Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Неміс теориялық физигі (1903–1938)
German theoretical physicist (1903–1938)
Ханс Густав Адольф Хеллманн (14 қазан 1903 – 29 мамыр 1938) – неміс теориялық физигі болған.
Hans Gustav Adolf Hellmann (14 October 1903 – 29 May 1938) was a German theoretical physicist.
Өмірбаян
Хеллманн Вильгельмсхавен қаласында, Пруссияның Ганновер аймағында дүниеге келген. Ол Штутгартта электротехника мамандығын оқып, бір семестрден кейін инженерлік физика мамандығына ауысты. Хеллманн сондай-ақ Киль университетінде оқыды. Ол Берлиндегі Кайзер Вильгельм химия институтында Отто Хан мен Лиза Майтнердің радиоактивті қосылыстар бойынша жұмысы үшін диплом алды. Ол Штутгартта профессор Эрих Регенердің жетекшілігімен озонның ыдырау жұмысы бойынша докторлық диссертациясын қорғады. Хеллманның болашақ әйелі Виктория Бернштейн Регенердің асырап алған қызы болды. 1929 жылы Хеллманн Лейбниц университетінің Ханновердегі ассистент-профессоры болды. Нацистер билікке келгеннен кейін, Хеллманн 1933 жылғы 24 желтоқсанда еврей әйеліне байланысты "қолайсыз" деп танылып, қызметтен босатылды. Ол Кеңес Одағына көшіп келіп, Мәскеудегі Карпов институтында жұмыс істеді, оның ішінде псевдопотенциалдар бойынша зерттеулер жүргізді. Бірақ, кейіннен Ұлы тазалау кезінде жала жабылып, 1938 жылғы 10 мамырда тұтқындалып, 29 мамырда Бутовода атылды. Оның ұлы Ханс Хеллманн кіші, 1991 жылы ғана бұрынғы Кеңес Одағынан шығуға рұқсат алды. Ғылымда оның есімі негізінен Хеллманн-Фейнман теоремасымен, сондай-ақ кванттық химия бойынша алғашқы оқулықтардың бірімен байланысты («Квантовая Химия», 1937; неміс тіліне «Einführung in die Quantenchemie» деп аударылған, Вена, 1937). Ол кванттық химияда, әсіресе псевдопотенциалдарды қолдануда, қазір кең таралған бірнеше тәсілдерді дамытты.
Hellmann was born in Wilhelmshaven, Prussian Hanover. He began studying electrical engineering in Stuttgart but changed to engineering physics after a semester. Hellmann also studied at the University of Kiel. He received his diploma from the Kaiser Wilhelm Institute for Chemistry in Berlin for work on radioactive compounds under Otto Hahn and Lise Meitner. He received his Ph. D. at Stuttgart with Prof. Erich Regener for work on the decomposition of ozone. Hellmann's future spouse Victoria Bernstein was the foster daughter of Regener. In 1929 Hellmann became an assistant professor at the Leibniz University Hannover. After the Nazi rise to power, Hellmann was dismissed on 24 December 1933 as ‘undesirable’ because of his Jewish wife. He immigrated to the Soviet Union, taking up a position at the Karpov institute in Moscow working among other things on pseudopotentials. However, he was later denounced during the Great Purge, imprisoned on 10 May 1938 and executed in Butovo on 29 May. His son, Hans Hellmann, Jr., was only allowed to leave the former Soviet Union in 1991. In science, his name is primarily associated with the Hellmann–Feynman theorem, as well as with one of the first ever textbooks on quantum chemistry (‘Kvantovaya Khimiya’, 1937; translated into German as ‘Einfuehrung in die Quantenchemie’, Vienna, 1937). He pioneered several approaches now commonplace in quantum chemistry, notably the use of pseudopotentials.