішісін ойнайды. Финес пайдалы тәсіл болуы мүмкін, әсіресе, құрметтерді қолма-қол ақшаға айналдыру мүмкін болмағанда, оларды қарсыластар жеңе алмайды. Тастау әдетте қажетсіз костюмнің кішкентай карталары болып табылады. Бірақ, қарсыластар қосымша карта алғанда, ең күшті костюміңіздің кішкентай картасын тастау арқылы костюмді басымдықпен көрсетуге болады.

Терминология

Дилер әр ойыншыға бір-бірлеп карта береді, дилердің сол жағындағы ойыншыдан бастап, сағат тілімен айналып, колода толығымен таралғанша жалғасады. Дилер – қолдағы карталарды бөлісетін ойыншы. Колода – төрт түрі бар 52 картадан тұратын, ойынға қолданылатын карталар жинағы. Демми – кейбір нұсқаларда қолды бетімен жоғары қаратып, қарсы отырған ойыншы ойнайды. Бұл ойынды үш ойыншы ойнауға мүмкіндік береді. Finesse – жоғары құнды картасы бар болғанымен, төменгі құнды карта ойнау, егер аралық құнды картаны қарсылас ойыншының бірі ұстап, содан бұрын ойнаған болса, оған үміттену. Мысалы: сізде жүрек асы мен ханшайымы бар. Оң жақтағы қарсыласыңыз жүрек картасын салады, одан сіз оның сол түстің патшасын ұстағанын және ханшайымын жеңу үшін асты шығаруды қалағанын түсінесіз. Бірақ сіз ханшайымды ойнайсыз және ойынды жеңіп аласыз, әлі де асыңызды сақтап, ол патшасын ойнағанда қайтадан жеңуге дайынсыз. Амал – трюкте алғаш ойналған карта. Lurch – сирек кездесетін немесе қолданыстан шыққан сөз. Қарсыластың үштік ұпай жинауын болдырмау немесе «өз құлдырауынан құтылу» яғни ойынды ұтылудан аман қалу [OED, Hoyle, Britannica 1911]. Bid whist – сауда-саттықпен ойналатын, серіктестік ойыны, АҚШ-та афроамерикандықтар арасында танымал. Голланд висті – азайтылатын келісімшарт вистісіне ұқсас, онда жетіге дейін ойыншылар әр раундтың басында қанша амал жеңетініне ставка жасап, ең көп ұпай жинауға бәсекелеседі. Голланд вистісінде ойыншылар бірінші раундта бір картадан бастап жеті картаға дейін көтеріледі, содан кейін No Trumps (әр жеңілген амал үшін 5 ұпай), Misery (әр жеңілген амал үшін 5 ұпай жоғалту), Blind (карталар көрінбей тұрып амал санына ставка жасау) раундтары ойналады. Ортаңғы бөлімнен кейін жеті раунд ойналады, бастапқыда жеті картадан бастап, біртіндеп бір картаға дейін азайтылады. Әр раундтағы козырь алдын ала белгіленеді: жүрек, крест, буыра, пика ретімен. Ұпай есептеуі дұрыс ставка үшін 10 ұпай, ал жеңілген әр амал үшін 1 ұпай (көрсетілген немесе жоқ) негізінде жүзеге асырылады. Сібірлік винт – винттің көне және қарапайым түрі. Скрууви – Финляндияда, Ресей құрамында болған кезде танымал болған винттің фин нұсқасы. Пика – келісімшарт ойыны, Bid whist-ке ұқсас; ойынның аты пика түсінің әрқашан козырь болғандығынан туындаған. Тарниб (араб әлемінде ойналатын, тендерді жеңген адам козырьды таңдайтын ойын). Vint – орыс карта ойыны, сондай-ақ орыс вистісі деп те аталады, бриджге ұқсас аукциондық жүйесі және вистіге қарағанда күрделірек ұпай есептеуі бар.

Бостон тобы

Бельгиялық вист немесе түсті вист (whist à la couleur немесе kleurwiezen) – бельгиялық ойын, соло вистке ұқсас, бірақ одан да күрделі. Бостон – 19 ғасырдағы Еуропада танымал болған, Лев Толстойдың "Соғыс және бейбітшілік" романында граф Ростов ойнаған ойын. Келісім бойынша азайту – британдық нұсқа, соло вист, бид вист және нокаут вист элементтерін біріктіреді, ойыншылар жұптармен емес, жеке-жеке бәсекелеседі. Әр қолдан кейін, ойыншылар қанша трюк жеңуге тырысатындарын атап көрсету керек, әр трюк үшін бір ұпай және келісімшартқа сәйкес 10 ұпай бонус алады. Бірінші қолға 52 карта, екіншісіне 48 карта, келесісіне 44 карта беріледі, осылайша 13-ші раундқа дейін, тек бір трюк қалғанда аяқталады. Әр қол үшін масть алдын ала ретпен анықталады: жүрек, клуб, алмаз, пика, мастьсыз, мастьсыз ұтылу (әр трюк үшін 10 ұпай жоғалтылады, кейбір ойыншылар теріс ұпайға ие болады) – жүрек, клуб, алмаз, пика, жүрек, клуб, алмаз. Әр раундта ұсынылатын трюктердің жалпы саны қолдағы трюктер санына тең болмауы керек, сондықтан дилер әр қолды осы шектеуді ескере отырып ұсынуы тиіс. Кейде ойыншылар алдын ала келіскен жағдайда соңғы раундта бұл шектеу алынып тасталады. Жеңімпаз – соңғы раундтың соңында ең көп ұпай жинаған ойыншы. Соло вист – Ұлыбританияда ойналатын ойын, онда ойыншылар бес, тоғыз немесе он үш трюк жеңуге, немесе барлық трюктерді ұтылуға балта шалады.

Классикалық вист тобы

Double sar (сонымен қатар Оңтүстік Азияда ойналады, соттың бір түрі, онда ойыншы қатарынан екі трюк ұтқан жағдайда ғана трюктер есептеледі. Ойыншы сол уақытқа дейін талас етілмеген барлық трюктерді алады.) Хокм, сонымен қатар сот фигурасы немесе Ранг деп те аталады, және троефколл (бұл бастапқыда парсы ойыны). Миннесота висті – мұнда козырь болмайды, қолдар трюктерді ұту үшін немесе жоғалту үшін ойналады; сонымен қатар Норвегия висті ойынына да қараңыз. Квадрет – серіктестер карталары туралы ақпарат алмасатын және біреу екіншісінің ойынын басқаратын француздық нұсқа, жиынтық карта саны қысқартылған. Оқушылар мен балаларды оқытуға өте қолайлы. Швед висті – екі келісімшартпен (қызыл – оң, қара – теріс) ойналатын төрт ойыншылық швед ойыны.

Нақты сауда тобы

Blob – «О, тозақ» ойынының британдық нұсқасы, онда ойыншылар қанша трюк алатынын дәл болжауға тырысады және қате болса, «блобқа ілігеді». Төрт немесе бес ойыншымен ойнауға болады. Әрқайсысына алтыдан карта беріледі, әр ойындағы трюктердің жалпы саны алтыға тең болмауы керек. Дилердің сол жағында отырған ойыншы козырды немесе козырсызды жариялайды, содан кейін келесі ойынға дилер болады.) «О, тозақ», «О, пшоу» немесе «Номинациялы вист» – үштен жеті ойыншыға арналған ойын, онда әр қолдағы карта саны әдетте біреумен көбейтіледі немесе азайтылады. Израильдік вист – «О, тозақ» ойынына ұқсас, онда ойыншылар қанша трюк алатынын дәл болжауға тырысады. Румындық вист – ойыншылар қанша трюк алатынын болжауға тырысатын ойын; «О, тозаққа» ұқсас.

Басқа ойыншылар үшін висттер

Демми вист – үш ойыншыға арналған бид вист нұсқасы. Неміс висті – сауда-саттықсыз британиялық екі ойыншыға бейімделген вист. Нокаут вист, Трампс (Ұлыбритания) немесе азайту висті – ешқандай ойынды ұтып алмаған ойыншының шығарылатын ойыны. Үш қолды вист, Жесір висті деп те аталады, үш ойыншыға арналған нұсқа, онда жалған қол беріледі, оны ойыншылар өз қолымен алмастыру мүмкіндігіне ие.

"Вист" деп аталатын басқа ойындар

Онды ұстау (скотч вист деп те аталады) – екіден сегізге дейін ойыншыларға арналған, 36 картадан тұратын, асадан онға дейінгі карталар тобына қатысты ойын. Даниялық вист немесе "ас шақыру" висті. Ол бірнеше вист түрлерін біріктіреді, соның ішінде "Соло Вист" және "Эсмаккер" ("ас серіктес") ойыны, онда бәс тілген ойыншы асаны атап серігін таңдайды, ол "соқыр серіктес" болады және серіктің асасын ойнағанда ғана ашылады. Көбінесе 2 немесе 3 жокермен де, автоматты түрде козырды анықтайтын карта ретінде ойналады. Маклауд екі түрін жазады: бірі – бекітілген серіктестікпен, екіншісі – аса арқылы шақырылатын серіктеспен. "Баспалдақ висті". Студенттердің ойыны, ол іс жүзінде "нокаут вистінен" керісінше. Ойыншылар әрқайсысы бір картадан бастап "иттер" рөлінде ойнайды және 7 картадан тұратын қолға қол жеткізу арқылы ойынды жеңеді. Прогрессивті вист немесе "компас висті" – бұл жарыс форматы, онда әр үстелден екі ойыншы белгілі бір ойын санынан кейін келесі үстелге көшеді, ал ойындар белгілі бір форматта ойналады, мысалы, козыр әрқайсысы ауысып отырады.

Ауыстырмалы қозғалтқыш

Уист-драйв – бірнеше үстелдерде, нөмірленген немесе ретімен орналасқан үстелдерде прогрессивті вист ойыны ойналатын әлеуметтік шара. Онда жеңімпаз (немесе кейде жергілікті дәстүрге байланысты) жұп, қолды аяқтағаннан кейін бөлмеде "қозды", яғни бір ойыншы үстелдер тізбесімен жоғары, ал екіншісі төмен қарай жылжып отырады. Жаңа үстелге келген соң келесі қол басталады. Дәстүр бойынша, отырған жұп, келген жұп картондарды кесіп болғаннан кейін оларды араластырып, бөліп береді. Прогрессивті вист-драйв әдетте 24 қолдан тұрады, әр қолда әртүрлі козыр карта болады. Козыр карталар әдетте мына ретпен жүреді: жүрек, крест, бура, пика. Кейде 12 қолдан кейін демалысқа шығып, шай ішуге үзіліс жасалады.

Медиада

All American Chump (1936) фильмінде математика шебері Элмер (Стюарт Эрвин) вист ойнайтынын және туған қаласындағы ешкім онымен ойнамайтынын, себебі ол әрқашан жеңіп шығады деп айтады. "80 күн ішінде әлемді айналдыру" (1956) фильмінде Филеас Фогг (Дэвид Нивен) вистті бірнеше рет ойнайтынын айтады және фильмде ойнағанда көрінеді. "Жас Виктория" фильмінде Лорд Мелбурн Альберт ханзадаға кеңес беруге тырысқанда, ханзада оған: "Лорд Мелбурн, кешіріңіз, бірақ сіз мені сіздің клубыңыздың мүшесімен шатастырған сияқтысыз. Мен сіздің ішімдік ішкен серігіңіз де, вист ойнаған серігіңіз де емеспін. Мен сіздің егемендігіңіздің күйеуімін. Сондықтан мен өз шешімдерімді өзім қабылдаймын, мен сіздің ақыл-кеңестеріңізді іздемеймін де, қабылдамаймын да. Жақсы кеш." 2018 жылғы "The Favourite" фильмінде Әбигейл Хиллдің әкесі вистте байлығын жоғалтқаннан кейін кедейленгені айтылады, сонымен қатар фильмде басқа да көптеген сілтемелер бар. Peaky Blinders телесериалының 5-ші маусымында Томми Шелби Ұлы соғыста Францияда болған уақытын еске алады, ол жалдамалы кісі өлтіру үшін толық төлеуден бас тартқан Парламент мүшесіне қауіп төндіреді. "Мен ұзақ уақыт бойы атты әскер күтіп тұрдым. Бірде мен жолдастарыммен үш күн күттік. Соңғыда атты әскер келгенде, ақ аттағы офицер әзілдеп, вист ойнап кешіккенімді айтты. Сонда мен Вейбли револьверімді алып, оның басын аттым, атын ұрладым, оны қорқақтықпен айыптадым. Бәрі де бір кездейсоқ ойын үшін."