Кіріспе

Целано – Италияның орталық бөлігіндегі Л'Акуила провинциясындағы қала және коммуна, теміржолмен Римнен шығысқа қарай орналасқан.

География

Celano Марсика аймағындағы төбеде, Сиренте тауларының етегінде орналасқан. Бұл қала Фучино алқабына бет бұрысқан, бір кезде үлкен Фучино көлімен толы болған, бірақ 19 ғасырда құрғатылған.

Тарих

Батыс Рим империясы құлағаннан кейін, Челано 6-шы ғасырда ломбардтардың шабуылдарына ұшырады. Қала Византияның билігіне көшті, содан кейін ломбардтар бағындырып, Сполето және Беневенто герцогтықтары басқарды. 8-шы ғасырдан бастап Карл I және оның ұрпақтары Марсика аймағын Сполетодан тәуелсіз басқарып, оны графтық дәрежеге көтерді. Челано Марсика аймағының астанасы – Caput Marsorum болып сайланды және Берарди әулеті басқарды. 1140 жыл шамасында нормандар қаланы басып алып, оны Сицилия Корольдігіне қосты. 1223 жылы Марсиканың күші артып бара жатқанын сезген император Фридрих II әскеріне аймақтағы қамалдарды қиратуға бұйрық берді. Челано ұзақ қоршауға алынды, ол қаланың жеңіліске ұшырауымен және толық қирауымен, сондай-ақ еркек халқының Сицилия мен Мальтаға жер аударылуымен аяқталды. Челаноның феодалдық құқықтары жойылғаннан кейін, аймақ Абруццоның әділет басқармасының (Giustizierato) юрисдикциясына кірді, астанасы Сульмона болды. Папа Гонорий III-тің шарапатымен император Фридрих II тұрғындарға жер аударылудан оралуға рұқсат берді. Жаңа қала қирағаннан үш жыл өткен соң, ежелгі қаладан шамамен бір километр қашықтықта қайта салынды. Челано қайтадан гүлденді және Берарди әулеті тағы да басқару құқығын алды. Анжу және Арагондықтар арасындағы күрестерден кейін, 15-шы ғасырда Берарди әулеті Арагондықтармен одақтас Пиенцалық Папа Пий II әулетімен тақтан алынды, олар қала мен оның графтығын басқарды. Челано 1860 жылға дейін Неаполь Корольдігінің құрамында болды, бірақ Наполеон дәуірі мен Партенопея Республикасымен байланысты жылдардан басқа. 1591 жылы Пиколомини әулеті Челано графтығын Папа Сикст V-тің қарындасы Камилла Переттиге сатты. Қала кейде Савелли және Сфорца әулеттерінің де билігінде болды және 1695, 1780, 1915 және 2009 жылдардағы жер сілкіністерінен зардап шекті. 1860 жылдан бастап Челано Италия Корольдігіне қарады.

Негізгі орындары

Бұрыштарында дөңгелек мұнаралары бар Пиколомини қамалы қазіргі түрінде Сан-Виторино төбесінде салынған. Оның құрылысын шамамен 1392 жылы граф Пьетро Берарди тапсырды, ал аяқталуы шамамен 1451 жылға келді. 1463 жылы Антонио Пиколомининің бұйрығымен қамал өзгертілді. 1915 жылғы 13 қаңтарда болған қатты жер сілкінісі қамалды қиратты, соның салдарынан аймақтағы көптеген ауылдар да зардап шекті. Қайта жаңарту жұмыстары 25 жылдан кейін, 1940 жылы басталды, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан тоқтатылып, 1955 жылы қайта жалғастырылды және 1960 жылы аяқталды. Бүгінде қамал Марсиканың қасиетті өнер мұражайына ие. Рим мен Пескара арасындағы A25 тас жолымен келе жатқанда осы әдемі қамалды оңай тануға болады. Селанода Л'Акуила стиліндегі 13 ғасырға тән фасады бар үш шіркеу орналасқан.

Мәдениет және спорт

Celano F. C. Marsica 2012/2013 жылғы футбол маусымында Серия D F тобында ойнайды. Целаноның туыс қаласы Мальтадағы Зейтун қаласы.