Кіріспе

Табиғат туралы деректі фильм немесе жануарлар дүниесі туралы деректі фильм – жануарлар, өсімдіктер немесе адам емес тірі организмдер туралы деректі фильмдер мен сериалдар жанры. Табиғат туралы деректі фильмдер көбінесе табиғи ортада түсірілген видеоға назар аударады, бірақ оларға үйретілген және тұтқындалған жануарлардың кадрлары да кіре береді. Кейде олар жануарлар дүниесі немесе экожүйелер мен адамдардың арақатынасы туралы болады. Мұндай бағдарламалар көбінесе теледидар үшін, әсіресе қоғамдық телеарналар үшін жасалады, бірақ кейбіреулері кинотеатрлар үшін де түсіріледі. Бұл жанрдың кеңінен таралуы сол кездегі ұқсас телесериалдардың өндірісімен бірге жүрді, олар бүкіл әлемге таратылды.

Кинодағы рөлдері

Роберт Флаэртидің 1922 жылы түсірілген «Солтүстіктің Нанукі» фильмі көбінесе алғашқы толық метражды деректі фильм деп есептеледі. Он жылдардан кейін, «Уолт Дисней Продакшнс» 1948 жылдан 1960 жылға дейін шығарылған он төрт толық және қысқа метражды фильмдерден тұратын «True Life Adventures» сериясын жарыққа шығару арқылы табиғат туралы деректі фильмдерді сериялық түрде кинотеатрларда көрсетуді бастады. Олардың ішінде Джеймс Алгар сценарийін жазып, режиссерлік еткен «Тірі шөл» (1953) және «Жоғалып бара жатқан дала» (1954) фильмдері ерекше көзге түседі. Түсті су асты түсірілімдерін алғаш рет пайдаланған толық метражды табиғат туралы деректі фильмдер итальяндық «Sesto Continente» («Алтыншы континент») және француздық «Le Monde du silence» («Үнсіз әлем») болды. Режиссер Фолко Киличи түсірген «Sesto Continente» 1952 жылы түсіріліп, 1954 жылы итальяндық көрермендерге алғаш рет көрсетілді. Жак Кусто мен Луи Малл 1954 және 1955 жылдары түсірген «Үнсіз әлем» алғаш рет 1956 жылы жарық көрді.

Теледидарда

1954 жылы BBC Дэвид Аттенбороудың қатысуымен «Zoo Quest» бағдарламасын көрсетуді бастады. Басқа ерте табиғат туралы деректі фильмдердің қатарында 1955-1956 жылдары CBC телеарнасында Иан Мактагарт Коуан жүргізген «Fur and Feathers» және 1955-1981 жылдары сэр Питер Скотт жүргізген, фильмдермен толықтырылған студиялық «Look» BBC журналы бағдарламасы бар. Бірінші 50 минуттық апталық деректі фильмдер сериясы «Біздің әлем» 1967 жылы BBC2 арнасында француз режиссері Харун Тазиевтің «Вулкан» атты түсті фильмімен басталды. 1982 жылы серия атауы «Табиғи әлем» деп өзгертілді, және Бристольдегі BBC Табиғи тарих бөлімі 2023 жылға дейін оны шығара берді. 1961 жылы Anglia Television марапатты «Survival» сериясының бірінші фильмін жасады. 1974-1980 жылдар аралығында TVE арнасы түсірген және натуралист Феликс Родригес де ла Фуэнте ұсынған испандық «El Hombre y la Tierra» («Адам және Жер») табиғат туралы деректі телесериалы сол кезде үлкен логистикалық және техникалық қиындықтар туғызған 35 мм пленканы пайдаланды. Шоу халықаралық деңгейде танымал болды. 1970 жылдардың соңы мен 1980 жылдардың басында әлемнің көптеген телекомпаниялары өздерінің табиғат тарихына арналған бөлімдерін құрды, олардың ішінде Австралияның Мельбурн қаласындағы Австралиялық хабар тарату корпорациясы және Жаңа Зеландияның Дунедин қаласындағы TVNZ бөлімшесі болды – екеуі де қазірге дейін жұмыс істеп келеді, соңғысы өз атын «NHNZ» деп өзгертті. ITV жанрға қосқан үлесі «Survival» бірнеше фильмдерден тұратын өнімді серияға айналды. Ақырында, көптеген сарапшылардың «деградацияға» ұшырады деп сынаған жаңа, даулы кесте енгізілген кезде ол тоқтатылды. Жабайы табиғат және табиғат тарихы туралы фильмдердің танымалдығы артып, қазіргі қоғам үшін табиғат туралы ақпараттың маңызды көзіне айналды. Дегенмен, кино және теледидар сыншылары мен ғалымдары оларға көбінесе назар аудармайды. Кеннет Брананың дауыстаған «Walking With» BBC телесериалы компьютерлік графика (CGI) мен аниматрониканы табиғат туралы деректі фильмдерге ұқсас тәсілмен тарихқа дейінгі өмірді түсіру үшін пайдаланды. («Динозаврлармен жүру», «Жануарлармен жүру» және «Есімдермен жүру») шоуларының үш спин-оффы болды, олардың екеуінде Найджел Марвен қатысты: «Динозаврлардың қууы» және «Теңіз жәндіктері: Динозаврлармен жүру трилогиясы». Роберт Уинстон «Үңгірмекендермен жүру» бағдарламасын ұсынды.