Кіріспе

Бұл мақалада 1927-1945 жылдар аралығындағы қытай бронетанктік күштерінің тарихы мен дамуы зерттеледі.

Кіріспе

Қытайдың әскери қолбасшысы Чжан Цуолин Қытайға танктарды енгізді. Солтүстік жорық кезінде Чан Кайшидің Ұлттық революциялық армиясының күшіне таң қалғаннан кейін, ол 1927 жылы Франциядан 37 мм қарулармен жабдықталған бірнеше Renault FT танкілерін сатып алды. Бұл танкілердің жауынгерлік қолданылуы туралы нақты мәлімет жоқ, бірақ олар жапондықтар мен қытай ұлтшылдарына түсті. Жапон әскері басып алған танкілер Квантун армиясында пайдаланылды және кейін Мукден оқиғасында қолданылды. Ұлтшылдар да 36 FT танкісін сатып алды. Бірақ олар жауынгерлік қимылдарға қатыспады, негізінен оқу мақсатында қолданылды. Сонымен қатар, Франциядан 6-10 шамасында Browning MG автоматтарымен жабдықталған Renault UE жеңіл бронетранспортерлері сатып алынды.

Қосымшалар

1937 жылы соғыс басталғанда, әртүрлі елдерден алынған танктер мен бронемашиналарымен жабдықталған үш бронетанктік батальон құрылды. Екінші Қытай-Жапон соғысының басталуымен, 1-ші және 2-ші бронетанктік батальондар Шанхай және Нанкин шайқастарына қатысты, бірақ жапондықтар тарапынан дерлік толығымен талқандалды. Көптеген танктер жапондықтардың қолына өтті. 1938 жылға қарай Қытайдың бронетехникасының жартысына жуығы жауға түсіп немесе жойылды, өйткені бастапқыда болған 96 танктың тек 48-і ғана қалды. Қытай сол кезде неміс әскери кеңесшілеріне ие болды, бірақ Германия мен Жапонияның қарым-қатынасы жақсарған соң олар елден шығарылды. 1938 жылдың басында жапондық үкімет неміс үкіметінен Қытайдағы барлық неміс кеңесшілерін қайтарып алуды талап етті. Екі елдің жақын қарым-қатынасын ескере отырып, Гитлер келісім берді және олар көп ұзамай Қытайды тастап кетті. Немістер кеткеннен кейін Кеңес Одағы ұлтшылдарға қолдау көрсетуге кірісті. Жапондық күштерге қарсы күрескен Ұлттық революциялық армияның алдында, кең аумақты қорғау үшін үш бронетанктік батальоннан құралған бронетехника мен механикаландырылған бөлімдері аз болды. 1937 жылдың тамызында Чан Кайши үкіметі Қытай Республикасы мен Кеңес Одағы арасындағы агрессиясыздық шартына қол қойылған кезде, Қытайдың Жапонияға қарсы соғысы (1937–1945 жж.) үшін әскери көмек алу мақсатында Кеңес үкіметімен келіссөздер жүргізді. Кеңес Одағынан кеңесшілер келіп, 1938 жылдың наурыз айында Қытайға алғаш рет кеңес танктері жеткізілді. Шанхай және Нанкин шайқастарында бұл батальондар жойылғаннан кейін, Кеңес Одағы мен Италиядан жеткізілген жаңа танктер, бронемашиналар мен жүк көліктері армиядағы жалғыз механикаландырылған дивизияны құруға мүмкіндік берді. Кеңес кеңесшілері Қытайдағы жаңа механикаландырылған бөлімді – 200-ші дивизияны ұйымдастырды, оның құрамында бір танк полкі және бір мотоатқыштар полкі болды. КСРО 82 Т-26 (1933 жылғы үлгі) танкін Қытайға сатты, себебі Ресей Жапонияның тығыз орналасқан жерінен қауіптенді. Бұл танктер 1938 жылдың көктемінде Гуанчжоу портына жеткізіліп, Қытай Ұлттық революциялық армиясының 200-ші жаяу әскер дивизиясының бірінші танк полкін құруға пайдаланылды – сол кездегі Қытай армиясындағы жалғыз механикаландырылған бөлім. 200-ші жаяу әскер дивизиясы төрт полктан тұратын механикаландырылған дивизия болды, оның құрамында Т-26 танктерімен жабдықталған танк полкі, бронемашина полкі, механикаландырылған жаяу әскер полкі және артиллерия полкі бар еді. Қытайлық танк экипаждары кеңес мамандарының жетекшілігімен оқытылды. 200-ші дивизия Ұлттық революциялық армиядағы алғашқы механикаландырылған дивизия ретінде генерал Ду Юминнің басшылығымен құрылды, ол сонымен қатар оның алғашқы қолбасшысы болды. Танк полкінің құрамында 70 Т-26, 4 БТ-5, 20 (немесе 92?) CV 35 танктері болды. Бронемашина полкінде шамамен 50 BA бронемашинасы және 12 (немесе 18?) Leichter Panzerspähwagen (Sd. Kfz. 221) бронемашинасы болды. Танк полкі төрт танк батальонынан тұрды. Әр танк батальонында үш танк ротасы болды. Танк полктерінде шамамен 200 бронетехникалық жауынгерлік машинасы (БЖЖМ) болды. Ұлттық үкімет 88 Т-26 танкін және BA-10 және BA-20 бронемашиналарын сатып алды. Бұл БЖЖМ және қалған неміс БЖЖМ-дері 200-ші дивизияда орналастырылды, ал дивизия 1938 жылдың соңында алғашқы шайқасына қатысты. Оның алғашқы шайқасы Ланфэн шайқасында 14-ші дивизияға қарсы болды. Дивизияның Ланфэн шайқасында және одан кейінгі операцияларда 1938 жылдың қыркүйегіне дейін күрескеннен кейін, дивизияның бастапқы бағынысты механикаландырылған бөлімдері 11-ші армияның тікелей басқаруына берілді және дивизия қайта ұйымдастырылды. Ол Куньлун асуындағы шайқаста жапондық армияға ойсыратып жеңіліс таптырды. Батаңға қарсы шабуыл кезінде Куньлун асуындағы шайқастан кейін ауыр зардап шекті, күшінің үштен екісін жоғалтты және қайта құрылды, қайта ұйымдастырылды. Совет-жапон бейтараптық шартына қол қойылғаннан кейін, кеңестік көмек тоқтатылды және Қытай одақтастарды іздеуге кірісті. Германиямен Молотов-Риббентроп келісіміне қол қойғаннан кейін және Халкин-Голдағы Квантун армиясын жеңгеннен кейін Ресей Қытайға берген көмегін тоқтата бастады. Біраз уақыттан кейін АҚШ-пен қарым-қатынас орнатылды, ол тек баяу (ресми) көмек көрсетуге басталды, ал Америка соғысқа кіргеннен кейін одан да көп көмек берді. Перл-Харбордан кейін Қытайға Lend-Lease бағдарламасы бойынша 600-дан астам Т16 CTMS танктерін жеткізіп беру жоспарланған, бірақ логистикалық қиындықтар мен оның ескірген конструкциясы қытайлықтарды ұсыныстан бас тартуға мәжбүр етті. Кейіннен ұлтшылдар 1943 жылы АҚШ-тан 233 M2A4 жеңіл танкін, сондай-ақ 48 M3A3, M5A1 Стюарт танктерін Lend-Lease арқылы сатып алды, ал 1943 және 1944 жылдар арасында АҚШ-тың Әскери көмек бағдарламасы бойынша 35 M4A4 Sherman танктерін алды. Америка 1941 жылы соғысқа кіргеннен бастап, кеңестік тараптан жеткізілмейтін БЖЖМ-дермен Қытайды қамтамасыз етті. M3 Стюарт және M4 Шерман танктері Бирма арқылы жеткізіліп, ұлтшылдар қолдана алатын жақсы жабдықталған, жақсы оқытылған армиялардың құрамына кірді. Бұл бөлімдер соғыстың соңғы кезеңдерінде көптеген жапондық шабуылдарды тоқтатуға жауапты болды. 200-ші дивизия Джозеф Стилвелл басшылығымен Бирмадағы театрға да қатысты; ол 1942 жылы Бирма науқанындағы Юньнань-Бирма жолындағы шайқасқа қатысты. 200-ші дивизия Тунгу шайқасында және Хопонг-Таунгйи шайқасындағы күресімен көзге түсті, бірақ науқанның соңында Хсипау-Могок тас жолындағы шайқаста апатты жеңіліске ұшырады, Қытайға қайта шегінуге тырысқанда. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қалған қытайлық Т-26 танктері Қытайдың Гоминьдан үкіметі армиясының Бірінші бронетанктік полкін жабдықтады, ол Қытай азаматтық соғысында (1946–1950 жж.) Шығыс Қытайда қызмет етті, онда 1949 жылы Хуайхай кампаниясы кезінде бірнеше Т-26 танктері Халық Азаттық Армиясы тарапынан жойылды немесе басып алынды.