Кіріспе

Цзинь әулетінің (343–388) генералы

Сүйе Сюань (謝玄) (343 – 388 жылдың ақпаны), әдепті аты Юду (幼度), ресми атауы Кангльдің Сяньу (康樂獻武) герцогі, Цзинь әулетінің (266–420) генералы. Ол Фэй өзені шайқасында бұрынғы Цин армиясын жеңіп, бұрынғы Цин императоры Фу Цзяньның Цзиньді жоюы мен Қытайды біріктіруіне кедергі келтіргенімен ең танымал.

Ерте мансап

Сюань – ықпалды Сиэ кланының ұрпағы. Оның әкесі Си И (謝奕), Цзинь премьер-министрі Си Аньның ағасы болды. Сюаньның әпкесі Сиэ Даоюнь (謝道韞) әдеби дарынымен және жылдам ойлау қабілетімен танымал еді. Мансабының басында Сюань Сюань және оның қарындасы Сиэ Ань ең басты генерал Хуан Вэньнің штабында қызмет етті. Хуан Вэнь Сюань Сюаньның қабілетін жоғары бағалады және бірде оның және әріптесі Ван Сюнь (王珣) туралы былай деді: «40 жасқа дейін Си мырза ұлы генералдың туын және штабын иеленеді, ал Ван мырза шашы қара болса да премьер-министр болады. Екеуі де ерекше таланттар». 373 жылы Хуан Вэнь қайтыс болғаннан кейін, Сюань Сюань бастапқыда Хуан Вэньнің інісі Хуан Хуоның штабында қызмет етті. 377 жылы императорлық үкімет солтүстік-шығыс шекарасын (қазіргі Цзянсу) бұрынғы Циньге қарсы қорғауға қабілетті генерал іздеген кезде, Си Ань, әдеттегідей өз кланының мүшелерін ұсынбау салтына қарсы, оны ұсынды. Әдетте Си Аньмен барлық мәселелерде дауласып жүретін ресми тұлға Си Чао дереу: «Си Ань, дұрыс шешім қабылдап, халықтың пікіріне қарсы ерекше қадам жасады, және Сюань Сюань оның үмітін ақтамайды» деді. Си Чао бұл пікірін Хуан Вэньнің штабында қызмет еткен кездегі Сюань Сюаньның қабілеттерін көргендігіне байланысты айтты. Сюань элиталық әскерлер жинады, олардың арасында Лю Лаочжи (劉牢之) де болды, ол кейінгі науқандарда оның көмекшісі және алдыңғы қатардағы командирі болды. Соңында Сюань Цзинь әскерлерінің ең элиталық армиясын құрды, ол Бейфу әскері (北府兵) деп аталды. Оның армиясы алғаш рет 378 жылы көзге түсті, осы жылы бұрынғы Цинь әскерлері маңызды Цзинь қалалары – Сянъян (襄陽, қазіргі Сянфан, Хубэй), Вэйсин (魏興, қазіргі Анканг, Шэньси) және Пэнчэн (彭城, қазіргі Сючжоу, Цзянсу) қалаларына бірдей шабуыл жасады. Сянъян мен Вэйсин бұрынғы Циньнің қолына түсті, сондай-ақ Пэнчэн да, бірақ Пэнчэнды босатуға жіберілген Сюань 379 жылы қарсы шабуыл жасап, бұрынғы Цинь генералдары Цзюй Нань (俱難) мен Пэн Чао (彭超) жеңіп, Пэнчэнды қайта басып алды. Бұл Цзиньнің бұрынғы Циньге қарсы он жылдықтар бойына алған алғашқы маңызды жеңісі болды және ол әскердің рухын көтерді.

Фей өзеніндегі шайқас

383 жылы бұрынғы Цинь Цзиньді біржола жою ниетімен ірі шабуыл жасағанда, Сье Сюань және оның Бейфу әскерлері өзінің ағасы Сье Шидің (謝石) басшылығына бағынып, майданға жіберілді. Сье Ши бастапқыда бұрынғы Цинь әскерлерінің күшін көрген соң, үлкен қақтығысқа түспей, тек бұрынғы Циньдің ілгерілеуін тоқтатуды жоспарлады. Бірақ 379 жылы бұрынғы Цинь тарапынан тұтқынға алынып, бірақ құпия түрде Цзиньге адал болған Чжу Сюнь (朱徐) елшісінің кеңесінен кейін, ол бұрынғы Цинь әскерлерінің алға келген тобымен шайқасуға бел буды. Сье Сюань Лю Лаочжимен бірлесіп бұрынғы Цинь әскерлерімен шайқасып, оларға бірнеше жеңілістер сыйдырып, олардың рухын түсірді. Бұрынғы Цинь әскерлері біртіндеп жеткенде, бұрынғы Цинь мен Цзинь әскерлері Фэй өзенінің (қазір құрғап қалған, бірақ Хуай өзенінің жанындағы Луань, Анхуэй аймағынан ағып өткен болуы мүмкін) бойында тоқталды. Сье Сюань бұрынғы Циньнің қолбасшысы, Фу Цзяньның (傅堅) інісі Фу Ронгка (傅融) хабар жіберіп, оның әскерлеріне сәл шегінуге бұйрық беруді ұсынды, осылайша Цзинь әскерлері өтіп, шайқас басталуы мүмкін еді. Фу Ронг Фу Цзяньмен ақылдасып, келісіп, шегінуге бұйрық берді. Бірақ бұрынғы Цинь әскерлері шегіне бастағанда, олар үрейленді. Фу Ронг әскерлерін сабаздауға тырысқанда, оның аты кенеттен құлап, Цзинь әскерлері оны өлтірді. Осы оқиғадан кейін Сье Сюань және басқа да генералдар, Сье Ян (謝琰) мен Хуан И бұрынғы Цинь әскерлеріне қарсы күшті шабуыл жасады, нәтижесінде бұрынғы Цинь әскерлері толығымен күйреп кетті. 384 жылдан бастап бұрынғы Циньде ірі көтерілістер басталды, ол оның ыдырауына әкелді және ол енді Цзиньге қауіп төндірмеді.

Фей өзеніндегі шайқастан кейін

Фэй өзенінің шайқасындағы жетістіктеріне байланысты Сэ Сюань Кангль герцогы атанды. 384 жылы генерал-майор Хуан Чонг қайтыс болғаннан кейін, бастапқыда Сэ Сюань оның орнын басуға тиіс еді, бірақ Сэ Ань Хуан әулеті Хуан Чонгтың басқаруын басқаларға беруге наразы болар деп ойлады, сондықтан Хуан Чонгтың иелігі үш бөлікке бөлініп, Хуан әулетінің мүшелеріне таратылды. Алайда, сол жылдың соңында Сэ Сюань Хуан Шицянмен бірге орталық Қытайды қайтару мақсатымен әскер басқарды. Ол Желтоқсан өзенінің оңтүстігіндегі аумақтың көп бөлігін Жінь үшін қайта басып алды, және ерекше жағдайда, жаулар тез одақтасқа айналып, жаңа ғана Later Yan құрған Муронг Чуи бастаған көтерілісшілерге қарсы Еченгті қорғап тұрған Фу Цзяньның ұлы Фу Пиге қысқа мерзімге көмектесті. Сэ Желтоқсан өзенінің солтүстігіндегі аумақты жаулап алу үшін одан әрі әрекеттер жасауды жоспарлаған болуы мүмкін, бірақ Муронг Чуи Желтоқсан өзенінің солтүстігінде бекініп алғандықтан, мұны істеу қиын болары анық болды. 386 жылы генералдар Чжай Ляо мен Чжан Юань (張願) көтеріліс жасағаннан кейін, халықтың әскер шаршап қалды деген пікірін ескере отырып, Сэ жоспардан толығымен бас тартты және штабын Пенченгтен оңтүстікке Хуайинге (淮陰, қазіргі Хуайань, Цзянсу) көшірді, бірақ Жінь Желтоқсан өзенінің оңтүстігіндегі аумақтың көп бөлігін сақтап қалды. Осыдан кейін Сэ бірнеше ауруға шалдығып, одан әрі жорықтар жүргізуіне мүмкіндік болмады және ол бірнеше рет қолбасшылықтан кетуге тырысты. Ақырында ол Ханчжоу шығанағының оңтүстік жағалауындағы Куайджи округінің әкімі болды. Бұл маңызды, бірақ көбінесе әкімшілік лауазым еді. 388 жылы Куайджи әкімі болып қызмет етіп жүргенде қайтыс болды.