Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кениядағы саяси партия
Political party in Kenya
"Қызыл апельсин" демократиялық қозғалысы (ҚАҚ) – Кениядағы орталық-солшыл саяси партия. Ол 2005 жылғы Кения конституциялық референдумы науқаны кезінде құрылған халықтық қозғалыстың мұрагері. Бұл қозғалыс 2007 жылдың тамызында Кенияның "Қызыл апельсин" демократиялық қозғалысы партиясы және "Wiper" демократиялық қозғалысы – Кения (бұрынғы "Қызыл апельсин" демократиялық қозғалысы Кения, ODM-Кения) болып бөлінді. "Қызыл апельсин" атауы референдумдағы бюллетеньдерден шыққан, онда банан "иә" дауысын, ал қызыл апельсин "жоқ" дауысын білдірген. Осылайша, партия 2005 жылғы референдумда "жоқ" деп дауыс беруді қолдағандығын көрсетеді. ҚАҚ-тың бастапқы тіректері – Ухуру Кениаттаның KANU партиясы және Раила Одинганың LDP болды. Кениатта KANU-дан шыққанмен, Одинга партияда қалды және қазір ҚАҚ-қа жетекшілік етеді. Партия көбінесе луо халқының арасында танымал.
The Orange Democratic Movement (ODM) is a centre left political party in Kenya. It is the successor of a grassroots people's movement that was formed during the 2005 Kenyan constitutional referendum campaign. This movement separated in August 2007 into the Orange Democratic Movement Party of Kenya and the Wiper Democratic Movement – Kenya (formerly the Orange Democratic MovementKenya, known as ODM–Kenya). The name "orange" originates from the ballot cards in the referendum, in which the banana represented a "yes" vote, and the orange represented a "no" vote. Thus, the parties demonstrates that it supported a no vote in the 2005 referendum. The original linchpins of the ODM were Uhuru Kenyatta's KANU party and Raila Odinga's LDP. While Kenyatta left KANU, Odinga remained and now leads ODM. The party tends to be more popular among the Luo people.
2005 жылғы конституциялық референдум
2005 жылғы Кения конституциялық референдумында ODM үгіт жүргізген «жоқ» дауысы, кениялықтардың 58,12% ұсынылған конституцияны қабылдамауы нәтижесінде жеңіске жетті. Осыдан кейін президент Мвай Кибаки бүкіл кабинетін қызметтен босатып жіберді. ODM бұл дұрыс қадам деп бағалап, Кибаки режимі референдумда «иә» деп дауыс беруді жақтап, қарқынды науқан жүргізгендігіне байланысты өзінің мандатын жоғалтқанын мәлімдеп, дереу жалпы сайлау өткізуді талап етті. Кибаки үкіметі бұған қарсылық танытып, сайлауды Кибакинің бес жылдық конституциялық өкілеттігінің соңғы аптасына дейін кешіруге тырысты. ODM, KANU партиясымен бірге, басты оппозициялық күшке айналып, сайлау және жаңа конституция талап етіп, бірнеше митингтер ұйымдастырды. Сондай-ақ, ODM референдумға қарсы болған Либералды-демократиялық партияның (ЛДП) Кибакидің жаңа кабинетінен шығарылуына наразылық білдірді.
In the 2005 Kenyan constitutional referendum, the "no" vote, which the ODM campaigned for, won with 58.12% of Kenyans voting down the proposed constitution. Following this, President Mwai Kibaki dismissed his entire cabinet. The response of the ODM was to say that this was a step in the right direction and to call for an immediate general election, claiming that the Kibaki regime, which had campaigned vigorously in favour of a yes vote in the referendum, had lost its mandate. Kibaki's government resisted this; elections were not to be held until the last week of Kibaki's five year constitutionally mandated tenure. The ODM emerged as a major opposition party, along with KANU, and organized a number of rallies asking for elections and a new constitution. The ODM also protested against the Liberal Democratic Party (LDP), which opposed the referendum, being dropped from Kibaki's new cabinet.
2007 жылғы сайлау
2002 жылғы сайлаулардан кейін KANU оппозицияға өтті, ал LDP 2005 жылғы референдумнан кейін таратылғанға дейін үкіметтік NARC коалициясының серіктесі болды. LDP президент Кибакидің саясатына қайшы келіп, референдумда қарсы дауыс беруді қолдады. Референдумдағы біртұтас ұстанымынан және жаңа құрылған Narc Kenya партиясының қаупіне жауап ретінде KANU, LDP және бірнеше шағын партиялардың басшылары 2007 жылғы Кенияның жалпы сайлауында бірлесіп науқан жүргізуге келісті. Олар «Қызыл демократиялық қозғалыс» партиясын құрды, атауы референдумда «жоқ» деген мағынаны білдірген – қызыл түстің символынан алынған. Бір кәсіпқой заңгер, Мугамби Иманяра, коалиция тіркелгенге дейін «Қызыл демократиялық қозғалыс» деген атты тіркеп алды, осылайша оларды «Қызыл демократиялық қозғалыс Кения» деген атауды қолдануға мәжбүр етті. 2007 жыл өте барысында коалицияның тұрақсыздығы байқалды, түрлі топтар тарап кетті. Ұхуру Кениаттаның KANU партиясы алғашқылардың бірі болып 2007 жылдың шілдесінде коалициядан шығып, президент Кибакидің қайта сайлануын қолдады, бірақ KANU-дың кейбір саясаткерлері ODM-де қалды. Содан кейін, Калонзо Мусюка мен Раила Одинга арасындағы ішкі бәсекелестікке байланысты 2007 жылдың тамыз айының ортасында ODM екі фракцияға бөлінді. Раиланың тобы, соның ішінде Мусалиа Мудавади, Уильям Руто, Джозеф Ньяга және Нажиб Балала ODM Кениядан шығып, Мугамби Иманяра тіркеген ODM партиясын иеленді, ал Калонзоның тобы, өзі және доктор Джулия Оджимбо басқарып, бастапқы ODM Кенияда қалды. Екі фракция да президенттікке үміткерлерді сайлауды бір-бірінен кейін екі күн бойы Найробидегі Касарани спорт кешенінде өткізді. 31 тамыз күні Калонзо Мусюка Джулия Оджимбоны ODM–Кения билеті үшін жеңіске жетті, ал 1 қыркүйекте Раила Одинга Руто, Мудавади, Балала және Ньяганы жеңді. Кейбір делегаттар екі партияның да іріктеу кезеңінде дауыс берген деген күдік туды.
After the 2002 elections, KANU was in opposition, while the LDP was a partner in the ruling NARC coalition until it was removed after the 2005 referendum. The LDP had supported no vote at the referendum, contrary to the policy of president Kibaki. Following their united stand in the referendum debate and responding to a threat by the newly formed Narc Kenya party the leaders of KANU, LDP and some smaller parties decided to campaign jointly for the upcoming 2007 Kenya general election. They forming the Orange Democratic Movement, which was named after the symbol used to represent "no" in the referendum – an orange. An opportunist lawyer, Mugambi Imanyara, registered the name "Orange Democratic Movement" as a party before the coalition did, forcing them to use the name "Orange Democratic Movement Kenya" instead. As 2007 progressed, the coalition proved unstable, with various factions defecting. Uhuru Kenyatta's KANU was the first, pulling out in July 2007 and endorsing President Kibaki's re election; however, some individual KANU politicians stayed with the ODM. Then, due to an internal rivalry between Kalonzo Musyoka and Raila Odinga, the ODM split into two factions in mid August 2007. Raila's group, which also included Musalia Mudavadi, William Ruto, Joseph Nyagah and Najib Balala defected from ODM Kenya and took over the ODM party registered by Mugambi Imanyara, while Kalonzo's group, led by himself and Dr. Julia Ojiambo remained in the original ODM Kenya. The two factions held their elections for presidential candidates on consecutive days at the Kasarani sports complex in Nairobi. On 31August 2007, Kalonzo Musyoka defeated Julia Ojiambo for the ODM–Kenya ticket, then on 1September Raila Odinga defeated Ruto, Mudavadi, Balala and Nyagah. There were allegations that some delegates voted in the nominations of both parties.
Жалпы сайлау
Раила мен Калонзо кейіннен жалпы сайлауда президент Кибакимен бақ сынасты. Халықаралық Республикалық институт сайлау күнін "жалпы алғанда тыныш, ұйымдасқан және ашық" деп сипаттады. Кибаки түрлі бақылаушылардың пікірінше, "өте күмәнді" жағдайларда сайлау жеңімпазы деп жарияланды. Кенияның сайлау комиссиясының бұрынғы төрағасы Сэмюэл Кивуиту, жақын жердегі сайлау округтерінен келген дауыстар Найробидегі дауыс санау орталығына жетпегенін, ал елдің шалқар аймақтарынан келген дауыстар уақтылы саналғанын түсіндіре алмады. Көптеген сайлау учаскелерінде тіркелген сайлаушылар санынан артық дауыс берілді. PNU-дың бекінісі саналатын Марагуа сайлау округінде сайлауға қатысу 115% құрады. ОДМ сайлау қорытындысына наразылық білдірді. Елде зорлық-зомбылық күшейді, Кибера, Найваша және Накурудағы ОДМ жақтастары полицияның ықпалымен Мунгики ұйымының шабуылдарына ұшырады. PNU жақтастары да ОДМ жақтастарынан шабуыл көріп, зардап шекті. Кисуму, Кибера және Накуруда Лоу тайпасының өкілдері көптеп атылып, ал Рифт аңғарында көптеген Кикую тайпасының мүшелері қаза тапты. ОДМ 210 орындық парламентте 99 орынды жеңіп алып, ең көп мандатты иеленді. Кейін Раила Уильям Руто, Абу Намвамба, Нажиб Балала және Генри Коскей сияқты бірнеше адаммен арасы суық болды.
Raila and Kalonzo then faced president Kibaki in the general election. The International Republican Institute described election day as "generally calm, organized, and transparent". Kibaki was declared winner of the elections in circumstances that were described as "highly questionable" by various observers. Samuel Kivuitu, chairman of the now disbanded Electoral Commission of Kenya (ECK) could not explain why votes from nearby constituencies had not reached the tallying centre in Nairobi while those from far flung parts of the country were tallied on time. Many polling stations had more votes cast than the number of registered voters. Maragua constituency, a PNU stronghold, turnout was 115%. The ODM disputed the results. Violence erupted in the country with ODM supporters in Kibera, Naivasha and Nakuru being targeted for attack by Mungiki supporting gangs, allegedly backed by police. PNU supporters were also targeted for attack by ODM supporters. People from the Luo ethnic group were shot dead in Kisumu, Kibera and Nakuru in large numbers while many ethnic Kikuyu were killed in the Rift Valley. The ODM won the largest number of seats with 99 in the 210 seat parliament. Raila has since fallen out with William Ruto, Ababu Namwamba, Najib Balala, and Henry Kosgey among others.
2013 жылғы жалпы сайлау
2013 жылғы жалпы сайлауға дейін ODM, FORD Kenya және Wiper Democratic Movement партияларымен одақ құрып, «Реформалар және Демократия коалициясы» деп белгілі болған жалғыз президенттік үміткерді қолдауға келісті.
In the lead up to the 2013 general elections, the ODM entered a coalition with FORD Kenya and the Wiper Democratic Movement to support a single presidential candidate, known as the Coalition for Reforms and Democracy.