Кіріспе

Колумбиялық Горгона аралы – Италияның батыс жағалауындағы Тоскана архипелагы аралдарының ең солтүстік аралы. Корсика мен Ливорно арасында орналасқан бұл шағын арал ең бастысы жануарлар әлемі, әсіресе теңіз құстары және оқшауланғандығы үшін бағаланады. Осы ерекшелігі орта ғасырларда Горгона аббаттығының құрылуына себеп болды. Аббат жабылғаннан кейін, 1869 жылы монастырь аумағы мен ғимараттары қолданысқа берілді, қазіргі таңда қолданылып келе жатқан ауыл шаруашылығы жазалау ошағының негізі болды.

География

Горгона Ливорнодан шамамен 19 теңіз милі қашықтықта орналасқан. Аралға пароммен шамамен 1,5 сағатқа дейін жетуге болады, алайда Италия Әділет министрлігінің рұқсатысыз аралға кіруге тыйым салынған. Министрлік бір ғана топқа бақылаумен жүргізілетін экскурсияларға тұрақты концессия береді. Фотоаппараттарға рұқсат жоқ. Жеке қайықтар шұғыл жағдайларды қоспағанда, аралға жақынға жақындаса алмайды. Капрая алыс; Корсика, жалғыз қону орны – "Cala dello Scalo", солтүстік-шығыс жағындағы жартастармен қоршалған, жалғыз жағажай. Жағалаудағы балықшылар ауылында қазір Жазалау колониясының қызметкерлері және, әсіресе жаз айларында, ескі қоныстанғандардың ұрпақтары тұрады. Бұл шыңның үстінде 17 ғасырда Тоскана Ұлы Герцогтығы күзет мұнарасы ретінде салған "Жаңа мұнара" (Torre Nuova) тарихи ескертімі орналасқан. Жағажайдан тоспаланбаған жол екі биік нүкте арасындағы өткелдің басындағы елді мекенге дейін жетеді: оңтүстіктегі Пунта-Горгона және солтүстіктегі Пунта-Зирри. Аралдың батыс жағындағы жартастарда, өткелдің арғы бетінде, 12 ғасырда Пиза Республикасы салған күзет мұнарасы – "Ескі мұнара" (Torre Vecchia) орналасқан. Аралды мекендеу негізінен шығыс жағалауының тік беткейлерінде және террасаларында жүзеге асырылған. Мұнда бірнеше монастырь және басқа да ғимараттар салынған. Жұмыс істейтін ферма ретінде құрылған түрме, осы аймақты күтуді өз мойнына алады. Тұтқындар ауыл шаруашылығында жұмыс істейді, мал өсіреді немесе кәсіптік құрылыс саласындағы қажетті білімді алады. Олардың тұратын орындары кең, жақсы жабдықталған бөлмелер, топтық іс-шараларға арналған кеңістіктер және футбол алаңы бар. Тұтқындардың көпшілігі ауыл аймағында, сыртқы жерлерде жұмыс істейді. Сондықтан тұрғындармен және сырттан келгендермен байланыс қатаң бақылауда.

Ежелгі тарих

Ургон немесе Горгон (көне грек тілінде Γοργόν), Горгона екеніне сенімді, Платонийде қысқаша еске алынады, ол тек Пианоза және Капрая жанында орналасқандығын мәлімдейді. Помпоний Мела бұл атауды одан бұрын (б.з.д. 43 ж.) айтқан, бірақ оны жақын маңдағы аралдар тізіміндегі бір элемент ретінде ғана көрсеткен.

Монастырь тарихы

Рутилий Клавдий Наматиан өзінің 417 жылы осы аймақтағы саяхатын сипаттағанда, "Горгон" Пизан және Кирнияка (Корсика) жағалаулары арасындағы теңіздің ортасында көтерілетінін айтады. Ол бұрын Капраяда монахтар, "monachi" бар екенін мәлімдеген еді, ал енді екі аралда да монастырлар болғанын көрсететін, байлықтан, мәртебеден және үйлену мүмкіндігінен бас тартып, "сенімсіздікпен" Горгонға шеттеуге шыққан аристократ жас адамның оқиғасын баяндайды. Дәстүр бойынша, Горгонадан келген монахтар Корсиканың әйіні Святая Юлияның қасиетті деректерін 8 ғасырда материкке алып сақтап қалған. Соңында, 1425 жылы Святая Юлияның қасиетті деректері Пизаға жақын Кальчи шартхаузына жеткізілді. Монастырь сарациндердің шабуылынан қиратылғаннан кейін тасталып кетті. 11 ғасырда Пиза Республикасы Тиррен теңізін мұсылмандардан тазартып, Африкадағы олардың бекіністеріне қарсы күресті. 1051 жылы, Корсиканы Пиза басып алуға аздай қалғанда, монастырь қайта құрылды, бенедиктин болып қалды және папалық қорғауға алынды. Кейіннен Тосканада (Пиза орналасқан жерде) және Солтүстік Корсикадағы аристократтар жер сыйлады. Монастырь Корсикадан жер тізімдерін жүргізе бастады, ол жерден белгілі болған алғашқы тізімдер. Сиеналық Екатерина, доминикан монахы, Флоренциялық Ипполито дельи Убальдиниге жазған 130-шы хатында оны Горгона монастырына кіруге және оған үлес қосуға шақырады. Хатта монастырьды "Картузиандық тәртіптің ережесіне" сәйкес қайта жаңарту қажеттігі айтылғандықтан, ол жақында осы тәртіпке ауысқан болуы керек. Бұл хат 1375 жылы аралға сапарынан кейін жазылған болуы мүмкін. Кальчидегі Пиза шартхаузындағы екі жазу Екатеринаның Картузиандарға экономикалық көмек алу үшін Папа Григорий XI-ге әсер еткенін көрсетеді. Папа ақшалай грант беріп, Горгонаны Картузиандарға тапсырды. Бұл өзгеріс бенедиктин монахтарының монастырьлық емес өмір салтына айып тақты. Олар аралдан кетуге шақырылып, кіруіне тыйым салынды. Пизалық Картузиандар Дон Бартоломей Серафини басшылығымен монастырьды қайта иеленді. Ол бірден Екатеринаны қонаққа шақырды. Ол монастырь сыртында тұрып, монахтарға сөз сөйлеуге шақырылды. Ол Шайтанның азғыруларына қарсы тұру туралы айтты. Одан кейін анасының өлімі немесе ауруынан өзін-өзі өлтіруге ұмтылған жас монахқа сапардың құрметіне қалдырылған манта, барлық азғыруларды жойды, шіркеуде оның қасиеттілігінің белгісі. Содан кейін Жерорта теңізі аймағы саяси тұрақсыздыққа ұшырады. Сарацин қарақшыларының шабуылынан қорқып, монахтар 1425 жылы аралды Кальчидегі шартхаузға тастап кетті, барлық жазбалар мен өнер туындыларын алып кетіп, ешқашан қайтып оралмады. Жазбалар Пизада жарияланды. Алайда арал 18 ғасырға дейін Пиза шартхаузының меншігінде болды.

Қазіргі тарих

1771 жылдың басында Тоскананың ұлы герцогы Петр Леопольд I Пизалық кармелиттер орденінен Горгона аралын сатып алып, оны экономиканы жаңғырту жоспарының бір бөлігі ретінде пайдалануды көздеді. Сол жылдың наурыз айында ол аралды балықшыларға қоныстандыруға қатысты заң қабылдады, олар анчоустарды аулап, тұздап, Ливорно қаласында сатуға міндетті болды. Балықшылар ауылы осы кезден бастау алады. Горгонада өмір сүру мүмкіндігі Лукка провинциясының Гарфагнана аймағынан келген "Citti" және "Dodoli" фамилиялы отбасыларға берілді. Осы екі отбасы Горгонаны тұруға жайлы орынға айналдыру үшін көп еңбек етті және осы күнге дейін сол жерде тұрып келеді. 1861 жылы Италия біріккенде, бұрынғы Тоскана Ұлы Герцогтігі де оның құрамына кірді, Горгона аралы жаңадан құрылған Италия Корольдігіне қарады. 1869 жылы Горгона жаңа және тәжірибелік ауыл шаруашылығына негізделген жазалау орындасы ретінде ашылды.

Экология

Горгона аймағының экологиясы 1996 жылдан бері Тоскана архипелагы ұлттық паркінің қорғауында, кеңсесі Эльбадағы Портоферраиода орналасқан. Аралдың көп бөлігі өзгеріссіз, 90% -ы маки бұталары мен ормандармен жабылған, биік өсімдіктерге дейін. Оның өсімдік түрлеріне Arbutus unedo, Rhamnus (долана), Pistacia lentiscus, Juniperus phoenicea, Myrtus communis, Erica arborea, Erica scoparia, Rosmarinus officinalis, Phillyrea angustifolia және Phillyrea latifolia кіреді. Көбірек ашық жерлерде Lavandula stoechas, Helichrysum italicum, Cistus incanus, Cistus salvifolius және Cistus monspeliensis гүлдері өседі. Calycotome spinosa және Spartium junceum төбелерде кездеседі. Linaria capraria архипелагқа және Горгонаға ендемік. Көк жасыл өсімдіктер басым. Бұл жерде ежелгі орманның қалдықтары – емен тоғайлары, сондай-ақ Pinus halepensis, Pinus pinea және Pinus pinaster түрлерінің қарағай ормандары бар. Горгона – Корсика финкисінің кездесетін бес аралдың бірі.

Экономика

XIX ғасырда арал анчоустарымен әйгілі болды. Италия үкіметінің шешімі өткен жылға дейін экономиканы тек түрме экономикасына дейін азайтты. 2012 жылы Әділет министрлігі "Progetto Granducato" (Granducato Project) жоспарын мақұлдап, қаржыландырды, мақсаты – тұтқындарға кәсіби оқыту мен нақты жұмыс мүмкіндіктерін беру, сондай-ақ жеке инвесторларды Горгона аралында кәсіпорындар ашуға шақыру. Түрме басқармасымен келісім жасасқан алғашқы компания – әлемдік атаққа ие "Marchesi de' Frescobaldi" шарап өндірушісі. Сөйтіп, қазіргі таңда Тоскананың ең көне және беделді шарап таңбасы Горгона түрмесіндегі тұтқындарға ғасырлар бойы жинақталған ерекше білімді меңгеруге, өздерінің Vermentino және Ansonica шараптарын, таза зәйтүн майын және басқа да шаруашылық өнімдерін өндіруге мүмкіндік береді.