Кіріспе

Ежелгі Греция қаласының үкімет орыны Пританейон (Πρυτανεῖον, prytanēum) – пританейлердің (атқарушы билік) орны болғандықтан, ежелгі Грециядағы үкімет орыны саналады. Бұл термин ресми тұлғалар кездесетін (көбінесе қала басқармасына қатысты) ежелгі құрылымдардың кез келгенін сипаттау үшін қолданылады, сонымен қатар Олимпиада ойындарының ресми тұлғалары мен жеңімпаздары Олимпиадада кездескен ғимаратты да білдіреді. Пританейон әдетте қаланың орталығында, агорада орналасқан. Жалпы алғанда, ежелгі Грецияда әрбір мемлекет, қала немесе ауылдың өз орталық ошағы мен қасиетті оты болған, ол қоғамның бірлігі мен тіршілігін көрсетеді. От үнемі жандырылып, патша немесе оның отбасы мүшелері күтіп ұстаған. Осы отты сақтайтын ғимарат – пританейон, және басшы (патша немесе пританис) оны өз резиденциясы ретінде пайдаланған. Ғимараттың ішінде ошақ құдайы Гестияның қасиетті оты тұрды, ол қаланың өмірінің символы болды. Пританис (көпше түрі – пританейлер) термині көбінесе абсолютті монархия жойылғаннан кейін мемлекеттегі бас лауазымды атқарған адамдарға қолданылады. Бұл есімді билеушілер Родос аймағында б.з.б. I ғасырға дейін кездеседі.

Функция

Пританейон қоғамның діни және саяси орталығы саналды, сондықтан ол барлық биліктің ядросы және бүкіл халықтың ресми "үйі" болатын. Мемлекеттік мүшелер жаңа колония құруға шыққанда, колониядағы жаңа отты тұтандыру үшін пританейон алтарынан от алатын. Афинада мемлекеттің балалары саналған Аристидтің әкесіз қыздары өз үйлерінен шыққандай, пританейоннан үйлендірілді. Фукидид Тесейдің Синоикизмінде барлық жекелеген қауымдардың пританейондары Афинаның орталық пританейонында біріктірілгенін, бұл одақтың символы болғанын хабарлайды. Шет елшілер мен мемлекетке ерекше үлкен қызмет еткен азаматтар пританейонда мемлекеттік қонақтар ретінде күтілді. Осы функцияны Сократ Платонның «Апологиясында» айтқанда, өлім жазасының орнына оны пританейонда күтіп бағуға үкім ету керектігін мәлімдеді.

Афина

Афинадағы пританейонның орналасқан жерін нақты анықтау мүмкін емес; әдетте, уақыт өте келе бірнеше ғимарат осы атауды алып жүрді деп есептеледі. Паусаниас еске алған пританейон, және, мүмкін, ежелгі қаланың бастапқы орталығы, Акропольдің солтүстік тіктелігінен шығысқа қарай орналасқан. Көптеген зерттеушілер қаланың түпкілікті пританейоны Акропольде болған болуы керек деп санайды. Аристотельдің «Афина Конституциясы» еңбегінен біз пританейон Архонттардың ресми тұрағы болғанын білеміз, бірақ Писистрат Жаңа Агораны салғаннан кейін, олар ыңғайлылық үшін Тесмотеионда тамақтанды. Джеффри Шмалц 2006 жылы Лисикрат ескерткішінен көп алыс емес, Святая Екатерина алаңындағы кейбір қирандылармен сәйкестендіруге болатынын ұсынды. 2014 жылы «Пританейон» деп жазылған жазу табылып, Джордж Каввадиас пен Ангелос Маттайоу оның Шмалц ұсынған жерге қарағанда солтүстікке және батысқа қарай орналасқанын дәлелдеді. Афиналық Полемон Солон заңдарының көшірмелері пританейонда сақталғанын, олар шаршы ағаш тақташаларға қашап жазылған, ал тақташалар тіректе арқылы бұрылып, бұрыштарын өзгерткенде үшбұрышты сияқты көрінетінін айтты. Паусаниас Солон заңдары пританейонға жазылғанын қысқаша баяндады. «Пританейон» деп аталатын сот та болды; осы сот туралы белгілі болғаны – ол іздеуге келмейтін кісі өлтірушілерді және өлімге себеп болған жансыз заттарды соттады.

Ахея

Ахаяда бұл орталық зал Лефтон (қалалық үй) деп аталған, және Элисте де осыған ұқсас ғимарат болғандығы мәлім.

Олимпия

Олимпияда діни қызметкерлер мен шенеуніктер Пританейонда тұрды, ал бас діни қызметкерлер Теоколеонда. Ол Гера ғибадатханасының солтүстік-батысында орналасқан және ойындардың жеңімпаздары оны тойлар мен мерекелер үшін пайдаланды. Сондай-ақ, онда Гестияның құрбандық тастағысы орналасқан, онда ежелгі Олимпиада оты тұтанған.