Жозеф Стилвелл: Екінші дүниежүзілік соғыстағы генерал және Қытай-Бирма-Үнді театр операциялары

Кіріспе

Америка Құрама Штаттары армиясының генералы (1883–1946) оның ұлы, Америка Құрама Штаттары армиясының генералы.

Джозеф Уоррен "Винегар Джо" Стилвелл (19 наурыз 1883 – 12 қазан 1946) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Қытай-Бирма-Үндістан майданында қызмет еткен Америка Құрама Штаттары армиясының генералы. Стилвелл Қытайдың ұлтшыл көшбасшысы Чан Кайшының штаб бастығы болып тағайындалды. Ол өкілеттігінің көп бөлігін американдық әскерлермен жаттықтырылған және американдық ленд-лизбен жабдықталған 90 дивизиялық армия құруға жұмсады, сондай-ақ Бирманы жапондықтардан қайтарып алу үшін күресті. Оның күш-жігері Чанмен келіспеушілікке әкелді, өйткені Чан өзінің тікелей бақылауында болмаған әскерлерді қауіп деп қарады және Қытай коммунистерін Жапониядан гөрі басты қарсылас ретінде көрді. Соғыстың басында Бирмадан қуылатын колоннаны жетекке алып, халықтың назарын аударған Стилвелл, аурудан әлсіреген бөлімшелерді қатал шайқастарға жіберу талабынан Мерриллдің мародерлері оған көңілі қалды. 1944 жылы жапондықтардың шабуылынан Чанша қаласының түсуі АҚШ-ты ашуландырды. Стилвелл президент Рузвельттің Қытайға ленд-лиз көмегін тоқтату туралы ескертуін Чан Кайшыға жеткізді. Бұл жағдайдың шиеленісуі елші Патрик Дж. Херлиді Стилвеллді алмастыру қажеттігін жақтауға итермеледі. Чан Қытай коммунистік партиясымен күресу үшін ленд-лизтік жабдықтауды сақтап қалуға ниеттенген, бірақ Стилвелл коммунистер мен ұлтшылдарды Жапонияға қарсы ынтымақтастыққа шақыру бойыншағы нұсқауларын орындады. Журналист Брукс Аткинсон сияқты беделді тұлғалар коммунистерді жақсы көріп, Стилвеллді жемқорлық режимнің құрбаны деп есептеді. Стилвеллдің қызметтен алынуы АҚШ саясаткерлерінің Чанға деген көңілін қалдырды, бұл 1947 жылы Қытай азамат соғысы кезінде Қытай Республикасына американдық көмектің тоқтауына әкелді. Стилвеллдің жақтастары оған жеткіліксіз ресурстар мен қарама-қайшы мақсаттар берілгенін айтты. Ал сыншылар оны қатал мінезді офицер деп қарады, оның мінезі мен Чанға қатысты әрекеттері Қытайдың жоғалуына ықпал етті. Стилвелл туралы еңбегі үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алған Барбара Тючман оның мызғымас еркіне қарамастан, мүмкін емес міндетті орындай алмағанын, ал сәтсіздік қытайлықтардың батыстық тәсілдерді қабылдаудан бас тартуында жатқанын мәлімдеді.

Joseph Warren "Vinegar Joe" Stilwell (March 19, 1883 – October 12, 1946) was a United States Army general who served in the China Burma India Theater during World War II. Stillwell was made the Chief of Staff of the Chinese Nationalist Leader, Chiang Kai shek. He spent the majority of his tenure striving for a 90 division army trained by American troops and equipped with American lend lease and fighting to reclaim Burma from the Japanese. His efforts led to friction with Chiang who viewed troops not under his immediate control as a threat and who saw the Chinese communists as a greater rival than Japan. An early American popular hero of the war for leading a column walking out of Burma pursued by the victorious Imperial Japanese Armed Forces, his implacable demands for units debilitated by disease to be sent into heavy combat resulted in Merrill's Marauders becoming disenchanted with him. The U. S. government was infuriated by the 1944 fall of Changsha to a Japanese offensive. Stilwell delivered a message to the Chinese Nationalist leader, Chiang Kai shek from President Roosevelt that threatened that lend lease aid to China would be cut off. The resulting friction atop an already tense relationship made Ambassador Patrick J. Hurley advocate that Stilwell had to be replaced. Chiang had been intent on keeping Lend Lease supplies to fight the Chinese Communist Party, but Stilwell had been obeying his instructions to get the Communists and the Nationalists to co operate against Japan. Influential voices such as the journalist Brooks Atkinson viewed the Communists as benign and Stilwell as a victim of a corrupt regime. The ousting of Stilwell fermented the disillusionment of US policymakers with Chiang that culminated in the 1947 end of American assistance to the Republic of China during the Chinese Civil War. Stilwell's admirers saw him as having been given inadequate resources and incompatible objectives. Critics viewed him as a hard charging officer whose temperament and conduct towards Chiang contributed to the loss of China. Barbara Tuchman, who won the Pulitzer Prize for her work on Stillwell, concluded he failed to accomplish an impossible task notwithstanding his indomitable will, and the failure lay with the Chinese's innate rejection of Western means.

Ерте өмір және білім

Стилвелл 1883 жылғы 19 наурызда Флорида штатының Палатка қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы доктор Бенджамин Стилвелл және Мэри А. Пине болды. Стилвелл 1638 жылы Америкаға келген ағылшын отаршылының сегізінші буын ұрпағы еді, ал оның ұрпақтары Стилвеллдің әкесі туғанға дейін Нью-Йорк штатында қалды. Отбасы досы және оны тудырған дәрігердің құрметіне аталған Стилвелл, отбасында Уоррен деп танылатын, Йонкерсте, Нью-Йоркте, әкесі дінге ерекше мән берген қатаң тәртіпте өсті. Кейін Стилвелл қызына "шіркеуге және сенбілік мектепке баруға мәжбүр болғаным үшін, діннің адамға қаншалықты аз пайдасы бар екенін көріп, олардан бас тартып, орнына ақылдылықты қолдануға кеңес беремін" деп мойындады. Стилвеллдің наразылық көзқарасы оны Йонкерс орта мектебіндегі аспирантура деңгейіне жеткеннен кейін тәртіпсіз мінез-құлыққа әкелді. Соңғы курсына дейін Стилвелл сабақтарында үлгілі болды және футболда (квартербек ретінде) және жеңіл атлетикада қатысты. Әскери академияға конгресс арқылы тағайындалуға өтініш беру мерзімін өткізіп алғанына қарамастан, Стилвелл отбасылық байланыстар арқылы қабылдауға қол жеткізді, осы арқылы АҚШ президенті Уильям МакКинлиге жүгінді. Вест-Пойнтте Стилвелл француз тілі сияқты тілдерге бейімділігін көрсетті, екінші курста сыныбында бірінші орын алды. Спортта Стилвелл академияға баскетболды енгізген, кросс-кантри жүгіруіне капитан ретінде қатысқан және университеттік футбол командасында ойнаған. Вест-Пойнтте жаттығу кезінде күлгені үшін екі ескерту алды. Нәтижесінде, Стилвелл 1904 жылы бітіріп, 124 курсанттың ішінде 32-ші орынды иеленді. 1910 жылы ол Уинифред Элисон Смит (1889–1972)қа үйленді. Олар бес баланың ата-анасы болды, оның ішінде Бригад генерал Джозеф Стилвелл кіші (Вест-Пойнт 1933), ол Екінші дүниежүзілік соғыста, Корея соғысында және Вьетнам соғысында қызмет етті.

Ерте әскери мансап

Кейін Стилвелл Вест-Пойнтта сабақ берді және жаяу әскердің жоғары курсына, сондай-ақ Командалық және Бас штаб колледжіне қатысты. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Төртінші корпустың барлау офицері болды және Сент-Михель шабуылын жоспарлауға көмектесті. Франциядағы қызметі үшін ол Армияның Ерекше қызмет медалімен марапатталды, медаль туралы мәлімдемеде былай делінген:

Америка Құрама Штаттарының Президенті, 1918 жылғы 9 шілдедегі Конгресс актісімен бекітілген, Бірінші дүниежүзілік соғыста үлкен жауапкершілікпен АҚШ Үкіметіне ерекше еңбек еткендігі үшін, АҚШ армиясының подполковнигі (жаяу әскері) Джозеф Уоррен Стилвеллге (ASN: 0 1912) Армияның Ерекше қызмет медалін табыс етуге құанышпен келеді. St. Mihiel шабуылы кезінде, және кейін Woevre операциялары кезінде 4-ші армия корпусы штабының G 2 басшысының көмекшісі ретінде подполковник Стилвелл жоғары деңгейдегі әскери біліктілігін көрсетті. Ол үлкен энергиямен және ынтамен корпустың майданындағы жаудың іс-қимылдарының дамуын қадағалап, операцияларды жоспарлауға едәуір көмектескен құнды ақпаратты қамтамасыз етті. Ол өзінің міндетін үлкен жауапкершілікпен атқарды, соның арқасында операциялар сәтті аяқталды. Стилвелл көбінесе "Виннегар Джо" деген лақап атымен еске алынады, ол осы есімді Джорджия штатының Форт-Беннинг қаласында командир болып қызмет еткен кезде алған. Стилвелл далалық жаттығулардағы өнер көрсетуді қатаң сынаған, ал оның сөзіне ренжіді деген бір әскері, Стилвеллдің сірке суы бар бөтелкеден шығып келе жатқан бейнесін салды. Осы суретті тапқаннан кейін Стилвелл оны тақтаға іліп, фотоға түсіріп, достарына таратты. Оның өмірге деген көзқарасын көрсететін тағы бір нәрсе – оның үстелінде сақталған ұран: Illegitimi non carborundum, латын тілінің бұрмаланған түрі, мағынасы "Жаман адамдардың сені басып тастауына жол берме".

Екінші дүниежүзілік соғыс

Соғыс аралығында Стилвелл Қытайда үш рет қызмет етті, онда ол ауызша және жазбаша қытай тілін меңгерді және 1935 жылдан 1939 жылға дейін Пекиндегі АҚШ елшілігінің әскери атташесі болды. 1939 және 1940 жылдары ол 2-ші жаяу әскер дивизиясының қолбасшысының көмекшісі болды, ал 1940 жылдан 1941 жылға дейін Калифорния штатының Форт-Орд қаласында 7-ші жаяу әскер дивизиясын ұйымдастырып, жаттықтырды. Дәл сол жерде, қарапайым сарбазға деген қамқорлықты, рәсімдерді және қатаң тәртіпті азайтуға баса назар аударатын оның басшылық стилі оған «Джо аға» деген лақап атын сыйлады. АҚШ Екінші дүниежүзілік соғысқа кіруге азықтанған кезде, Перл-Харборға Императорлық Жапонияның шабуылынан кейін, Стилвелл армияның ең жоғары корпустың командирі ретінде танылды және бастапқыда Солтүстік Африкаға одақтастардың басып кіруін жоспарлау және басқаруға таңдалды. Алайда, ол және АҚШ Біріккен штабтары операцияға күмәнданып қарады және әскери жоспарлаушылар су асты кемелерінің десантты бұзуы мүмкін екенін дұрыс бағаламады деп ойлады. Ол сондай-ақ одақтас әскери жоспарлаушылар франкистік Испанияға тым кешірімді болды және оның Оса біліктілігіне қосылу қаупін бағаламады деп санайтын, «Боштар елді иеленді. Франко соғысы үшін өзі төлеуі керек» деп жазды. Стилвелл Аркадия конференциясы бойынша британдықтарға қарсы өткір сынға толы қорытынды баяндама дайындағаннан кейін, оның жоғары лауазымдағы офицерлері оны қайта тағайындауға шешім қабылдады. Қытайды соғыста ұстап тұру үшін жоғары шенді офицерді Қытайға жіберу қажет болғанда, Стилвелл өзінің жеке қарсылығына қарамастан, АҚШ президенті Франклин Рузвельт және оның ескі досы, армия штабының бастығы Джордж Маршалл таңдады. Стилвелл генерал-сиссимус Чан Кай-Шектің штаб бастығы болды, Қытай-Бирма-Үндістан театрында АҚШ командирі болды, Қытайға келіп түсетін барлық «Ленд-Лизинг» көмегіне жауапты болды және кейіннен Оңтүстік-Шығыс Азия қолбасшылығының орынбасары болды. Қытайдағы мәртебесі мен лауазымына қарамастан, ол басқа жоғары шенді одақтас офицерлермен «Ленд-Лизинг» материалдарын бөлу, қытайлық саяси фракциялар және британдық басшылық астындағы 11-ші армия тобына қытай және американдық күштерін қосу туралы ұсыныстар бойынша қақтығыстарға түсті.

Between the wars, Stilwell served three tours in China, where he mastered spoken and written Chinese and was the military attaché at the US legation in Beijing from 1935 to 1939. In 1939 and 1940 he was assistant commander of the 2nd Infantry Division and from 1940 to 1941 organized and trained the 7th Infantry Division at Fort Ord, California. It was there that his leadership style which emphasized concern for the average soldier and minimized ceremonies and officious discipline, earned him the nickname of "Uncle Joe." Just prior to the United States entering World War II, following the Imperial Japanese attack on Pearl Harbor, Stilwell had been recognized as the Army's top corps commander, and he was initially selected to plan and command the Allied invasion of North Africa. However, he and the U. S. Joint Chiefs of Staff were skeptical about the operation and believed military planners underestimated the risk of submarine attacks interfering with the amphibious landings. He also believed that Allied military planners were too lenient towards Francoist Spain and underestimated the risk of it joining the Axis powers, writing "The Boches own the country. Franco must pay the bill for his war." After Stilwell prepared a scathingly anti British final report on the Arcadia Conference, his superiors decided to reassign him. When it became necessary to send a senior officer to China to keep it in the war, Stilwell was selected, over his own personal objections, by US President Franklin Roosevelt and his old friend, Army Chief of Staff George Marshall. Stilwell became the chief of staff to Generalissimo Chiang Kai shek, served as US commander in the China Burma India Theater, was responsible for all Lend Lease supplies going to China, and later became deputy commander of South East Asia Command. Despite his status and position in China, he became involved in conflicts with other senior Allied officers over the distribution of lend lease materiel, Chinese political sectarianism and proposals to incorporate Chinese and US forces in the 11th Army Group under British command.

Бірма шегінуі және шабуыл

1942 жылдың ақпан айында Стилвелл генерал-лейтенант болып жоғарылатылды және Қытай-Бірма-Үндістан театрына (CBI) тағайындалды. Осы лауазымда Стилвелл үш маңызды рөл атқарды: Қытайдағы, Бірмадағы және Үндістандағы АҚШ күштерінің бас қолбасшысы; адмирал Луи Маунтбеттеннің қол астында Бірма-Үндістан театрының қолбасшысының орынбасары; және Қытай ұлттық күштерінің бас қолбасшысы, сондай-ақ Қытай театрының қолбасшысы генерал-сиссимус Чианг Кай-шекке әскери кеңесші. CBI Дуайт Эйзенхауэр мен Дуглас МакАртурдың басқаруларымен салыстырылатын географиялық-әкімшілік басқару болды, бірақ Еуропа операциялар театры сияқты басқа ұрыс театрларынан айырмашылығы, CBI ресми түрде «операциялар театры» деп жарияланбады және тікелей американдық бас қолбасшыға есеп бермеді. Қытай театры Ұлттық революциялық армияның бас қолбасшысы Чиангтың операциялық басқаруында болды, ал Бірма-Үндістан театры британдықтардың (алғашқыда Үндістан Бас штабы, кейіннен Одақтас Оңтүстік-Шығыс Азия бас қолбасшылығы, оның жоғарғы қолбасшысы Маунтбеттен) операциялық басқаруында болды. Оның қызмет ету кезеңінде театрде американдық жауынгерлік күштердің саны аз болды, Стилвелл негізінен қытай әскерлеріне басшылық етті. Британдықтар мен қытайлықтар жеткілікті жабдықталмаған және көбінесе жапондық шабуылдарға ұшырады. Чианг өз әскерлерін және Одақтастардан жалға алынған жабдықтарды жапондық шабуылдарға қарсы және кейінгі азаматтық соғыста коммунистік күштерге қарсы пайдалану үшін сақтап қалуға мүдделі болды. Жапонияның Бірмаға басып кіруі кезінде Одақтастардың апатты әрекеттерін көргеннен кейін оның сақтығы артты. Жапондықтарға қарсы бес жыл бойы күрескеннен кейін, Ұлттық үкіметтегі көптеген адамдар Одақтастардың соғысқа көбірек үлес қосу уақыты келді деп ойлады. Одақтастарды стратегиялық айырмашылықтар қоршап тұрды. 1937 жылдан бері Жапониямен соғысқан Чианг «қорғаныс тереңдігін» ұсынды, бұл тәсілді британдықтар кейін 1944 жылы ішінара қабылдады. Соғыстың басында британдықтар да, американдықтар да жапондықтарды бағаламады. Капитан Эванс Карлсон 1937 жылы Шанхай шайқасын көргеннен кейін Жапон императорлық армиясын «үшінші деңгейдегі» деп атады, ал Стилвелл Бирманы құтқару үшін шабуылға шығуды қалады. Жапондық бөлімдер мұндағы джунглиде де, жолсыз жерде де жақсы жабдықталған. Олар британдықтардың жолға тәуелділігін жеңіп, әуе көмегімен үйлестіріп, жергілікті антиколониалды сезімдерді пайдаланды. Бұл жағдайға қарым-қатынас бұзылуы мен бағынбаушылық оқиғалары да әсер етті. 1942 жылдың ақпан айында Ситтаунг өзенінен шегінген кезде британдықтардың негізгі күштері көпірді ерте жарылқағаннан кейін екі бригаданы дұрыс жақта қалдырды. Пинманада жапондықтарға қарсы шабуыл кезінде тек Қытайдың 5-армиясы ғана өз орнында қалды. Британдықтар қоршауға түсуден қорқып, кері шегінді, ал қытайлық 200-дивизия шабуылға шығудан бас тартты. Стилвелл үшін соғысқа қадам басқан алғашқы қадам – қытай армиясын реформалау болды. Реформалар Чиангты билікте ұстап тұрған саяси және әскери одақтардың нәзік тепе-теңдігіне нұқсан келтірді. Армияны реформалау Чиангтың бас қолбасшы лауазымын сақтап қалған адамдарды қызметтен шеттетуді білдірді. Чианг Стилвеллге кейбір қытай әскерлеріне техникалық басшылық беруге рұқсат берді, бірақ АҚШ басқаратын жаңа күштер оның бақылауынан тыс тәуелсіз күшке айналады деп алаңдады. Джордж Маршаллдың 1943 жылдың 1 шілдесінен 1945 жылдың 30 маусымына дейінгі екі жылдық есебінде Стилвеллге «барлық театр бас қолбасшыларының ең қиыны» тапсырма берілгені айтылды. Бірмадағы Одақтастардың қорғанысының күйреуінен кейін, Қытайды құрлық және теңіз арқылы жабдықтау жолдарынан толық оқшаулағаннан кейін, Стилвелл генерал Ченнольдтың әуе көмегін қабылдамады және өзінің 117 адамнан тұратын штабын Бирмадан Ассамға, Үндістанға жаяу жетеледі. Олар оның әскерлері «Стилвелл қадамы» деп атаған минутына 105 қадамдық жылдамдықпен жүрді. Оған еріп жүрген екі адам, оның көмекшісі Фрэнк Дорн және соғыс тілшісі Джек Белден, өздерінің тәжірибелері туралы «Walkout with Stilwell in Burma» (1971) және «Retreat with Stilwell» (1943) кітаптарында жазды. Ассам жолы басқа да Одақтас және қытай әскерлерімен де пайдаланылды. Стилвеллдің жұмыстан кетуі оны сол жерде қалған шамамен 100 мың қытай әскерінен бөлді. Кейіннен олардың 25 мыңы қашу кезінде қатал джунгли жағдайларына, нашар логистикаға және жапондық әскери операцияларға байланысты қайтыс болды. Үндістанда Стилвелл өзінің ақылға қонымды мінез-құлқымен және әскери салтанатқа немқұрайды қарауымен танылды. Оның айқын белгілері – тозығы жеткен армиялық бас киім, әскери аяқ киім және шен-қызметін көрсететін белгісіз қарапайым форма болды. Ол көбінесе .30–06 калибрлі 1903 жылғы Springfield мылтығын таңдап алып жүрді. Бирмадан қауіпті жолмен шығуы және апаттың тікелей бағасы американдық жұртшылықтың назарын аударды: «Біз қатты жеңіліске ұшырадық деп мәлімдеймін. Біз Бирмадан қуылдық және бұл өте ұятты. Біз мұның себебін анықтап, қайта оралып, қайта басып алуымыз керек». Жапония Бирманы басып алғаннан кейін Қытай Одақтастардан келген көмек пен жабдықтан толық оқшауланды, тек «Бүкіл» арқылы ұшырылатын жүк көлігінің қауіпті жолы арқылы ғана. Бастапқыда Рузвельт және АҚШ Соғыс министрлігі АҚШ жауынгерлік күштеріне, жабдықтарына және логистикалық қолдауына басқа театрларда басымдық берді. Бирма жолының жабылуы және Бирманың құлауы қытайлық соғыс шығындарын тіпті ауыстыруды да қиын етті. Бұл Одақтастардың бастапқы стратегиясына қауіп төндірді, ол жапондықтарға қарсы қытайлық қарсылықты логистикалық және әуе көмегімен сақтау болды. Қытай сарбазына дұрыс күтім мен басшылық болса, кез келген сарбазға тең болатынына сенген Стилвелл Калькуттадан 322 км қашықтықтағы Үндістанның Рамгарх қаласында екі қытай дивизиясы үшін оқу орталығын құрды. Оның бұл бағыттағы күш-жігері британдықтардың, қарулы және тәртіпті қытайлықтар үнділік бүлікшілерге үлгі көрсетеді деп қорқытқандықтан, сондай-ақ Чиангтың, өзінің бақылауынан тыс күшті әскери бөлімді қабылдағысы келмегендіктен пассивті және кейде белсенді қарсылыққа тап болды. Бастапқыда Стилвеллдің басты мақсаты Солтүстік Бирма мен Үндістаннан Қытайға құрлық жолын ашу, Солтүстік Бирмадағы құрлық шабуылы арқылы Қытайға көбірек жабдықтар жеткізу және Қытай-Бірма-Үндістан театрында (CBI) жапондықтармен күресетін қайта ұйымдастырылған және қабілетті қытай армиясын ұйымдастыру, жабдықтау және оқыту болды. Стилвелл CBI-дың одақтастардың ортақ жауы – Жапонияға қарсы үлкен әскерлерді тартуға мүмкіндік беретін жалғыз аймақ екенін айтты. Өкінішке орай, АҚШ-тан Британдық Үндістанға үлкен әуе логистикалық тізбегі әлі де ұйымдастырылып жатқан еді, ал «Бүкіл» арқылы ұшырылатын жабдықтар Ченнольдтың әуе операцияларын сақтауға және қытайлық соғыс шығындарын ауыстыруға жеткіліксіз болды, тіпті әскерді жабдықтауға және жабдықтауға да келмейді. Нәтижесінде, Британдық генерал Орде Уингейт пен оның Чиндит операцияларын қоспағанда, Үндістандағы Одақтастардың көптеген бас қолбасшылары қорғаныс шараларына баса назар аударды.

In February 1942 Stilwell was promoted to lieutenant general and was assigned to the China Burma India Theater (CBI). In that position, Stilwell had three major roles: commander of all US forces in China, Burma, and India; deputy commander of the Burma India Theater under Admiral Louis Mountbatten; and military advisor to Generalissimo Chiang Kai shek, the commander of all Nationalist Chinese forces as well as commander of the Chinese Theater. The CBI was a geographical administrative command on the same level as the commands of Dwight Eisenhower and Douglas MacArthur, but unlike other combat theaters like the European Theater of Operations, the CBI was never formally designated a "theater of operations" and did not report to an overall American commander. The China Theater came under the operational command of Chiang, the commander of the National Revolutionary Army, and the Burma India Theater came under the operational command of the British (first GHQ India and later the Allied South East Asia Command whose supreme commander was Mountbatten). During his tenure, there were hardly any American combat forces in the theater, and Stilwell commanded Chinese troops almost exclusively. The British and the Chinese were ill equipped and more often than not on the receiving end of Japanese offensives. Chiang was interested in conserving his troops and Allied lend lease supplies to be used against any sudden Japanese offensive and against Communist forces in a later civil war. His wariness increased after he had observed the disastrous Allied performance during the Japanese invasion of Burma. After fighting and resisting the Japanese for five years, many in the Nationalist government felt that it was time for the Allies to assume a greater burden in fighting the war. The Allied forces were beset by a difference in strategies. Chiang, having fought against Japan since 1937, favored "defense in depth", an approach partially adopted by the British later in 1944. During the early stages of the conflict both the British and the Americans underestimated the Japanese. Captain Evans Carlson, after observing the Battle of Shanghai in 1937, called the Imperial Japanese Army "third rate", while Stilwell wanted to go on the offensive to save Burma. The Japanese divisions there were proficient in both jungle and offroad warfare. They successfully outmaneuvred the road bound British, coordinated with air support, and exploited local anticolonial sentiments. The situation was not helped by multiple incidents of miscommunication and insubordination. In February 1942, while retreating across the Sittaung River, the main British force left two brigades on the wrong side after prematurely blowing up the bridge. During an ambush against incoming Japanese at Pyinmana, only the Chinese 5th Army stayed in position. The British pulled back, fearing encirclement, while the Chinese 200th Division refused to rush in. The first step to fighting the war for Stilwell was the reformation of the Chinese Army. The reforms clashed with the delicate balance of political and military alliances in China, which kept Chiang in power. Reforming the army meant removing men who maintained Chiang's position as commander in chief. Chiang gave Stilwell technical overall command of some Chinese troops but worried that the new US led forces would become yet another independent force outside of his control. George Marshall's biennial report covering July 1, 1943, to June 30, 1945, acknowledged that he had given Stilwell "one of the most difficult" assignments of any theater commander. After the collapse of the Allied defenses in Burma, which cut China off from all land and sea supply routes, Stilwell declined an airlift offer from General Chennault and led his staff of 117 out of Burma into Assam, India, on foot. They marched at what his men called the "Stilwell stride" of 105 paces per minute. Two of the men accompanying him, his aide Frank Dorn and the war correspondent Jack Belden, wrote about their experiences in Walkout with Stilwell in Burma (1971) and Retreat with Stilwell (1943) respectively. The Assam route was used by other retreating Allied and Chinese forces. Stilwell's walkout separated him from the approximately 100,000 Chinese troops still there. 25 thousand of them would later perish during their retreat due to the harsh jungle conditions, poor logistics, and Japanese military operations. In India, Stilwell soon became well known for his no nonsense demeanor and his disregard for military pomp and ceremony. His trademarks were a battered Army campaign hat, GI shoes, and a plain service uniform with no insignia of rank. He frequently carried a Model 1903, .30–06 Caliber, Springfield rifle in preference to a sidearm. His hazardous march out of Burma and his bluntly honest assessment of the disaster captured the imagination of the American public: "I claim we got a hell of a beating. We got run out of Burma and it is humiliating as hell. I think we ought to find out what caused it, go back and retake it." After the Japanese occupied Burma, China was almost completely cut off from Allied aid and materiel except through the hazardous route of flying cargo aircraft over the Hump. Early on, Roosevelt and the US War Department had given priority to other theaters for US combat forces, equipment, and logistical support. The closure of the Burma Road and the fall of Burma made it extremely difficult even to replace Chinese war losses. This jeopardized the Allies' initial strategy, which was to maintain the Chinese resistance to the Japanese by providing logistical and air support. Convinced that the Chinese soldier was the equal of any other with proper care and leadership, Stilwell established a training center in Ramgarh, India, 200 mile (322 km) west of Calcutta for two divisions of Chinese troops from forces that had retreated to Assam from Burma. His effort in that regard met passive and sometimes active resistance from the British, who feared that armed disciplined Chinese would set an example for Indian insurgents, and from Chiang, who did not welcome a strong military unit outside his control. From the outset, Stilwell's primary goals were the opening of a land route to China from northern Burma and India by means of a ground offensive in northern Burma to allow more supplies to be transported to China and to organize, equip, and train a reorganized and competent Chinese army that would fight the Japanese in the China Burma India theater (CBI). Stilwell argued that the CBI was the only area with the possibility for the Allies to engage large numbers of troops against their common enemy, Japan. Unfortunately, the huge airborne logistical train of support from the US to British India was still being organized, and supplies being flown over the Hump were barely sufficient to maintain Chennault's air operations and replace some of the Chinese war losses, let alone equip and supply an entire army. As a result, most Allied commanders in India, with the exception of General Orde Wingate and his Chindit operations, were focused on defensive measures.

Чианг пен британдықтармен келіспеушіліктер

Стилвелл жеңілген қытай әскерлерін тастап, 1942 жылы Бірмадан қашып шықты. Чжан оған осы әскерлердің номиналды басқаруын тапсырды, бірақ кейін қытай генералдары Стилвеллді «кеңесші» ретінде қарастырғанын және кейде Чжаннан тікелей бұйрық алғанын мойындады. Чжан Стилвеллдің ең жақсы әскері болған 200-ші дивизияны бұйрықсыз тастап кетуіне ашуланды және Стилвеллдің әскери қолбасшы ретіндегі қабілеті мен шешімдерін күмәндана бастады. Чжанның ашуы Стилвеллдің Қытайға АҚШ-тың ленд-лиздік жабдықтарын қатаң бақылауына байланысты болды. Стилвеллпен тікелей кездеспей немесе Маршалл мен Рузвельтке алаңдаушылығын білдірмей, олар Чжаннан Бермадағы одақтастардың жеңілісінен кейін Стилвеллдің басшылығын бағалауын сұрағанда, Чжан Стилвеллге «толық сенім мен құрмет» білдірді, бірақ Штаб бастығы ретінде Стилвеллдің қытай бөлімшелеріне берген кейбір бұйрықтарын күштен шығарды. Ашуланған Стилвелл Вашингтонға жолдаған есептерінде Чжанды «кішкентай қуыршақ» немесе «Жержеміс» деп атауын бастады, «Жержеміс» сөзі бастапқыда ресми радиохабарламаларда Чжанды белгілеу үшін кодтық сөз ретінде қолданылды. Керісінше, «Жержеміс» термині алғаш рет 1942 жылдың наурыз айында Стилвеллдің КВТ театрына (Қытай-Бирма-Үндістан) ұшуы кезінде айтылды. Сол рейстегі Стилвеллдің штабының мүшесі полковник Уиллард Уайман Чжанды «қоқыс үйіндісінің үстіндегі жержеміс сияқты» деп сипаттады. Чжан Стилвеллге қарсы «белсенділіксіздік, бағынбаушылық, жеккөру және мақтандылық» үшін АҚШ-тың Қытайдағы елшілеріне бірнеше рет наразылық білдірді және Шығыс Қытай Жапонияның қолына түскен кезде Бурмада шабуылға өтуге тырысқанына ашуланды. Стилвелл Чжанның үкіметінің кең таралған жемқорлығына ашуланды. Стилвелл күнделік жүргізіп, онда жемқорлық пен ысырапқа кеткен ақшаның мөлшерін (1944 жылы шамамен 380 584 000 доллар) Чжан мен оның үкіметіне қатысты жазды. Мысалы, «Қытай тарихы» кітабында Чжанның ұлтшыл әскерлерінің 60-70% негізгі дайындықтан өтпегені, 40% қашқан және қалған 20% әскери қызметке толық қатысудан бұрын аштықтан өлгені айтылады. Соңында, Стилвеллдің Чжан мен оның генералдарының қабілетсіз және жемқор екендігіне сенімі соншалықты күшейді, ол Қытайға ленд-лиз көмегін тоқтатуға тырысты. Каир конференциясына қатысқан Стилвелл Чжанды өлтіруді жоспарлауға қатысты ауызша бұйрық алды. Стилвелл бұл туралы өзінің көмекшісі полковник Фрэнк Дорнмен ақылдасты. Екеуі де таң қалды, бірақ Стилвелл бұл міндетті Дорнға жүктеді. Жоспар жасалды, бірақ орындалмады. Стилвелл Чжан мен британдықтарды Бірманы қайтару үшін дереу әрекет етуге шақырып, Чжан шабуылға келісу үшін тым көп жабдық талап етті, ал британдықтар Черчилльдің «Еуропаға бірінші» стратегиясының салдарынан теңіз және құрлық әскерлерін беру туралы бұрынғы уәделерін орындаудан бас тартты. Соңында Стилвелл Рузвельтке Чжанның АҚШ-тың ленд-лиздік жабдықтарын жинап отырғанын, өйткені ол жапондықтарға қарсы соғыс аяқталғаннан кейін Мао Цзэдунның коммунистеріне қарсы ұлтшыл күштерді дайын ұстағысы келгенін ашық айтты. Бірақ 1942 жылдан 1944 жылға дейін АҚШ-тың әскери көмегінің 98% тікелей 14-ші әуе армиясына және Қытайдағы АҚШ әскери қызметшілеріне жеткізілді. Стилвелл сонымен қатар фельдмаршал Арчибальд Уэвеллмен үнемі қақтығысты және Үндістандағы британдықтардың жапондықтарға қарсы күресте қытайларға көмектесуден гөрі отарлық иеліктерін қорғауға көбірек қызығушылық танытқанына сене бастады. 1943 жылдың тамызында британдық, американдық және қытайлық қолбасшылықтардың үнемі қақтығысуы мен қарама-қайшылықтары, сондай-ақ Қытай-Бирма-Үндістан (КВТ) театры үшін тұжырымды стратегиялық көзқарас болмауы салдарынан Біріккен штабтар КВТ қолбасшылығын жеке қытай және Оңтүстік-Шығыс Азия театрларына бөлді. Стилвелл Маунтбеттеннің 1944 жылдың қаңтарында Бенгал шығанағы мен Суматрада десанттық шабуылға басымдық беру үшін жоспарларды тағы да өзгертуге тырысқанына қарсы шықты. «Британдықтар уәдесінен бас тартты», - деп жазды ол күнделігінде және оған бұл жоспар «фантастикалық кестелер, жалған сандар және жаман ниеттер» сияқты көрінді. Ол Бригад генерал Боатнерді Біріккен штаб пен Рузвельтке бұл туралы баяндама жасауға жіберді.

Stilwell left the defeated Chinese troops, and escaped Burma in 1942. Chiang had given him nominal command of these troops, though Chinese generals later admitted that they had considered Stilwell as an "adviser" and sometimes took orders directly from Chiang. Chiang was outraged by what he saw as Stilwell's blatant abandonment of the 200th Division, his best army, without orders and began to question Stilwell's capability and judgment as a military commander. Chiang was also infuriated at Stilwell's strict control of US lend lease supplies to China. Instead of confronting Stilwell or communicating his concerns to Marshall and Roosevelt when they asked Chiang to assess Stilwell's leadership after the Allied disaster in Burma, Chiang reiterated his "full confidence and trust" in Stilwell but countermanded some of the orders to Chinese units issued by Stilwell in his capacity as Chief of Staff. An outraged Stilwell began to call Chiang "the little dummy" or "Peanut" in his reports to Washington, D. C., "Peanut" being originally intended as a code word for Chiang in official radio messages. On the contrary, the term "Peanut" was first mentioned during Stilwell's flight to the CBI Theater in March 1942. Col. Willard Wyman, a member of Stilwell's staff on that flight mentioned Chiang " is like a peanut perched on top of a dung heap ". Chiang repeatedly expressed his pent up grievances against Stilwell for his "recklessness, insubordination, contempt, and arrogance" to U. S. envoys to China and was angry at his obsession with going on the offensive in Burma when East China was falling into Japan's hands. Stilwell was infuriated by the rampant corruption of Chiang's regime. Stilwell faithfully kept a diary in which he began to note the corruption and the amount of money ($380,584,000 in 1944 dollars) being wasted on the procrastinating Chiang and his government. The Cambridge History of China, for instance, estimates that 60%–70% of Chiang's Nationalist conscripts did not make it through their basic training, with 40% deserting and the remaining 20% dying of starvation before their full induction into the military. Eventually, Stilwell's belief that Chiang's and his generals were incompetent and corrupt reached such proportions that Stilwell sought to cut off lend lease aid to China. Stilwell, while attending the Cairo Conference, received a perceived and verbal order to plan an assassination of Chiang. Stilwell discussed this with his Aide, Col. Frank Dorn. Both were baffled, nevertheless, Stilwell delegated that task to Dorn. It was planned but was never carried out. Stilwell pressed Chiang and the British to take immediate actions to retake Burma, but Chiang demanded impossibly large amounts of supplies before he would agree to take offensive action, and the British refused to meet their previous pledges to provide naval and ground troops because of Churchill's "Europe first" strategy. Eventually, Stilwell began to complain openly to Roosevelt that Chiang was hoarding U. S. Lend Lease supplies because he wanted to keep the Nationalist forces ready to fight Mao Zedong's Communists after the end of the war against the Japanese. From 1942 to 1944, however, 98% of US military aid over the Hump had gone directly to the 14th Air Force and US military personnel in China. Stilwell also continually clashed with Field Marshal Archibald Wavell and apparently came to believe that the British in India were more concerned with protecting their colonial possessions than helping the Chinese fight the Japanese. In August 1943, as a result of constant feuding and conflicting objectives of British, American, and Chinese commands, along with the lack of a coherent strategic vision for the China Burma India (CBI) theater, the Combined Chiefs of Staff split the CBI command into separate Chinese and Southeast Asia Theaters. Stilwell countered Mountbatten's January 1944 attempt to once again change the plans to favor an amphibious assault in the Bay of Bengal and Sumatra. "The limeys are welshing," he wrote in his diary and of the plan that seemed to him as nothing more than "fancy charts, false figures and dirty intentions". He sent Brigadier General Boatner to brief the Joint Staffs and Roosevelt.

Чиндиттер командасы

Үндістанда болған кезінде Стилвелл британдық әскерлерге көзқарасы нашарлап, олардың тартыншақты немесе батылсыздау мінез-құлқы деп есептеген әрекеттерін сынаудан тартынбады. Чиндиттердің қазасының 90 пайызы 17 мамырдағы науқанның соңғы кезеңінде, олар Стилвеллдің тікелей басшылығында болғанда тіркелді. Стилвелл Калверт пен британдықтарды BBC арқылы қытай әскерлері Могаунгты басып алғанын жариялап, британдықтар туралы есімдерін атамағандары үшін ашуландырды. Чиндиттер ашуға іш толды, ал Калверт Стилвелл штабына: "Қытайлықтар Могаунгты алғанын хабарлады. Менің бригада қазір намыстанып қалды" деген сигнал жіберді. Стилвеллдің ұлы барлау офицері болды және ол Умбраджтың картада табылмайтынын айтты. 1943 жылдың қазан айында, Үндістандағы Бас штабтың Бірлескен жоспарлау бөлімі Стилвеллдің қытай әскерлерін Солтүстік Бирмаға ұшыру жоспарын қабылдамағаннан кейін, фельдмаршал Арчибальд Уэвелл Стилвеллдің жоспардың жұмыс істемейтініне әскери тұрғыдан толық қанағаттанған ба деп сұрады. Стилвелл олай деп жауап берді. Уэвелл одан кейін Стилвелл Чиангқа не дейтінін сұрады, ал Стилвелл: "Мен оған қанды британдықтар соғыспайды деймін" деп жауап берді.

Миткина шабуыл және оның салдары

1943 жылғы тамызда жаңа Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесі құрылған кезде Стилвелл вице-адмирал Маунтбеттеннің басшылығымен одақтас әскерлердің жоғарғы қолбасшысының орынбасары болып тағайындалды. Әртүрлі қытай және одақтас күштердің, соның ішінде АҚШ армиясының арнайы операциялар бөлімшесінің, кейін Мерриллдің мародерлері деп аталған 5307-ші уақытша құрамының (Provisional) басшылығын алған Стилвелл қытай күштерін солтүстік Бирмаға шабуылға дайындады. 1943 жылғы 21 желтоқсанда Стилвелл жапондық Миткина қаласын басып алумен аяқталған солтүстік Бирманы басып алу жоспарын тікелей бақылауға алды. Осы аралықта Стилвелл генерал Фрэнк Меррилл мен мародерлерге британдық Чиндиттердің үлгісімен жапондықтардың тылында ұзақ қашықтыққа джунглиге енуді тапсырды. 1944 жылғы ақпанда үш мародер батальоны Бирмаға кірді. Стилвелл Ледо жолы майданында болғанда мародерлер өздерінің бастапқы орнына жетті, бірақ генерал олармен қоштасу үшін жолға шықпады. 1944 жылғы сәуірде Стилвелл Бирмадағы Миткина қаласын басып алу үшін соңғы шабуылды бастады. Осы мақсатқа қол жеткізу үшін мародерлерге қалаға қарай ұзақ фланктік маневр жасау бұйрық берілді, ол 65 мильдік джунгли жорығын қамтыды. Ақпан айынан бері Бирманың джунглілерінде жауынгерлік операциялар жүргізіп келе жатқан мародерлер қатты шаршап, жауынгерлік шығындар мен аурулардан зардап шекті және мақсатқа жеткенше тағы да адамдардан айырылды. Әсіресе, қытай әскерінің Х күші деп аталатын құрамына қосылғаннан кейін амебалық дизентерияның кең таралғаны байқалды. Сол кезде мародерлер Стилвеллдің олардың әл-ауқаты туралы қамқорлық танытпауына күмән келтіріп, қатал басшыларына деген наразылықтарын жасырмады. Олардың құрбандықтарына қарамастан, Стилвелл олардың жоғалтуларына немқұрайлы болғандай көрінді және ерлік көрсеткендері үшін медаль беру туралы көп рет жасалған өтініштерін қабылдамады. Демалыс пен ауыстыру туралы алғашқы уәделер орындалмады, тіпті мародерлерге сәуірдің соңына дейін жаңа форма мен хаттар әуеден түсірілмеді. 17 мамырда қалған 1310 мародер екі қытайлық жаяу әскер полкі мен шағын артиллерия бөлімімен бірге Миткина әуежайына шабуыл жасады. Әуежай тез арада басып алынды, бірақ Стилвеллдің барлау қызметінің нашар қорғалған деп есептеген қалада жақсы жабдықталған жапондық әскерлердің көп саны болды, олар үнемі күшейтіліп жатты. Екі қытай полкі қалаға жасаған алғашқы шабуыл ауыр шығындармен кері қайтарылды. Мародерлердің Миткинаны және оның қорғанысын бірден басып алуға жеткілікті күші болмады. Қытайдың қосымша күштері шабуылға дайын болған кезде жапондық әскерлердің саны 4600-ге жетті. Стилвелл эвакуациялау ұсынысын қабылдамады, бірақ Миткина желісін алдыңғы қатарда тексерді. Ол барлық медициналық қызметкерлерге ауру немесе жарақат алған жауынгерлерді қайтаруды тоқтатып, оларды жауынгерлік жағдайға қайтаруды бұйырды, олардың қызбасын төмендету үшін дәрі-дәрмектерді пайдаланды. Көптеген мародерлердің Стилвеллге деген сезімін бір солдат былай түйіндеді: "Мен оны [Стилвеллді] көз алдымда ұстадым. Мен оқ атып, жапондық емес, сол шалақ адамды өлтірсем, ешкім білмейтін болар еді". Қоршауда жапондық әскерлер қарсылық көрсетіп, соңғы адамға дейін шайқасты. Нәтижесінде, Миткина 1944 жылғы 4 тамызда ғана түсті, Стилвелл мыңдаған қытайлық күштерді жіберуге мәжбүр болғаннан кейін, бірақ Стилвелл мақсаттың ақыры қолға алынғанына қуанды (оның жеке күнделігіндегі жазбаларында "Бұл Лаймэйлерді жаққан болар!"). Кейін Стилвелл қоршаудың ұзақтығына британдық және гуркшалы Чиндит күштерінің жапондық әскерлерге қысым жасау үшін солтүстікке жылдамдау туралы талаптарына дереу жауап бермегендерін кінәлады, бірақ Чиндиттердің өзі жапондық әскерлерге қарсы бірнеше қатыгез шайқаста ауыр зардап шекті, сонымен қатар аурудан және шайқас шаршаңқысынан шығынға ұшырады. Бирмадан өз күшімен, джунгли жолдары арқылы "ұзақ жорыс" жасаған Стилвелл джунглиде бірнеше ай бойы күрескендерге көңіл жарыстыруды қиын деп тапты. Кері перспективада, оның сол кездегі мәлімдемелерінде жеңіл жабдықталған, конвенциялық рөлдерде қолданылатын әдеттен тыс күштердің шектеулерін түсінбегендігі байқалды. Миткина және эвакуация саясаты туралы дау Армияның бас инспекторының жедел тергеуін, содан кейін АҚШ конгресінің комитеттерінің тыңдауларын бастады, бірақ Стилвеллдің бас қолбасшы ретіндегі шешімдері үшін ешқандай тәртіптік шаралар қолданылмады. Миткинаның құлауынан бір апта өткен соң, 5307-ші мародер күші, бастапқы 2997 адамның тек 130 жауынгерлік қабілетті адамы қалған күйі таратылды.

With the establishment of the new South East Asia Command in August 1943, Stilwell was appointed deputy supreme allied commander under Vice Admiral Mountbatten. Taking command of various Chinese and Allied forces, including a new US Army special operations formation, the 5307th Composite Unit (Provisional), later known as Merrill's Marauders, Stilwell built up his Chinese forces for an eventual offensive in northern Burma. On December 21, 1943, Stilwell assumed direct control of planning for the invasion of northern Burma that culminated with the capture of the Japanese held town of Myitkyina. In the meantime, Stilwell ordered General Frank Merrill and the Marauders to start long range jungle penetration missions behind Japanese lines after the pattern of the British Chindits. In February 1944, three Marauder battalions marched into Burma. Stilwell was at the Ledo Road front when the Marauders arrived at their jump off point, but the general did not walk out to the road to bid them farewell. In April 1944, Stilwell launched his final offensive to capture the Burmese city of Myitkyina. In support of that objective, the Marauders were ordered to undertake a long flanking maneuver towards the town that involved a grueling 65 mile jungle march. Having been deployed since February in combat operations in the jungles of Burma, the Marauders were seriously depleted, suffered from both combat losses and disease, and lost additional men en route to the objective. A particularly devastating scourge was a severe outbreak of amoebic dysentery, which erupted shortly after the Marauders linked up with the Chinese Army in India, called X Force. By then, the men of the Marauders had openly begun to suspect Stilwell's commitment to their welfare and made no effort to hide their displeasure with their hard driving commander. Despite their sacrifices, Stilwell appeared unconcerned about their losses and had rejected repeated requests for medals for individual acts of heroism. Initial promises of a rest and rotation were ignored, and the Marauders were not even air dropped replacement uniforms or mail until late April. On May 17, the 1,310 remaining Marauders attacked Myitkyina airfield in concert with elements of two Chinese infantry regiments and a small artillery contingent. The airfield was quickly taken, but the town, which Stilwell's intelligence staff had believed to be lightly defended, was garrisoned by significant numbers of well equipped Japanese troops, who were steadily being reinforced. A preliminary attack on the town by two Chinese regiments was thrown back with heavy losses. The Marauders did not have the manpower to overwhelm Myitkyina and its defenses immediately. When additional Chinese forces had arrived in a position to attack, the Japanese forces totaled some 4,600 Stilwell rejected the evacuation recommendation but made a front line inspection of the Myitkyina lines. He then ordered all medical staff to stop returning combat troops suffering from disease or illness but to return them to combat status by using medications to keep down fevers. The feelings of many Marauders towards Stilwell were summed up by one soldier, who stated, "I had him [Stilwell] in my sights. I coulda' squeezed one off and no one woulda' known it wasn't a Jap who got that son of a bitch." During the siege, Japanese soldiers resisted fiercely and generally fought to the last man. As a result, Myitkyina did not fall until August 4, 1944, after Stilwell was forced to send in thousands of Chinese reinforcements, but Stilwell was pleased that the objective had at last been taken (his notes from his personal diary contained "Boy, will this burn up the Limeys!"). Later, Stilwell blamed the length of the siege partly on British and Gurkha Chindit forces for not promptly responding to his demands to move north in an attempt to pressure Japanese troops, but the Chindits themselves had suffered grievous casualties in several fierce pitched battles against Japanese troops in the Burmese jungles, along with losses from illness and combat exhaustion. Having made his own "long march" out of Burma under his own power by using jungle trails, Stilwell found it difficult to sympathize with those who had been in combat in the jungle for months on end without relief. In retrospect, his statements then revealed a lack of understanding of the limitations of lightly equipped unconventional forces that were used in conventional roles. Myitkyina and the dispute over evacuation policy precipitated a hurried Army Inspector General investigation, followed by US congressional committee hearings, but no disciplinary measure was taken against Stilwell for his decisions as overall commander. Only a week after the fall of Myitkyina in Burma, the 5307th Marauder force, down to only 130 combat effective men of the original 2,997, was disbanded.

Шенольтпен қақтығыс

Соғыстағы ең маңызды қақтығыстардың бірі генерал Стилвелл мен генерал Клэр Ченно арасында болды, ол атақты "Ұшқыш жолбарыстардың" командирі және кейін әуе күштерінің бас қолбасшысы болды. Қытай Республикасының Әуе күшіне кеңесші ретінде Ченно 1943 жылы Қытайдағы жапон әскерлеріне қарсы шектеулі әуе шабуылын жүргізуді ұсынды, ол үшін алдыңғы қатардағы әуе базаларын пайдалану қажет еді. Стилвелл бұл идеяның қанағаттандырмас екенін, кез келген әуе операциясы толық нығайтылған әуе базалары құрылып, үлкен күштермен қолдау көрсетілгенге дейін басталмауы керек деп талап етті. Содан кейін Стилвелл барлық әуе күштерін Үндістандағы әскерлеріне бағыттап, Солтүстік Бирманы ерте басып алуды ұсынды. Генерал Вэй Лихуан басқаратын ұлтшыл қытай әскерлерінің оңтүстік шабуылымен координацияластырылып, Стилвеллдің басшылығымен одақтас әскерлер ұзақ күткен Солтүстік Бирмаға шабуыл жасады. Ауыр шайқастар мен шығындардан кейін екі күш 1945 жылдың қаңтарында бірікті. Стилвеллдің стратегиясы өзгеріссіз қалды: Үндістаннан Қытайға жаңа құрлықтық жабдықтау жолын ашу одақтастарға жапондықтарға қарсы пайдалану үшін жаңа қытай армиялық бөлімдерін жарақтандыруға және оқытуға мүмкіндік береді. Кейін Ледо жолы деп аталған жаңа жол желісі, Қытайға негізгі жабдықтау жолы ретінде Бирма жолының солтүстік соңымен байланыстыратын болды. Стилвеллдің штаб жоспарлаушылары бұл маршрут айына 65 000 тонна жүк тасымалдай алатынын есептеді. Ледо жолындағы прогресс баяу болды және күштердің 1945 жылдың қаңтарында бірігуіне дейін аяқталмады. Нәтижесінде, Стилвеллдің Қытайда 30 қытай дивизиясын және Үндістандағы екі-үш дивизияны оқыту және жаңғырту жоспарлары толыққанды жүзеге асырылмады. Ченно болжағандай, Ледо жолы арқылы тасымалданған жүк көлемі ай сайын Хумп арқылы Қытайға тасымалданған жүк көлеміне жақындаған жоқ. 1945 жылдың шілдесінде Хумп арқылы 71 000 тонна жүк тасымалданды, ал Ледо жолы арқылы – 6 000 тонна, және әуе көпір операциясы соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. Ледо жолы арқылы үлкен көлемде жүк тасымалданған кезде, басқа театрлардағы операциялар Жапонияға қарсы соғыстың бағытын өзгертті. 1945 жылдың 1 тамызында ұшақтар Хумпты бір минут он екі секунд аралықпен кесіп өтті. Стилвеллдің күш-жігерін мойындау үшін Ледо жолы кейіннен Чжан Кайши (Чианг) тарапынан Стилвелл жолы деп аталды.

One of the most significant conflicts to emerge during the war was between General Stilwell and General Claire Chennault, the commander of the famed "Flying Tigers" and later air force commander. As adviser to the Republic of China Air Force, Chennault proposed a limited air offensive against the Japanese in China in 1943 by using a series of forward air bases. Stilwell insisted that the idea was untenable and that any air campaign should not begin until fully fortified air bases, supported by large ground forces, had been established. Stilwell then argued for all air resources to be diverted to his forces in India for an early conquest of northern Burma. In co ordination with a southern offensive by Nationalist Chinese forces under General Wei Lihuang, Allied troops under Stilwell's command launched the long awaited invasion of northern Burma. After heavy fighting and casualties, both forces linked up in January 1945. Stilwell's strategy remained unchanged: opening a new ground supply route from India to China would allow the Allies to equip and train new Chinese army divisions to be used against the Japanese. The new road network, later called the Ledo Road, would link the northern end of the Burma Road as the primary supply route to China. Stilwell's staff planners had estimated the route would supply 65,000 tons of supplies per month. Progress on the Ledo Road was slow and could not be completed until the linkup of forces in January 1945. In the end, Stilwell's plans to train and to modernize 30 Chinese divisions in China and two or three divisions from forces that were already in India was never fully realized. As Chennault predicted, the supplies carried over the Ledo Road never approached in tonnage the levels of supplies airlifted monthly into China by the Hump. In July 1945, 71,000 tons of supplies were flown over the Hump, compared to 6,000 tons using the Ledo Road, and the airlift operation continued in operation until the end of the war. When supplies were flowing over the Ledo Road in large quantities, operations in other theaters had shaped the course of the war against Japan. On August 1, 1945, planes crossed the Hump a minute and twelve seconds apart from one another. In acknowledgment of Stilwell's efforts, the Ledo Road was later renamed the Stilwell Road by Chiang.

Қытайдан қайтарып алу

Стилвелл 1944 жылы Жапония Ичи Го операциясын бастағаннан кейін Қытай майданының тез нашарлауын Қытайдың барлық қарулы күштерінің толық бақылауын алу мүмкіндігі ретінде қарастырды. Ичи Го операциясы – Екінші дүниежүзілік соғыстағы ең ірі жапондық шабуыл. Ол Қытайды соғыстан біржола шығарып, «Қытай мәселесін шешу» үшін жоспарланған. Бұл операцияға жарты миллион адам, 800 танк, 70-100 мың жылқы, 12-15 мың көлік жұмылдырылды, олар Қытайдың үлкен аумағын басып алды. Стилвелл жапондықтармен қоршалып алынған Гуйлинь қаласы мәселесі бойынша Чиангпен келіспеді. Чианг Гуйлиньді соңғы адамға дейін қорғауды қаласа, Стилвелл Гуйлиньді сақтап қалу мүмкін емес деп мәлімдеді. Гуйлиньдегі дау тек келесі қақтығыстың бастамасы болды, онда Чианг Япондықтардың шабуылынан қауіп көрген Юньнань провинциясының астанасы Куньминды қорғау үшін Бирмадан Y күштерін қайтаруды талап етті. Кейін Ченнольт Стилвеллдің қасақана түрде қытай-американдық күштерді Гуйлиньнен шығарып жіберіп, Чиангты өз әскерлерінің басшылығын Стилвеллге беруге мәжбүрлейтін жағдай жасауға тырысқанын мәлімдеді. Стилвеллдің күнделігі Ченнольттың сөзін растады, өйткені Стилвелл егер «кемені толығымен қиратпай, Анардан құтылуға жеткілікті жағдай туса, бұл тұрарлық болар еді» деп жазған. Стилвелл бүкіл ұлтшыл жүйені «бөлшектеп тастау» және Чиангтың кетуі керек екенін жазды. Стилвелл қуанышпен хатты дереу Чиангқа жеткізді, бірақ Рузвельттің Қытайдағы арнайы өкілі Патрик Хёрли хатты кейінге қалдырып, Стилвеллдің мақсатына жету үшін Чиангқа қолайлы келісім жасауға шақырды. Стилвелл күнделігінде Рузвельттің хатын тапсырғаны туралы былай деп жазды: «Мен бұл қызыл бұрышты Чиангқа бердім, сосын қайғырып қайтып кеттім. Гарпун кішкентай адамның күнқаздығына тікелей тиіп, оны тесіп өтті. Соққы таза болды, бірақ ол жасыл түске еніп, сөйлеу қабілетін жоғалтқаннан басқа, көзге шалынбады». Бұл әрекетті Қытайды толық бағындыруға бағытталған қадам деп есептеген Чианг дереу Стилвеллді алмастыруды талап етіп, оның орнына кез келген білікті АҚШ генералын қарсы алуға дайын екенін мәлімдеді. Чианг Рузвельттің хатын «өмірімде көрген ең үлкен қорлық» деп атады және «Америка Құрама Штаттары Қытайдың ішкі істеріне араласуға ниетті екені анық» деді. Чианг Хёрлиге қытай халқының «Стилвеллдің оларға жасаған қорлауларынан шаршағанын» айтты. Ұлттық партияның Орталық Атқару комитеті алдында сөйлеген және баспасөзге тараған сөзінде Чианг Рузвельттің хатын империализмнің бір түрі деп атады және Рузвельттің талаптарын қабылдау оны Нанкиндегі жапондық әріптесі Ван Цзинвэйден ешқандай айырмашылығы болмайтынын мәлімдеді. Уэдмейер Стилвеллдің жұмыстан босатылғаннан кейін штаб-пәтеріне келгенде, Стилвелл оны күтпей, қасақана кеткенін және оның басшылығына ешқандай нұсқаулық қағаз қалдырмағанын білгенде таң қалды. Көптеген АҚШ әскери қолбасшылары өздерінің орнына келгендерді қарсы алып, штаб қызметкерлерінің күшті және әлсіз жақтары, командалық алдындағы мәселелер және жоспарланған операциялар туралы толыққанды ақпарат берді. Офистерді қарап шыққан кезде Уэдмейер Стилвеллдің жоспарларына немесе оның бұрынғы немесе болашақ операцияларына қатысты ешқандай құжат таппады. Баспасөздің сұрақтарына қарамастан, Стилвелл Вашингтонның да, Чиангтың да өзіне жасаған қарым-қатынасына ешқашан шағымданған емес.

Stilwell saw the rapid deterioration of the China front after Japan launched Operation Ichi Go in 1944 as an opportunity to gain full command of all Chinese armed forces. Operation Ichi Go was the largest Japanese offensive of World War II and was designed to "liquidate the China affair" by knocking China out of the war once and for all. It saw half a million men and 800 tanks, supplied by 70,000 to 100,000 horses dragging wagons and 12,000 to 15,000 vehicles, committed to an operation that overran huge areas of China. Stilwell clashed with Chiang over the question of Guilin, a city that was besieged by the Japanese. Chiang wanted Guilin defended to the last man, but Stilwell claimed that Guilin was a lost cause. The clash over Guilin was only a prelude to another clash in which Chiang demanded the return of the Y Force from Burma to defend Kunming, the capital of Yunnan Province, which was also being threatened by the Japanese advance. Chennault later claimed that Stilwell had deliberately ordered Sino American forces out of Guilin as a way of creating a crisis that would force Chiang to give up command of his armies to Stilwell. Stilwell's diary supported Chennault's claim, as Stilwell wrote that if a crisis emerged that was "just sufficient to get rid of the Peanut without entirely wrecking the ship, it would be worth it." Stilwell went on to write that the entire Nationalist system had to be "torn to bits" and that Chiang would have to go. | align=right | bgcolor=#FFFFE0

An exultant Stilwell immediately delivered the letter to Chiang despite pleas from Patrick J. Hurley, Roosevelt's special envoy in China, to delay in delivering the message and to work on a deal that would achieve Stilwell's aim in a way that was more acceptable to Chiang. Stilwell wrote in his diary about handing over Roosevelt's message: "I handed this bundle of paprika to the Peanut and than sank back with a sigh. The harpoon hit the little bugger right in the solar plexus and went right through him. It was a clean hit, but beyond turning green and losing his powers of speech, he did not bat an eye." Seeing that act as a move toward the complete subjugation of China, Chiang gave a formal reply in which he said that Stilwell must be replaced immediately and that Chiang would welcome any other qualified US general to fill Stilwell's position. Chiang called Roosevelt's letter the "greatest humiliation I have been subjected to in my life" and stated that it was "all too obvious that the United States intends to intervene in China's internal affairs." Chiang told Hurley that the Chinese people were "tired of the insults which Stilwell has seen fit to heap upon them." Chiang delivered a speech before the Central Executive Committee of the Nationalist Party that was leaked to the press and called Roosevelt's letter a form of imperialism and stated that accepting Roosevelt's demands would make him no different from the Japanese collaborator Wang Jingwei in Nanjing. When Wedemeyer actually arrived at Stilwell's headquarters after the latter's dismissal, Wedemeyer was dismayed to discover that Stilwell had intentionally departed without seeing him and had not left a single briefing paper for his guidance. Most other departing US military commanders greeted their replacement to have them thoroughly briefed on the strengths and the weaknesses of headquarters staff, the issues confronting the command, and the planned operations. Searching the offices, Wedemeyer could find no documentary record of Stilwell's plans or records of his former or future operations. Despite prompting by the news media, Stilwell never complained about his treatment by either Washington or Chiang.

Қайта тағайындау

Үш айлық демалыстан кейін, 1945 жылдың 24 қаңтарында Стилвелл Пентагондағы штаб-пәтерімен Армияның құрлықтағы күштеріне басшылық етті және АҚШ-тағы армияның құрлықтағы бөлімшелерін жұмылдыру мен оқытуды қадағалады. 1945 жылдың 23 маусымында генерал-лейтенант Саймон Б. Бакнердің 18 маусымда қаза болғаннан кейін, Окинава шайқасындағы жапондық қарсылық тоқтағаннан кейін Стилвелл Америка Құрама Штаттарының он бірінші армиясының қолбасшысы болып тағайындалды. Он бірінші армия Олимпиада операциясына қатысуы жоспарланған, ол Жапонияның ең ірі аралы Хонсюға бағытталған шабуыл болатын. 1945 жылдың 15 қазанында Жапония басылғаннан кейін он бірінші армия таратылды.

Соғыстан кейінгі мансап

Қараша айында Стилвелл "Соғыс министрлігі жабдықтар кеңесіне" жетекші етіп тағайындалды, ол армияның соңғы тәжірибесіне байланысты жаңартылуын зерттеу үшін құрылған болатын. Оның ұсыныстарының арасында жаңа қару-жарақ пен жабдықтарды кең ауқымды сынақтан өткізу және оларды қолдану бойынша доктринаны жасау үшін біріктірілген күштерді құру, сондай-ақ арнайы танкке қарсы бөлімшелерді тарату болды. Оның ең маңызды ұсынысы – барлық әуе шабуылдарынан, оның ішінде баллистикалық зымырандардан қорғануды күрт жақсарту болды. Ол әсіресе "радарлық анықтау станцияларынан алынған электрондық есептеу деректеріне сәйкес жіберілетін басқарылатын ұшып өткізгіш зымырандарды" қажет етті. 1946 жылдың 1 наурызында Стилвелл Сан-Францискодағы Президиода орналасқан АҚШ-тың Алтыншы армиясының басшылығын қабылдады. Ол АҚШ-тың батыс аймағындағы әскери бөлімдерге басшылық ететін әкімшілік құрылым ретінде қайта ұйымдастырылды. 1946 жылдың мамыр айында Стилвелл және оның бұрынғы бағыныштысы Франк Меррилл түрмедегі бүліктерді басу үшін екі АҚШ теңіз жаяу әскері взводына жетекшілік етті, бұл оқиға Алкатраз шайқасы ретінде белгілі болды.

Өлім

Стилвелл 1946 жылы 12 қазанда асқазан қатерлі ісігіне жасалған операциядан кейін Сан-Франциско Президиосында қайтыс болды. Ол әлі де әрекеттегі әскери қызметкер болып еді және армияның міндетті зейнеткерлік жасы – 64-ке толуына бес ай жетпеді. Ол кремацияланды, күлі Тынық мұхитына шашылды, ал Вест-Пойнт зиратында кенотаф орнатылды. Оның әскери наградаларының ішінде Ерекше қызмет ордені, Бір жапырақпен Ерекше қызмет медалі, Командир дәрежесіндегі Ұлттық ордені, «Қола жұлдыз» және «Жауынгерлік жаяу әскерінің белгісі» бар; соңғы награда оған өліміне шақтан берілді.

Саяси және жеке көзқарастары

Барбара В. Тучман Стилвелл өмір бойы республикашыл болғандығын жазды: "Ол отбасылық республикашылдықты сақтап, Рузвельтті жек көрудің қызықты әрекетіне табиғи түрде қосылды". Кейіннен, президентпен кездескен кезде ол былай деп атап өтті: "Үйде Стилвелл дәстүрлі республикашыл болды, ол Рузвельтті жек көретіндердің сезімдерін бөлісіп, олардың үнін қабылдады, оған оның ағасы Джонның, осы істегі экстремистің ықпалы зор болды". Басқа бір жерде ол аты-жөні айтылмаған жақын досының пікірінше, "Стилвелл табиғаты бойынша либералды және мейірімді болған. Бірақ ол ой-пікірлері мен саясатында консервативті болды". Тючман сондай-ақ Стилвеллдің хаттары мен күнделіктерінде қазір ұятты көрінетін сөздердің тізімін қолданғанын айтады: "Ол оларды оңай және көрінеу ешқандай кемсіту ниеті болмай қолданды". Бұл терминдерге "ағылшындарды 'лим', француздарды 'жабу' (кемеде француз және оның әйелімен кездестім), немістерді 'хун', итальяндарды 'воп', қытайларды 'чинк', филиппиндерді 'гуг', қара нәсілділерді 'ниггер' немесе 'кун'" кірді. Соғыстың соңында Тючман "Йокогаманың қираған, өртенген аудандарын аралап, бұрын менмен болған [жапондықтардың] қазір қоқыс пен қалайыдан жасалған лашықтарда тұрып, пияз егу үшін топырақ қазып жатқанын көруден қатты ләззат алғанын" айтады. Оның 1945 жылғы 1 қыркүйектегі (Йокогамадағы) күнделік жазбасында былай делінген: "Осы олардың орнын анықтайтынын түсініп, арнайы, жаман, айға қараған, тісті, қисық аяқтыларға қараудың қандай кереметі! Жақында әскерден босатылған көп сарбаз бар. Көптеген полицейдер салюттейді. Адамдар көбінесе бейжай. Біз қирауылға қуандық және таңғы сағат 3-те жақсы сезіммен келдік". Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде ол Кеңес әскерін мақтап, "орыс әскерлері тиімдірек көрінеді, ал Қызыл Армияның нашар екеніне сенетіндер өз пікірлерін қайта қарағандары жөн" деді. Стилвеллдің күнделіктеріндегілер соғыстан кейін нәсілшілдікке ұшыраған жапон-американдық әскери қызметкерлерін қорғау туралы оның айтқандарына қайшы келеді. Оның мәлімдемелерінен кейін Стилвелл әскери министрлікке жапон-американдық әскери қызметкерлерін қолдау үшін тартылды. Ол нәсілшілдікке қарсы митингтерге қатысып, 1944 жылы Италияда қаза тапқан 442-ші полк ұрыс тобының штаб-сержанты Кадзуо Масуданың отбасына "Құрметті қызмет орденін" табыс етті. Санта-Анадағы (Калифорния штаты) Рональд Рейган мен Роберт Янгтың қатысуымен өткен шарада Стилвелл Нисей сарбаздарын мақтады. Ол былай деді: "Америкалық идеалдар тірі қалу үшін өмірін беруді әділ айырбас деп санаған адам, сонда кім шынайы америкалық? Осы сынақ бойынша сержант Масуда бүгінгі біздің кез келгенімізден де жақсы америкалық еді".

Barbara W. Tuchman recorded that Stilwell was a lifelong Republican: "he retained the family Republicanism and joined naturally in the exhilarating exercise of Roosevelt hating." Later, on the occasion that Stilwell met the president, she noted: "At home, Stilwell was a conventional Republican who shared the sentiments and adopted the tone of the Roosevelt haters, in which he was influenced by his brother John, an extremist of the species." Elsewhere she notes that in the view of an unnamed, close friend, "Stilwell was liberal and sympathetic by instinct. But he was conservative in thought and politics." Tuchman also noted Stilwell's use in letters and diaries of a catalogue of now insulting words: "he used [them] easily and seemingly without pejorative content." These terms included "limeys for the English, frogs for the French ('met a frog and his wife on shipboard'), huns and squareheads for Germans, wops for Italians, chinks or chinos for Chinese, googs for Filipinos, niggers or coons for Negroes." At the end of the war, Tuchman stated that he took "a harsh pleasure in touring the gutted and burned out districts of Yokohama and staring at the once arrogant [Japanese] now living in shanties of scrap lumber and tin and scratching in the dirt to plant onions." His diary entry for 1 September 1945 (in Yokohama) stated in part, "What a kick to stare at the arrogant, ugly, moon faced, buck toothed, bowlegged bastards, and realize where this puts them. Many newly demobilized soldiers around. Most police salute. People generally just apathetic. We gloated over the destruction & came in at 3:00 am feeling fine." During World War II, he praised the Soviet military and said that "the Russian troops appeared to advantage, and those who believe the Red Army is rotten would do well to reconsider their views." The content in Stilwell’s diaries is contradicted by his speaking out for Japanese American servicemen threatened with racist incidents postwar. Because of his statements, Stilwell was recruited by the War Department to support Japanese American servicemen. He attended rallies against racism and personally presented the family of 442nd Regimental Combat Team staff sergeant Kazuo Masuda, killed in action in Italy in 1944, with the Distinguished Service Cross. In an event at Santa Ana, CA also attended by actors Ronald Reagan and Robert Young, Stilwell praised Nisei soldiers. He remarked: “Who after all is the real American? The real American is the man who calls it a fair exchange to lay down his life in order that American ideals may go on living. And judging by such a test, Sgt. Masuda was a better American than any of us today.”

Мұра

Стилвелл шотландтық масондық дәрежесіне қабылданды. Тучман өзінің "Стилвелл және Қытайдағы американдық тәжірибе, 1911-45" кітабында Стилвеллдің театрдегі одақтастарымен келіспегендігі үшін саяси себептермен құрбан болғанын жазды. Кейбір тарихшылар, мысалы Дэвид Халберстам, өзінің соңғы кітабында "Ең суық қыс: Америка және Корей соғысы" Рузвельттің Чиангтың Жапониямен жеке бейбітшілікке қол қояды деп алаңдағанын, бұл көптеген жапондық дивизияларды басқа жерде соғысуға босататынын және Рузвельттің Чиангты жұбатамын деген ойын білдірді. Стилвелл, Ченно және Чианг арасындағы Қытай театры үшін күрес сол кездегі АҚШ-тың саяси бөліністерін көрсетті. Оқиғаларды басқаша түсіндіруге болады: Стилвелл Қытайдың барлық күштеріне толық басшылық етуді талап етіп, Мао Цзэдун басқаратын Халықтық азаттық армиясымен дипломатиялық қатынас жасады. Стилвелл өзінің театр командирі Чиангты айналып өтіп, Маоға американдық командирге бағынуға келісті. Стилвеллдің Чиангпен билік күресіндегі қарсыластық ұстанымы Чиангтың Стилвеллді АҚШ-қа қайтарып алу шешіміне әкелді. Қиындықты шешуші кеңестің президенті Гуан Чжунның айтуынша, Стилвелл бірде-бір рет қытайлық коммунистермен, әсіресе генерал Чжу Дэмен бірге күресу мүмкіндігі болмағаны үшін өлім алдында өкінгенін айтқан. Стилвелл Екінші дүниежүзілік соғыстың соғыс жүргізудегі жаңалықтарын, соның ішінде стратегиялық әуе күшін және жақсы даярланған жаяу әскерлерді джунглидегі партизандар ретінде пайдалануды бағаламады. Келіспеушіліктердің бірі - дәл сол сияқты өткір тілді генерал Ченно, Стилвеллдің пікірінше, әуе күшінің күшті жер асты әскерлеріне қарсы тиімділігін асыра бағалайды, бұл 1944 жылы Қытайдың шығысындағы жапондық шабуыл кезінде 14-ші әуе күштері базаларының құлауымен дәлелденді (Хенян, Гуйлин және т.б.). Стилвелл басқа офицерлермен де қақтығысты, соның ішінде Чиндиттерді басқарған Орд Уингейт пен Мерриллдің Мародёрларын басқаратын полковник Чарльз Хантер. Стилвелл тіпті ең жақсы даярланған әскерлердің джунглидегі тұрақты соғыстың қаншалықты қиын екенін немесе жеңіл қаруланған тез қозғалатын джунгли партизандарының артиллериямен қолданатын ауыр қаруланған тұрақты жаяу әскерді қуып шыға алмайтынын бағалай алмады. Осыған сәйкес, Стилвелл Чиндиттер мен Мародёрларды сынады және екі бөлімнің де, олардың командирлерінің де жеккөрінісіне ұшырады. Алайда, басқа жағынан, Стилвелл АҚШ армиясының құрлықтағы соғыс дәстүріндегі шебер тактик болды, ол қиыр жерлердегі науқанға қажетті логистиканы терең бағалады, бұл оның Ледо жолы жобасына деген құлшынысына (бәлкім, тіпті мағынасына) себеп болды, ол үшін бірнеше наградалар алды, соның ішінде Ардақты қызмет ордені және АҚШ армиясының Ардақты қызмет медалі. Стилвеллдің Қытайды түсінудегі нағыз көрегендігі мен мінезі бар адамдарға, әсіресе Қытай сарапшыларына, Джон Стюарт Сервис пен Джон Паттон Дэвис кішісіне деген сенімі бұл бағалауды растайды. Чианг Стилвеллді жоюға сәттілік қойса да, ұлтшыл режимнің жұртшылықпен қарым-қатынасына келтірген зардабы қалпына келтірілмейтін болды. Стилвеллдің кетуінен бұрын "Нью-Йорк Таймс" газетінің драма сыншысы, соғыс тілшісі Брукс Аткинсон оны Чунцинде сұхбатқа алып, былай деп жазды: Генерал Стилвеллді босату шешімі жапондықтарды Қытайдан қуып шығарудан гөрі өзінің саяси үстемдігін сақтап қалуға көбірек көңіл бөлетін, өлмей жатқан, демократияға қарсы режимнің саяси жеңісін білдіреді. Қытай коммунистерінің жақсы әскерлері бар, олар қазір Солтүстік Қытайда жапондарға қарсы партизандық соғыс жүргізуде. Генералиссимус бұл әскерлерді өзінің үстемдігіне төнген басты қауіп деп санайды және соғыс кезінде кем дегенде бітімге келу үшін ешқандай шынайы әрекет жасамады. Маоның Яньань қаласына барған Аткинсон коммунистік күштерді демократиялық қозғалыс деп қарастырды. Аткинсон Маоға барғаннан кейін оның сапары туралы мақаласы "Енан: Қытайдың ғажайып қалалары" деп аталды. Ұлтшылдар өз кезегінде үмітсіз реакциялық және сыбайлас жемқор деп қарастырылды, бұл пікірді Қытайдағы көптеген АҚШ баспасөз корпусы бөлісті. АҚШ-тағы ұлтшылдардың жағымсыз имиджінің маңызды рөлі президент Гарри Трумэннің Қытай Азамат соғысының шыңына жеткен кезде Чиангқа барлық көмекті тоқтату туралы шешім қабылдауында болды. Британдық тарихшы Эндрю Робертс Стилуэллдің Азиядағы британдық соғыс күштері туралы кемсітуші пікірлерін келтіріп, оның күшті англофобиясын көрсетті, бұл американдық және британдық күштері арасындағы жақсы ынтымақтастыққа кедергі келтірді. Британдық тарихшы Рана Миттер Стилвеллдің Чиангтың бас штабындағы лауазымы оған Маршаллдың армия бас штабындағы лауазымымен салыстырғанда көп құқық бермегенін бағаламағанын айтты. Чианг, емес Стилвелл, қытай күштерінің бас қолбасшысы болды және Чианг Стилвеллдің бастамаларына қарсылық көрсетті, егер олар қытай күштерін өлімге дейін соғысқа салуды немесе қытай әскерлерін оның тікелей бақылауынан Индиядағы базаларға көшіруді қамтыса. Миттер Чиангтың 1937-1941 жылдардағы ауыр шығындардан кейін Қытайдың ресурстарын сақтауға тырысқанын дұрыс деп есептеді. Миттер Ченноның Стилвеллдің үлкен мөлшердегі көмекті қытай әскерлеріне Индияға бұрғаннан кейін көбірек жетістікке жете алатынын қолдады. Миттер сонымен қатар Ынтымақтастық жасайтын Ван Цзинвэйдің әсерін Қытайдағы тағы бір маңызды күш ретінде ескерді. Стилвеллдің жазбаша және ауызша қытай тілін меңгеруі оны Қытай командирлігіне американдық таңдауына себеп болды. Миттер оның қабілеттерін Солтүстік Африкада жақсырақ пайдалануға болатынын болжады, өйткені Маршалл бастапқыда жоспарлаған. Генерал Джозеф Стилвелл үйі 1933-1934 жылдар арасында салынды және Калифорния штатының Кармель-бай-зе-Си қаласының оңтүстік шекарасындағы Кармель-Пойнттағы Инспирейшн авенюі, 26218 мекенжайында орналасқан. Үлкен, екі қабатты испандық эклектикалық стильдегі үй жеке тұрғын үй болып табылады. Үйдің сол жағына еске алу тақтасы орнатылған. Жылдар бойына ел бойынша Стилвеллдің атымен көптеген көшелер, ғимараттар және аудандар аталды, соның ішінде Флорида штатының Джексонвилл қаласындағы Джозеф Стилвелл орта мектебі. Ол 1940 жылы армияда мұндай клубтар болмаған кезде жоспарлаған әскерлер клубы 1943 жылы Монтерей шығанағына қарап тұрған Форт-Ордта аяқталды. Көп жылдар өткен соң, ғимарат 2003 жылы құлатылды, себебі шығанақтың эрозиясы. Стилвеллдің Чунцзин қаласындағы бұрынғы резиденциясы, жапондық әскерлер Нанкиннен қуғаннан кейін Чианг үкіметі шегінген Янцзы өзенінің бойындағы қала, оның құрметіне Генерал Джозеф В. Стилвелл мұражайына айналдырылды.

Stilwell was initiated to the Scottish Rite of Freemasonry. In her book Stilwell and the American Experience in China, 1911 45, Tuchman wrote that Stilwell was sacrificed as a political expedient because of his inability to get along with his allies in the theater. Some historians, such as David Halberstam in his final book, The Coldest Winter: America and the Korean War, have theorized that Roosevelt was concerned that Chiang would sign a separate peace with Japan, which would free many Japanese divisions to fight elsewhere, and that Roosevelt wanted to placate Chiang. The power struggle over the China Theater that emerged among Stilwell, Chennault, and Chiang reflected US political divisions of the time. A very different interpretation of events suggests that Stilwell, pressing for his full command of all Chinese forces, had made diplomatic inroads with the People's Liberation Army commanded by Mao Zedong. Stilwell bypassed Chiang, his theater commander, and had gotten Mao to agree to follow an American commander. Stilwell's confrontational approach in the power struggle with Chiang ultimately led to Chiang's determination to have Stilwell recalled to the US. According to Guan Zhong, the president of the Examination Yuan, Stilwell had once expressed his regret of never having the opportunity to fight alongside the Chinese Communists, especially with General Zhu De, before his death. Stilwell did not appreciate the developments in warfare brought about by World War II, including strategic air power and the use of highly trained infantrymen as jungle guerrilla fighters. One of the disagreements was with the equally acerbic General Chennault, who Stilwell felt to overvalue the effectiveness of air power against massed ground troops, as was demonstrated by the fall of the 14th Air Force bases in eastern China (Hengyang, Guilin, etc.) during the Japanese offensive in eastern China in 1944. Stilwell also clashed with other officers, including Orde Wingate, who led the Chindits, and Colonel Charles Hunter, who was in charge of Merrill's Marauders. Stilwell could not appreciate the toll that constant jungle warfare took on even the most highly trained troops or the incapacity of lightly armed fast moving jungle guerrilla forces to dislodge heavily armed regular infantry that was supported by artillery. Accordingly, Stilwell abused both Chindits and Marauders and earned the contempt of both units and their commanders. In other respects, however, Stilwell was a skilled tactician in the US Army's land warfare tradition, with a deep appreciation of the logistics required of campaigning in rough terrain, which caused his dedication to (perhaps even obsession with) the Ledo Road project for which he received several awards, including the Distinguished Service Cross and the US Army Distinguished Service Medal. The trust that Stilwell placed in men of real insight and character in understanding China, particularly the China Hands, John Stewart Service and John Paton Davies, Jr., confirms that assessment. Although Chiang succeeded in removing Stilwell, the public relations damage suffered by the Nationalist regime was irreparable. Right before Stilwell's departure, The New York Times drama critic turned war correspondent Brooks Atkinson interviewed him in Chongqing and wrote:

The decision to relieve General Stilwell represents the political triumph of a moribund, anti democratic regime that is more concerned with maintaining its political supremacy than in driving the Japanese out of China. The Chinese Communists have good armies that are now fighting guerrilla warfare against the Japanese in North China The Generalissimo regards these armies as the chief threat to his supremacy has made no sincere attempt to arrange at least a truce with them for the duration of the war No diplomatic genius could have overcome the Generalissimo's basic unwillingness to risk his armies in battle with the Japanese. Atkinson, who had visited Mao in Yan'an, saw the Communist forces as a democratic movement. After Atkinson visited Mao, his article on his visit was Yenan: A Chinese Wonderland City. The Nationalists were in turn viewed as hopelessly reactionary and corrupt, a view that was then shared by many of the US press corps in China. The negative image of the Nationalists in the US played a significant factor in President Harry Truman's decision to end all aid to Chiang at the height of the Chinese Civil War. The British historian Andrew Roberts quoted Stilwell's disparaging remarks about the British war effort in Asia to illustrate his strong Anglophobia, which became a stumbling block to smooth co operation between American and British forces in Asia. The British historian Rana Mitter argued that Stilwell never appreciated that his position as Chiang's chief of staff to Chiang did not give him as much authority as Marshall had in his position as army chief of staff. Chiang, not Stilwell, was the Chinese forces' commander in chief, and Chiang resisted Stilwell's initiatives if they involved committing Chinese forces to do or die engagements or if Chinese troops were removed from his immediate control to bases in India. Mitter viewed Chiang as correct in attempting to husband China's resources after the serious losses in 1937 to 1941. Mitter also supported the view that Chennault could have accomplished much more if Stilwell had not diverted a large proportion of lend lease equipment to the Chinese troops in India. Mitter factored in the impact of the collaborationist Wang Jingwei as yet another major force in China. Stilwell's mastery of written and spoken Chinese made him the default American choice for the China command. Mitter projected that his talents could have been far better employed in North Africa, as Marshall had originally planned. The General Joseph Stilwell House was built between 1933 and 1934, located at 26218 Inspiration Avenue, in Carmel Point, at the southern city limits of Carmel by the Sea, California. The large, two story Spanish Eclectic style house remains a private residence. A commemorative stone plaque has been placed on the left hand side of the house. A number of streets, buildings, and areas across the country have been named for Stilwell over the years, including Joseph Stilwell Middle School in Jacksonville, Florida. The Soldiers' Club that he envisioned in 1940, when there was no such thing as a soldiers' club in the army, was completed in 1943 at Fort Ord on the bluffs overlooking Monterey Bay. Many years later, the building was renamed to Stilwell Hall in his honor, but because of the erosion of the bluffs over the decades, the building was taken down in 2003. Stilwell's former residence in Chongqing, a city along the Yangtze River to which Chiang's government retreated after it had been forced from Nanjing by Japanese troops, has been converted to the General Joseph W. Stilwell Museum in his honor.

Танымал мәдениетте

Стилвелл рөлін фильмдерде Эрвилл Альдерсон ("Objective, Burma!", 1945), Джон Хойт Сэмюэл Фуллердің "Мерриллдің мародерлары" (1962) фильмінде, Роберт Стак Стивен Спилбергтің "1941" (1979) фильмінде, ал Ячун Донг "Қытай экспедициялық күштері" (Телесериал, 2011) телесериалында сомдады. 2000 жылдың 24 тамызында АҚШ пошта қызметі Стилвеллдің құрметіне алғашқы 10 центтік "Ең көрнекті американдықтар" сериялы пошта маркасын шығарды. Калифорния кадет корпусының аға бөліміндегі үздік түлекке берілетін сыйлық – генерал Джозеф В. Стилвелл атындағы сыйлық. Оның есімімен Марина (Калифорния), Кендалл Парк (Нью-Джерси), Питтсбург (Пенсильвания), Альбукерки (Нью-Мексико) және Сан-Франциско Президиосындағы көшелер аталған.